Hover of tab naar een van de thumbnails en een grotere afbeelding met bijschrift opent - uitleg

Korte omschrijving

Als je met de cursor over een van de kleine thumbnails aan de linkerkant hovert of als een van de thumbnails focus heeft, opent rechts een grote afbeelding met bijbehorende tekst.

Alles op deze site kan vrij worden gebruikt. Je gebruikt het wel op eigen risico: als er ergens fouten in zitten, ben ik daar niet verantwoordelijk voor en ook niet voor eventueel daardoor aangerichte schade in welke vorm dan ook. Een link naar http://www.css-voorbeelden.nl is niet verplicht, maar wordt wel gewaardeerd.

Opmerkingen

• De gebruikte afbeeldingen zijn afkomstig van PD Photo.org.
• Voor dit soort effecten wordt meestal JavaScript gebruikt, maar het kan vaak ook uitstekend met alleen (x)html en css. Voordelen zijn dat dit ook werkt als JavaScript uit staat en dat het meestal veel simpeler is.

• Spraakbrowsers en dergelijke zullen, afhankelijk van programma en instellingen, de title bij de link, de alt-omschrijving van de foto en/of de tekst in de spans laten horen. Omdat je niet zeker weet wat er wordt gebruikt, is het dus vrij lastig op de juiste plaats een goede omschrijving van de afbeelding te geven. Drie keer een uitgebreide omschrijving is ook niet zo'n goed idee. Deze constructie is dus niet heel geschikt voor spraakbrowsers en dergelijke. Mede om deze reden moet je niet alleen via afbeelding, title, en dergelijke informatie geven, maar ook voor 'n alternatieve methode zorgen als het om belangrijke informatie gaat.

  In dit geval zou ik voor de lange beschrijving van de afbeelding kiezen voor een alt-beschrijving bij de thumbs. In het voorbeeld is dat niet gedaan, omdat ik geen zin had om 34 teksten te bedenken. Of eigenlijk: ik kan 'n mier nog niet onderscheiden van 'n wesp, dus ik zou werkelijk niet weten wat ik bij 34 insecten zou moeten schrijven...

• Zonder css worden het nummer van de thumb, de thumbnail zelf en de tekst uit de span weergegeven. De grote foto zie je niet, omdat die via css wordt getoond. Wel werken de links naar de achter de thumb zittende pagina gewoon.

• Net als met andere methoden waar thumbnails bij worden gebruikt, heb je kleine afbeeldingen (thumbnails) nodig en grote. De thumbnails worden snel geladen omdat ze klein zijn. Pas als over 'n thumbnail wordt gehoverd of als deze focus heeft gekregen, wordt de grote afbeelding geladen, dus pas als deze daadwerkelijk wordt bekeken.

  Dat is wel wat betrekkelijk: om bij de binnenste thumbs te komen, zul je over meer naar buiten gelegen thumbs moeten hoveren. De daarbij horende grote afbeeldingen worden hierdoor ook geladen, of je ze nou wilt zien of niet.

• Hoewel dat niet absoluut nodig is, is het wel heel handig als de afbeeldingen dezelfde maat hebben. Of twee maten eigenlijk: één voor liggende en één voor staande afbeeldingen. Als je ze dan dezelfde breedte geeft, kun je makkelijk kolommen maken.
• De beige vakjes met links onder de thumbnails staan er alleen maar om 'n rechthoek te krijgen. Bij een grotere letter past de tekst van de links er al snel niet meer in. Als je zoiets in het echt gebruikt, is dat wel iets om even rekening mee te houden en grondig te testen.

• De tabindex is alleen nodig vanwege Opera. Zonder tabindex werkt alleen Control+↓, maar dat begint om een of andere duisteren reden bij de onderste thumb uit de eerste kolom. Door het gebruik van tabindex werkt de Tab-toets in Opera net zoals in alle andere browsers. (Waarom dat trouwens niet standaard net zo werkt als in alle andere browsers, is me werkelijk 'n volslagen raadsel.)

  Opera heeft weer wel, als enige browser, de mogelijkheid in willekeurige richting door de thumbs te bewegen met behulp van Shift en pijltjes.

• Als na deze constructie elders op de pagina nog tekst of zo staat, is het goed een zogenaamde skip-link aan te brengen, zodat mensen in één keer deze hele constructie kunnen passeren.

Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.

Alles op deze site is gemaakt op een systeem met Linux. Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Quanta Plus, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.

Iets gevonden waar je wat aan hebt? Mooi. Als je je waardering wilt uiten, maak dan een donatie over aan War Child Nederland, een organisatie die kinderen uit oorlogsgebieden helpt hun trauma's te verwerken. Of - nog beter - wordt donateur:

Achterliggend idee

De thumbnails zijn gewone kleine plaatjes, die binnen een link <a> zijn geplaatst. De links staan in vier verticale rijen naast elkaar, en de thumbs dus ook. Elke rij met links staat in een div. Deze vier divs worden naar links gefloat, zodat ze tegen elkaar aan komen te staan.

In elke link zit een span, waarin het volgnummer van de afbeelding staat. Door een inline-block van de span te maken, kan deze op de juiste plaats worden neergezet.

De grote afbeeldingen zijn background-images bij 'n span, die in de link met de thumbnail staat. Normaal genomen zijn ze onzichtbaar, maar bij hoveren over de thumbnail of als de link focus heeft, worden ze zichtbaar. Ook het bijschrift bij de betreffende afbeelding staat in deze span.

De Tab-toets werkt op de normale manier, dus iemand kan ook via de tab-toets door de afbeeldingen heen lopen. Als een link focus heeft, geeft een groen lijntje links en rechts dat aan. Om dat lijntje kwijt te kunnen, wordt de thumb iets smaller gemaakt als hij focus heeft. Dat zou ook best op 'n andere manier kunnen, maar ik vind dit er wel grappig uitzien.

(De normale manier om focus aan te geven is uitgeschakeld, want dat ziet er niet uit binnen deze constructie. Vooral het knalblauwe vette kader van Opera, brrr.)

Je kunt dus door de afbeeldingen bladeren door simpelweg de cursor over de thumbs te bewegen of de Tab-toets te gebruiken, klikken is niet nodig.

Er worden geen nieuwe vensters, frames, of wat dan ook geopend: alles gebeurt in dezelfde pagina in hetzelfde venster.

De grote afbeeldingen worden pas geladen als er over de thumbnail wordt gehoverd of als de link focus heeft. Dat is wel wat betrekkelijk: om bij de binnenste thumbs te komen, zul je over meer naar buiten gelegen thumbs moeten hoveren. De daarbij horende grote afbeeldingen worden hierdoor ook geladen, of je ze nou wilt zien of niet.

De links met de thumbnails leiden naar een achterliggende pagina. In dit voorbeeld zit achter alle links dezelfde pagina, maar je zou ook voor elke thumb een eigen pagina kunnen maken. Daarin zou je de grote afbeelding kunnen opnemen, zodat ook mensen die om wat voor reden dan ook geen css gebruiken, toch de afbeeldingen kunnen bekijken.

Om een rechthoek te krijgen staan onderaan nog twee beige blokjes, waarin een link naar een andere pagina is verwerkt.

Alleen :hover of :hover, :focus en :active?

Het eerste deel van deze tekst is voor alle voorbeelden met links en dergelijke hetzelfde, het laatste deel (onder het kopje Speciaal bij dit voorbeeld) is speciaal voor dit voorbeeld.

De meeste mensen openen 'n link door erop te klikken. Er is echter 'n tweede manier: met behulp van de tab-toets (sommige browsers gebruiken andere toetsen, maar het principe is hetzelfde). Met behulp van de tab-toets kun je van link naar link 'springen'. Op welke link je staat, wordt door alle browsers aangegeven met een of ander kadertje rondom de link.

De link met het kadertje eromheen heeft focus. Dat wil zeggen dat je die link volgt als je op de enter-toets drukt. In principe werkt dit precies hetzelfde als gewoon klikken op de link.

Als iemand geen muis wil of kan gebruiken, bijvoorbeeld door 'n handicap, is deze manier om 'n link te openen erg handig. Als de volgorde van de links in de code niet logisch is, kun je eventueel met behulp van tabindex 'n afwijkende volgorde van de links opgeven. De tab-toets volgt dan die afwijkende volgorde.

Tot zover is er nauwelijks verschil tussen het gebruik van de tab-toets of van de muis.

Als je echter extra dingen onder de link hebt gestopt, die pas gaan werken als je over de link hovert, is er wel 'n verschil. Je geeft dat aan met :hover: als je over de link hovert. Met de tab-toets alleen kun je niet over 'n link hoveren. Dus als er bijvoorbeeld 'n pop-up wordt geopend, zul je die niet zien als je de tab-toets gebruik om naar 'n link te gaan.

Om dit op te lossen kun je op dezelfde manier als je :hover gebruikt :focus gebruiken: als de link focus heeft. Dat is dus als er 'n kadertje rondom de link staat en de link wordt gevolgd bij het indrukken van enter.

Door dus a:hover, a:focus {...} te gebruiken, opent bijvoorbeeld 'n pop-up ook als je de tab-toets gebruikt. Maar er zitten 'n paar adders onder het gras.

* Naast :hover en :focus is er nog :active. Deze laatste zou horen te werken als de muis wordt ingedrukt op de link. Dat werkt ook zo in alle browsers, behalve in Internet Explorer vóór versie 8. In haar onmetelijke wijsheid heeft Microsoft besloten af te wijken van de standaard: :active werkt in oudere versies zoals :focus hoort te werken, en :focus werkt gewoon helemaal niet vóór versie 8. In alle andere browsers werken :focus en :active dus wel volgens de standaard, en met ingang van versie 8 van Internet Explorer houdt Microsoft zich ook eindelijk aan de standaard.

Dit betekent dat je niet kunt volstaan met a:hover, a:focus {...}, maar dat je a:hover, a:focus, a:active {...} moet gebruiken, want anders werkt het niet in oudere versies van Internet Explorer. Het zal nog jaren duren voor deze oude versies niet meer worden gebruikt, maar omdat Microsoft zich nu eindelijk ook aan de standaard houdt op dit punt, wordt :active nu ook langzaamaan bruikbaar voor waar het voor is bedoeld.

* Belangrijke informatie moet je niet geven via :focus of :active, omdat dit niet werkt als css uit staat.

* Ten slotte kan 'n pop-up of zoiets gruwelijk in de weg komen te staan, bijvoorbeeld door de rest van de pagina af te dekken. Iemand die gewoon de muis kan gebruiken, verplaatst deze even en de pagina is weer zichtbaar. Iemand die moeite heeft met het gebruik van de muis, heeft deze mogelijkheid niet of minder. Als je buiten de link en de daarbij horende pop-up en dergelijke klikt, sluit deze weliswaar, maar dat is nu juist het probleem: mensen die de muis niet goed kunnen gebruiken, hebben nou net daar problemen mee.

Als je via de terug-toets teruggaat naar de vorige pagina, heeft de link waar je vandaan kwam nog steeds focus, en dus staan pop-up en dergelijke ook nog open. Wat ook heel storend kan zijn als andere delen van de pagina daardoor niet te zien zijn. Op het moment dat ik dit schreef, werkte de terug-toets bij alle browsers zo, met uitzondering van Google Chrome. Maar 't kan best zijn dat Google Chrome het inmiddels ook doet, of 'n andere juist weer niet, want dit schijnt nogal te veranderen.

Om al deze redenen is het goed je even af te vragen of de voordelen van 'n pop-up en dergelijke wel opwegen tegen de nadelen. Ik zet zelf mijn eigen overwegingen bij elk voorbeeld steeds even erbij. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat je daar geen andere mening over zou kunnen hebben.

Speciaal bij dit voorbeeld

In dit geval gebruik ik ook :focus en :active, omdat de geopende afbeeldingen op een speciaal daarvoor bedoelde ruimte staan. Ze dekken dus geen andere elementen op de pagina af.

Beschrijving van code en css

	div#header-buiten
	{
	    position: absolute;
	    right: 16px;
	    width: 100%;
	    height: 120px;
	    background: yellow;
	}

	div#header-binnen
	{
	    margin-left: 16px;
	    height: 120px;
	    text-align: center;
	}

div#inhoud > div > a

div > a: de links die een direct kind zijn van een div. Dus wel div a, maar bijvoorbeeld niet div span a, want die a is geen direct kind van de div.

div#inhoud > div: de divs die een direct kind zijn van div#inhoud.

div#inhoud > div > a: de hele selector. Links die een direct kind zijn van een div, en die div moet weer een direct kind zijn van div#inhoud.

Aan deze selector voldoen alleen de links waarin een thumbnail zit, want die zitten allemaal in een soortgelijke structuur als de onderstaande:

div#inhoud div#rij-1 a

De links in de grijze blokjes rechtsonder voldoen niet aan deze selector, want die zitten beide in een soortgelijke structuur als:

div#inhoud div#rij-3 div#link-1 a

Er zit 'n div te veel tussen de eerste div en de a, het is geen serie directe kinderen.

Precies de bedoeling, deze css geldt voor alle links behalve de twee die bij de beige blokjes horen. Door deze selector te gebruiken, hoef ik niet bij alle 34 links met 'n thumb een classnaam op te geven.

display: block;

Van zichzelf is een link een inline-element. Door er een blok-element van te maken, kan ik eigenschappen als regelhoogte gebruiken.

color: black;

De tekst binnen een link krijgt een andere kleur. Dat zou hier ook gelden voor de tekst onder de grote afbeeldingen, want ook die zit binnen de link. Ik wil hier gewoon zwart.

(Niet alle browsers verkleuren de tekst, kennelijk omdat deze span absoluut is gepositioneerd. Maar voor de browsers die het wel verkleuren, wordt dit opgegeven.)

text-decoration: none;

Tekst binnen een link wordt onderstreept. Dat zou hier ook gelden voor de tekst onder afbeeldingen, want ook die zit binnen de link. Geen onderstreping hier.

(Niet alle browsers onderstrepen de tekst, kennelijk omdat deze span absoluut is gepositioneerd. Maar voor de browsers die het wel verkleuren, wordt dit opgegeven.)

line-height: 0;

Binnen de link zit een thumb, een afbeelding. Anders dan vaak wordt gedacht, is een afbeelding een inline-element, geen blok-element. Weliswaar een bijzonder inline-element, maar het blijft een inline-element.

Daarom krijgt de link automatisch een regelhoogte. Daarbij zit onder de regel een beetje ruimte voor langere letters als de g en de j. En omdat 'n computer nou niet echt slim is, wordt die in dit geval volstrekt overbodige ruimte hier ook gegeven, zoals op de afbeelding is te zien. (De lettergrootte en daarmee de regelhoogte is op de afbeelding voor de duidelijkheid iets vergroot.)

Door gewoon geen regelhoogte te geven, verdwijnt de ruimte aan de onderkant van de regel en dus de kieren tussen de thumbs.

.liggend

De elementen met class="liggend". Dit zijn de spans waarbinnen de onderschriften voor de liggende foto's zitten.

Bij a img + span is de ouder van deze span onzichtbaar gemaakt met display: none;. Daarmee zijn gelijk ook alle kinderen van die span, waaronder deze spans, onzichtbaar gemaakt. De ouder van deze span, en daarmee ook deze span zelf, wordt pas weer zichtbaar als de link focus heeft, als de link actief is, of als over de link wordt gehoverd.

display: block;

Van zichzelf is een span een inline-element. Door er een blok-element van te maken, kan ik eigenschappen als hoogte gebruiken.

position: relative;

Om de span en dus de erin zittende tekst te kunnen verplaatsen ten opzichte van de normale plaats waar hij zou komen te staan.

top: 365px;

De ouder van deze span krijgt bij a img + span een hoogte van 360 px. Maar die span is volledig leeg. Er zit alleen een achtergrond-afbeelding (de grote afbeelding) in, maar die heeft geen enkele invloed op wat er verder nog in zit. Daardoor zou deze span en dus de erin zittende tekst gewoon bovenin worden neergezet, bovenop de erin zittende achtergrond-afbeelding.

De foto is 360 px hoog, als ik deze span op 365 px vanaf de bovenkant neerzet, komt de erin zittende tekst onder de grote afbeelding te staan.

width: 474px;

De span waar de grote afbeelding in zit is 480 px breed. Het is netjes als deze span even breed is. Hieronder geef ik nog een padding van 3 px, dus de totale breedte wordt 3 + 474 + 3 = 480 px, even breed als de grote afbeelding.

min-height: 78px;

Met deze hoogte komt de onderkant van de span, en daarmee ook de erin zittende lichte achtergrond, op gelijke hoogte met de onderkant van de thumbnails.

Ik gebruik min-height en niet gewoon height, omdat nu bij een grotere letter, als dat nodig is, de hoogte van de span mee groeit. Daardoor groeit ook de lichte achtergrond van de span mee, waardoor de tekst leesbaar blijft en niet wegvalt op de donkere achtergrond van de pagina.

padding: 3px;

Kleine afstand tussen tekst en buitenkant van de span.

background: #ffffcf;

Lichte achtergrond.

line-height: 1.2em;

Bij div#inhoud > div > a is een regelhoogte van 0 opgegeven voor de link. Die regelhoogte wordt geërfd door de kinderen van de link, waaronder deze span. Zonder correctie levert dat bovenstaand resultaat op: alle regels worden hersenloos over elkaar heen geplaatst, waardoor het mogelijk ietwat lastig te lezen is.

De normale regelhoogte is 1,2 em, dus die geef ik hier even zelf op. Als eenheid neem ik em, zodat ook in Internet Explorer de regelhoogte mee verandert met de lettergrootte.

De code aanpassen aan je eigen ontwerp

• Als je dit voorbeeld gaat aanpassen voor je eigen site, houdt het dan in eerste instantie zo eenvoudig mogelijk. Ga vooral geen details invullen.

• Gebruik vooral geen FrontPage, Publisher of Word (alle drie van Microsoft). Deze programma's maken niet-standaard code die alleen goed te bekijken is in Internet Explorer. In alle andere browsers zie je grotendeels bagger, áls je al iets ziet.

  Publisher en Word zijn niet bedoeld om websites mee te maken. FrontPage is zwaar verouderd en wordt niet meer onderhouden door Microsoft. Als je beslist 'n duur product (299 dollar) van Microsoft wilt gebruiken, neem dan Microsoft Expression Web 2. Andere uitvoeringen zijn nog veel duurder.

  Je kunt natuurlijk ook het gratis programma Kompozer, de opvolger van nvu, gebruiken. Dit programma is te downloaden vanaf www.kompozer.net/download. Meer links over Kompozer vind je op de pagina met links onder Gereedschap → wysiwyg-editor.

  Maar het allerbeste is om gewoon zelf html, css, enz. te leren, omdat zelfs het allerbeste programma het nog steeds zwaar verliest van 'n op de juiste manier met de hand gemaakte pagina.

• Het beste kun je 'n site maken in Firefox. Als je 'n site maakt in Firefox, Opera, Safari of Google Chrome, is er 'n hele grote kans dat hij in alle browsers werkt. Als je in Internet Explorer begint, is dat niet zo. Dat heeft te maken met historische oorzaken (als je geïnteresseerd bent: zoek maar naar 'boxmodel' en 'probleem' of zo op internet, of naar 'quirks mode'). Ik geef de voorkeur aan Firefox, omdat er zoveel extensies (uitbreidingen) voor bestaan. De twee belangrijkste voor 't maken van sites zijn Web Developer en Firebug, maar er bestaan nog tientallen andere.

• Het allereerste dat je moet invoeren is het doctype, vóór welke andere code dan ook. Een lay-out met een missend of onvolledig doctype ziet er totaal anders uit dan een lay-out met een geldig doctype. Wát er anders is, verschilt ook nog 'ns tussen de diverse browsers. Als je klaar bent en dan nog 'ns 'n doctype gaat invoeren, weet je vrijwel zeker dat je van voren af aan kunt beginnen met de lay-out.

  Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.

  Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.

• Gebruik een 'strict' doctype of het doctype voor html 5. Deze zijn bedoeld voor nieuwe sites. Het transitional doctype is bedoeld voor al bestaande sites, niet voor nieuwe. Het transitional doctype staat talloze tags toe, die in html 5 zijn verboden. Deze tags worden al zo'n tien jaar afgeraden. Het transitional doctype is echt alleen bedoeld om de puinhoop van vroeger, toen niet volgens standaarden werd gewerkt, enigszins te herstellen.

  Het strict doctype staat verouderde tags niet toe. Daardoor kan met 'n strict doctype, of het nu html of xhtml is, probleemloos worden overgestapt naar html 5. Met een transitional doctype en het gebruik van afgekeurde tags kun je niet overstappen naar html 5. Je moet dan eerst alle verouderde tags verwijderen, wat echt ontzettend veel werk kan zijn.

• Als tweede voer je de charset in. Het beste kun je utf-8 nemen. Als je later van charset verandert, loop je 'n grote kans dat je alle aparte tekens als letters met accenten weer opnieuw moet gaan invoeren.
• Test vanaf het allereerste begin in zoveel mogelijk verschillende browsers in 'n aantal resoluties (schermgroottes). Onder het kopje Getest in kun je in deze uitleg vinden waar ikzelf op test. Ook van Internet Explorer kun je meerdere versies naast elkaar draaien. Je kunt daarvoor zoeken op internet en op de pagina met links staan onder de kopjes Gereedschap → Meerdere versies van Internet Explorer draaien en Gereedschap → Weergave testen 'n aantal links die daar ook bij kunnen helpen.
• Voor alle voorbeelden geldt: breng veranderingen stapsgewijs aan. Als je bijvoorbeeld foto's wilt laten weergeven, begin dan alleen met het veranderen van de namen van de foto's, zodat je eigen foto's worden weergegeven. Maakt niet uit als de maten niet kloppen en de teksten fout zijn. Als dat werkt, ga dan bijvoorbeeld de maten aanpassen. Dan de teksten. En controleer steeds of alles nog goed werkt.

• Als het om een lay-out of iets dergelijks gaat: zorg eerst dat header, kolommen, footer, menu, en dergelijke staan en bewegen zoals je wilt, en ga dan pas details binnen die blokken invullen. In eerste instantie gebruik je dus bijvoorbeeld 'n leeg blok voor waar uiteindelijk het menu komt te staan.

  Als je begint met allerlei details, is er 'n heel grote kans dat die de werking van de blokken gaan verstoren. Bouw eerst het huis, en ga dan pas de kamers inrichten. Als de blokken eenmaal werken zoals je wilt, zul je het gelijk merken als 'n toegevoegd detail als tekst of 'n afbeelding iets gaat storen. Daarvoor moet je natuurlijk wel regelmatig controleren in verschillende browsers of alles nog wel goed werkt.

  Je kunt de blokken tijdens het aanpassen opvullen met bijvoorbeeld <br>1<br>2<br>3 enz., tot ze de juiste hoogte hebben. Het is handig om aan het einde even iets toe te voegen als 'laatste', zodat je zeker weet dat er niet drie regels onderaan naar 't virtuele walhalla zijn verhuisd.

  Om de breedte te vullen kun je het best 'n kort woord als 'huis' duizend keer of zo herhalen. Ook hier is het handig om aan 't einde (en hier ook aan 't begin) 'n herkenningsteken te maken, zodat je zeker weet dat je de hele tekst ziet.

• Zolang je in grotere dingen zoals 'n lay-out aan 't wijzigen bent, zou ik je aanraden de verschillende delen een achtergrondkleur te geven. Je ziet dan goed waar 'n deel precies staat.
• Als je instellingen verandert in de style, doe er dan maar 1, hooguit 2 tegelijk. Als je er 17 tegelijk verandert moet je niet verbaasd zijn als je niet weet wat er is gebeurd. En als je 't niet meer terug kunt draaien.
• Marges, padding en border worden bij de hoogte en breedte van de inhoud opgeteld (gaat volkomen tegen je gevoel in, maar 't is niet anders). Hier worden vaak fouten mee gemaakt. Als je bijvoorbeeld in een lay-out 'n border toevoegt aan een van de 'hoofdvakken' (header, footer, kolommen), dan wordt deze er dus bij opgeteld. Bij 'n border van 2 px rondom de linkerkolom wordt deze dus plotseling 4 px breder (2 aan beide kanten), en 4 px hoger. Zoiets kan je hele lay-out verstoren, omdat iets net te breed of te hoog wordt. Je moet dan elders iets 4 px kleiner maken. Dat zal vaak zo zijn: als je één maat verandert, zul je vaak ook 'n andere moeten aanpassen.
• In plaats van px kun je ook andere maten gebruiken, met name em. Voordeel van em is dat het door de gebruiker kan worden vergroot en verkleind, ook in Internet Explorer (andere browsers hebben meer mogelijkheden op dit gebied). Nadeel is dat het de lay-out sneller kan verstoren dan bijvoorbeeld px. Dit moet je gewoon van geval tot geval bekijken.

• Valideren, valideren, valideren en dan voor 't slapen gaan nog 'ns valideren.

  Valiwie???

  Valideren is het controleren van je (x)html en css op 'n hele serie fouten. Computers zijn daar vaak veel beter in dan mensen. Als je 300 keer <h2> hebt gebruikt en 299 keer </h2> vindt 'n computer die ene missende </h2> zonder enig probleem. Jij ook wel, maar daarna ben je misschien wel aan vakantie toe.

  Je kunt je css en (x)html zowel valideren als 't online staat, als wanneer 't nog in je computer staat. Web Developer ('n Firefox-extensie) heeft zelfs 'n mogelijkheid om de html voortdurend, bij elke wijziging, opnieuw te valideren. (Die mogelijkheid is er ook bij css, maar daar wordt altijd aangegeven dat 't valid is, wat je er ook aan onzin in zet. Maar als je in de balk op css klikt ga je naar de echte validator, en die controleert wel goed.)

  (x)html kun je valideren op: validator.w3.org

  css kun je valideren op: jigsaw.w3.org/css-validator

  Valideren kan helpen om gekmakende fouten te vinden. Valid code garandeert ook dat de weergave in verschillende browsers (vrijwel) hetzelfde is. En valid code is over twintig jaar ook nog te bekijken.

Toegankelijkheid en zoekmachines

Toegankelijkheid (accessibility in het Engels) is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een spraakbrowser gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje wat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat dus gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.

(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)

Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.

Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:

• Gebruik altijd een alt-beschrijving bij een afbeelding. De alt-tekst is wat wordt gebruikt als afbeeldingen niet kunnen worden gezien (dat geldt dus ook voor zoekmachines). Als je iets wilt laten zien als je over de afbeelding hovert, gebruik daar dan het title-attribuut voor, niet de alt-beschrijving.
• Gebruik bij een link een title, waarin je omschrijft waar de link naar toe leidt.

• Accesskeys (sneltoetsen) kun je beter niet gebruiken, deze gaven te veel problemen omdat ze vaak dubbelop zijn met sneltoetsen voor de browser of andere al gebruikte sneltoetsen. Bovendien is voor de gebruiker meestal niet duidelijk welke toetsen het zijn.

  In de komende html 5 waren ze eerst niet toegestaan, maar inmiddels lijkt het erop dat ze toch worden toegestaan, maar op 'n andere manier dan in html 4.01. Ik ga ze zelf pas weer gebruiken als duidelijk is hoe ze gaan werken, en als ze beter zijn uitgedacht dan in html 4.01 het geval was, want bij een goede toepassing is het op zich een heel goed idee.

• Met behulp van de tab-toets (of op 'n soortgelijke manier) kun je in de meeste browsers door de links lopen. Elke tab brengt je één link verder, shift-tab één link terug. Met behulp van tabindex kun je de volgorde aangeven waarin de tab-toets werkt. Zonder tabindex wordt de volgorde van de code aangehouden, maar soms is een andere volgorde logischer.

• In het verleden werd vaak aangeraden de volgorde van de code aan te passen. Een menu bijvoorbeeld kon in de html onderaan worden gezet, terwijl het op het scherm met behulp van css bovenaan werd gezet. Inmiddels zijn screenreaders en dergelijke zo verbeterd, dat dit niet meer wordt aangeraden. De volgorde in de html kan tegenwoordig beter hetzelfde zijn als op het scherm, omdat het anders juist verwarrend kan werken.

  Een andere mogelijkheid is een zogenaamde skip-link: een link die je buiten het scherm parkeert met behulp van css, zodat hij normaal genomen niet te zien is. Zo'n link is wel zichtbaar te maken in speciale programma's zoals spraakbrowsers. Die link staat boven het menu en linkt naar de inhoud van de pagina, zodat mensen met één klik het hele menu kunnen passeren.

• Van oorsprong was html een taal om wetenschappelijke documenten weer te geven, pas later is hij gebruikt voor lay-out. Maar daar is hij dus eigenlijk nooit voor bedoeld geweest. Het gebruiken van html voor lay-out leidt tot enorme problemen voor gehandicapten en tot een lage plaats in zoekmachines.

  De html hoort alleen inhoud te bevatten, lay-out doe je met behulp van css. Die css moet in een extern stylesheet staan of, als hij alleen voor één bepaalde pagina van toepassing is, in de head van die pagina. Zoekmachines zijn ook niet dol op een oerwoud van inline-stijlen (dat zijn stijlen in de tag zelf: <div style="...">.)

• Breng een logische structuur aan in je document. Gebruik een <h1> voor de belangrijkste kop, een <h2> voor een subkop, enz. Spraakbrowsers en dergelijke kunnen van kopregel naar kopregel springen. En een zoekmachine gaat ervan uit dat <h1> belangrijke tekst bevat.

  Dit geldt voor al dit soort structuurbepalende tags.

  Als een <h1> te grote letters geeft, maak daar dan met behulp van je css 'n kleinere letter van, maar blijf die <h1> gewoon gebruiken. Op dezelfde manier kun je al dit soort dingen oplossen.

• Een table is fantastisch, maar alleen als die wordt gebruikt om een echte tabel weer te geven, niet als hij voor opmaak wordt misbruikt. In het verleden is dat op grote schaal gebeurd bij gebrek aan andere mogelijkheden. Een tabel is, als je niet heel erg goed oplet, volstrekt ontoegankelijk voor gehandicapten en zoekmachines. Het lezen van een tabel is ongeveer te vergelijken met het lezen van een krant van links naar rechts: niet per kolom, maar per regel. Dat gaat dus alleen maar goed bij een echte tabel zoals een spreadsheet. In alle andere gevallen garandeert 'n tabel 'n lagere plaats in een zoekmachine.

• Frames zijn een volstrekt verouderde techniek, die heel veel nadelen met zich meebrengt. Deze zijn hier netjes op een rijtje gezet: Webrichtlijnen. iframes hebben voor een deel dezelfde nadelen.

  Als je 'n stuk code vaak wilt gebruiken, zoals 'n menu dat op elke pagina hetzelfde is, include dat dan met PHP of SSI. Dan ziet iedereen (ook 'n zoekmachines dus!) alles als één pagina in plaats van als los zand aan elkaar hangende teksten.

• Geef de taal van het document aan, en bij woorden en dergelijke die afwijken van die taal de afwijkende taal met behulp van lang="..". Ik doe dat op mijn eigen site maar af en toe, omdat de tekst (en vooral de code) een mengsel is van Engels, Nederlands en eigengemaakte namen. Dit soort teksten is gewoon niet goed in te delen in een taal.
• Gebruik de tag <abbr> bij afkortingen. Doe dat de eerste keer op een pagina samen met de title-eigenschap: <abbr title="en dergelijke">e.d.</abbr>. Daarna kun je op dezelfde pagina volstaan met <abbr>e.d.</abbr>. Doe je dit niet, dan is er 'n grote kans dat 'n spraakbrowser e.d. uit gaat spreken als Ed, en 'n zoekmachine kan er ook geen chocola van maken.

• De spider van 'n zoekmachine, spraakbrowsers, en dergelijke kunnen geen plaatjes 'lezen'. Het is soms verbazingwekkend om te zien hoe veel, of eigenlijk: hoe weinig tekst er overblijft op een pagina als de plaatjes worden weggehaald. Het zelfde geldt voor die fantastisch mooie flash-pagina's, als daarbij geen voorzieningen voor dit soort programma's zijn aangebracht.

  Op Linux kun je met Lynx kijken hoe je pagina eruitziet zonder plaatjes en dergelijke, als echt alleen de tekst overblijft. Een installatie-programma voor Lynx op Windows is te vinden op csant.info/lynx.

  In Windows kun je ook het gratis programma WebbIE installeren. WebbIE laat de pagina zien, zoals een spraakbrowser en dergelijke hem zien. WebbIE is te downloaden vanaf www.webbie.org.uk. Nog een soortgelijk gratis programma is WebFormator.

  De Firefox-extensie Web Developer heeft de mogelijkheid om 'n pagina te bekijken zonder css en/of afbeeldingen.

  Tenslotte kun je je pagina nog online laten controleren op 'n behoorlijk aantal sites. Ik noem er hier enkele. Helaas zijn ze bijna allemaal Engelstalig.

  colorfilter.wickline.org Laat zien hoe een kleurenblinde de site ziet.

  contentquality.com Test op toegankelijkheid. Heel overzichtelijk.

  wave.webaim.org Deze laat grafisch zien hoe de toegankelijkheid is. Heel erg duidelijk, maar bij grotere pagina's wordt 't al snel erg chaotisch.

  Omdat ze de uitleg van de icoontjes heel goed hebben weten te verstoppen, geef ik de link daarvan ook maar gelijk: wave.webaim.org/icons

  www.webrichtlijnen.nl/toetsen De enige Nederlandstalige site. Test op toegankelijkheid.

Getest in

Laatst gecontroleerd op 12 augustus 2011.

Dit voorbeeld is getest in Firefox, Opera, Safari, Google Chrome, Internet Explorer 7, 8 en 9 in de resoluties 800x600, 1024x768 en 1280x1024. Steeds met de laatste versie van die browsers, omdat ik geen zin heb om rekening te houden met mensen die met zwaar verouderde browsers surfen. Dat is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken. In de resoluties 1024x768 en 1280x1024 is ook in- en uitzoomen en een kleinere en grotere letter getest. Er is ingezoomd en vergroot tot zover de browser kan, maar niet verder dan tot 200%. Eventuele problemen staan bij Bekende problemen.

Naast deze 'gewone' browsers is alles ook getest in Lynx, WebbIE, Jaws en Fangs Screen Reader Emulator. Lynx is een browser die alleen tekst laat zien en geen css gebruikt. WebbIE is een browser die gericht is op mensen met een handicap. Jaws is een screenreader, zoals die door blinden wordt gebruikt. Fangs Screen Reader Emulator is een extensie bij Firefox die de pagina laat zien zoals een screenreader hem ziet.

Als het voorbeeld in deze vier programma's toegankelijk is, zou het in principe toegankelijk moeten zijn in alle aangepaste browsers en dergelijke. En dus ook voor zoekmachines, want een zoekmachine is redelijk vergelijkbaar met een blinde. Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid van dit voorbeeld staan bij Opmerkingen.

Nieuwe browsers test ik pas als ze uit het bèta-stadium zijn, omdat er anders 'n redelijke kans is dat ik 'n bug zit te omzeilen die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt. Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kan ik niet beantwoorden, en het melden van fouten in niet-geteste browsers heeft ook geen enkel nut. (Melden van fouten, problemen, enz. in wel geteste browsers: graag!)

Wijzigingen

26 december 2007:

Nieuw opgenomen.

12 augustus 2011:

De code is volledig herschreven. De zichtbare gevolgen daarvan:

• Alle eerdere wijzigingen weggehaald, want die zijn niet meer van toepassing.
• Dit voorbeeld is op geen enkele manier meer getest in Internet Explorer 6.
• De Tab-toets werkt nu ook in Safari en Google Chrome.
• De nummers boven de thumbs zijn duidelijker.
• De thumb die focus heeft wordt gemarkeerd.
• De css is tot ongeveer de helft teruggebracht (voor het een groot deel doordat Internet Explorer 6 wordt genegeerd).
• Ongeacht welke link focus heeft en welke grote afbeelding zichtbaar is, hoveren 'wint' altijd van focus.
• Achtergrondkleur van de links rechtsonder veranderd, zodat het contrast nu voldoet aan de vereisten voor toegankelijkheid van de WCAG.

Bekende problemen

Zoomen en andere lettergrootte

• Bij een grotere letter (niet bij zoomen) komt de tekst van de links rechtsonder al snel buiten de beige achtergrond te staan. Omdat dat feitelijk alleen maar opvulling is, lijkt me dat geen echt probleem.
• Bij uitzoomen (verkleinen) kan 'n enkel lijntje wegvallen, bij inzoomen (vergroten) kan 'n enkel lijntje verdubbelen. Hier is weinig aan te doen, omdat het afrondingsverschillen zijn.
• In principe werkt alles nog steeds bij 200% zoomen en bij een lettergrootte van 200%. Alleen loop je tegen de begrenzingen van het venster van de browser aan: de foto's zijn op de meeste schermen gewoon niet meer in hun geheel zichtbaar bij 200% zoomen. Maar met behulp van de Tab-toets en de pijltjestoetsen is elke afbeelding nog steeds goed te bekijken.

Internet Explorer 7 en 8

Links Internet Explorer 7 en 8, rechts alle andere browsers.

Deze browsers kennen geen rgba() en border-radius. Daardoor zit bij deze browsers geen achtergrond achter de nummers op de thumbs. In vergelijking met de eerdere versie is het voor deze browsers gewoon hetzelfde gebleven, terwijl de nummers voor nieuwere browsers duidelijker zijn geworden. Op de hierbij staande thumb nummer 3 is dit verschil het duidelijkst te zien. Andere nummers zijn ook in Internet Explorer 7 en 8 duidelijker, omdat ze beter afsteken tegen de thumbs.

Eventueel zou je twee doorzichtige gifs als achtergrond kunnen gebruiken voor deze browsers. (Twee: eentje voor de getallen die uit één cijfer bestaan en eentje voor de getallen die uit twee cijfers bestaan.)

Je zou ook nog met filters en JavaScript kunnen gaan stoeien, als je dit echt heel belangrijk vindt. Mijn ervaringen met een combinatie van JavaScript en filters zijn echter niet zo geweldig, dus ik zou dan eerder kiezen voor de doorzichtige gif.

Internet Explorer 7

Als de letters worden vergroot, niet bij zoomen, ontstaat een horizontale kier tussen de thumbs. Waarschijnlijk is dit zonder al te veel gedoe op te lossen, maar ik vind Internet Explorer 7 die moeite niet meer waard. Alles is nog te zien en werkt nog gewoon, en het gaat ook hier om een browser die allang niet meer gebruikt zou moeten worden.