Lay-out met 1 kolom. De kolom heeft een vaste hoogte en breedte en staat altijd aan de bovenkant in het midden van het venster van de browser. Als er meer inhoud is dan er in de kolom past, krijgt de kolom een scrollbalk.
Links en rechts van de kolom wordt overblijvende ruimte opgevuld met een afbeelding. Onder de kolom wordt overblijvende ruimte gevuld met een footer, deze staat op vaste hoogte van de bovenkant van het venster van de browser.
Alles op deze site kan vrij worden gebruikt. Je gebruikt het wel op eigen risico: als er ergens fouten in zitten, ben ik daar niet verantwoordelijk voor en ook niet voor eventueel daardoor aangerichte schade in welke vorm dan ook. Een link naar http://www.css-voorbeelden.nl is niet verplicht, maar wordt wel gewaardeerd.
Deze lay-out staat horizontaal gecentreerd in het venster van de browser, ongeacht de grootte van het venster.
Deze lay-out is niet geschikt voor teksten waarin veel wordt gelinkt binnen dezelfde pagina (ankers). Zie verder bij Bekende problemen.
Zonder css wordt de inhoud van de middenkolom eerst op het scherm gezet, gevolgd door de inhoud van de footer. Dit is zoals spraakbrowsers en dergelijke het zullen zien. Omdat in de linker- en rechterkolom alleen een achtergrond-afbeelding staat, vallen die zonder css gewoon helemaal weg.
Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.
Alles op deze site is gemaakt op een systeem met Linux. Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Quanta Plus, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.
Iets gevonden waar je wat aan hebt? Mooi. Als je je waardering wilt uiten, maak dan een donatie over aan War Child Nederland, een organisatie die kinderen uit oorlogsgebieden helpt hun trauma's te verwerken. Of - nog beter - wordt donateur:
Deze lay-out is geschikt voor smallere vensters, omdat je de breedte van de middenkolom moet opgeven.
Bij bredere vensters wordt de ruimte links en rechts opgevuld met een afbeelding, terwijl de middenkolom gewoon op z'n plaats blijft staan.
De inhoud, de middelste kolom, in het midden van het venster van de browser laten staan is niet al te moeilijk. Het lastige deel is ervoor te zorgen dat aan de linker- en rechterkant de afbeelding aan de buitenkant verdwijnt bij een smaller venster, zonder dat een horizontale scrollbalk ontstaat.
De middenkolom wordt horizontaal gecentreerd.
Normaal genomen zou het linkerdeel gewoon tegen de linker zijkant van het venster worden gezet. Maar hier zet ik de rechter zijkant van het linkerdeel vast ten opzichte van het midden van het venster van de browser. De rechter zijkant staat dus altijd op een vaste plaats ten opzichte van het midden van het venster, en omdat de midenkolom ook op een vaste plaats staat, staat het linkerdeel dus vast ten opzichte van de middenkolom. Oftewel: het staat altijd precies naast de middenkolom, ongeacht de breedte van het venster.
Op soortgelijke wijze zet ik het rechterdeel ook vast ten opzichte van het midden van het venster van de browser, en dus ten opzichte van de middenkolom.
Om het geheel zet ik nu een wrapper-div met overflow op hidden. Omdat linkerdeel, middenkolom en rechterkolom vast op het scherm staan ten opzichte van het midden, zullen bij een smaller venster dus de linkerkant van het linkerdeel en de rechterkant van het rechterdeel verdwijnen.
De code die te maken heeft met de basis van dit voorbeeld is rood gekleurd. Alle voor dit voorbeeld niet-essentiële code is bruin.
Deze uitleg hoort bij het voorbeeld dat in de download zit. Het voorbeeld uit de download verschilt iets van het voorbeeld hier op de site. In de download ontbreken bijvoorbeeld de witte vlakken met de links. Ook in de kopregels zit vaak wat verschil. Daarnaast kunnen er nog andere (meestal kleine) verschillen zijn.
Als je deze uitleg leest naast de broncode van het voorbeeld op de site, kan het dus bijvoorbeeld zijn dat 'n h1 uit de css bij 'n <h2> uit de html hoort. Maar het gaat niet om hele grote, fundamentele afwijkingen.
Als je dit lastig vindt, downloadt dan de hele handel (ga terug naar het voorbeeld en kies daar voor downloaden). In de download zit 'n voorbeeld dat wel naadloos aansluit op de uitleg in de download.
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl" lang="nl">
Een document moet met een doctype beginnen om weergaveverschillen tussen browsers te voorkomen. Zonder doctype is de kans op verschillende (en soms volkomen verkeerde) weergave tussen verschillende browsers heel erg groot.
Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.
Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.
De toevoeging achter <html hierboven hoort bij het gekozen doctype.
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8" />
Zorgt dat de browser letters met accenten en dergelijke goed kan weergeven. Als je als doctype html hebt gekozen, moet je niet eindigen op />, maar op > (dit geldt voor alles in de head wat eindigt op />).
utf-8 is de beste charset (tekenset), omdat deze alle talen van de wereld (en nog heel veel andere extra tekens) bestrijkt, maar toch niet meer ruimte inneemt voor de code dan nodig is. Als je utf-8 gebruikt, hoef je veel minder entiteiten (ä en dergelijke) te gebruiken, maar kun je bijvoorbeeld gewoon ä gebruiken.
Deze regel moet zo hoog mogelijk komen te staan, als eerste regel binnen de head, omdat hij anders door sommige browsers niet wordt gelezen.
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="../../css/naam-van-stylesheet.css" />
<!--Instellingen voor Internet Explorer -->
<!--[if IE]>
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="../../css/naam-van-ie-stylesheet.css">
<![endif]-->
Dit stukje code heeft in dit voorbeeldbestand geen enkel nut. Normaal genomen is het een verwijzing naar een extern stylesheet, waarin de style staat. In dit voorbeeld verwijst de href naar een niet bestaand bestand.
De bedoeling is dat je bovenstaande regels aanpast voor je eigen bestand. De hele style, die onder deze regels in de <head> staat, wordt dan in het externe bestand geplaatst waar de href naar verwijst. In dat bestand komt de style precies zo te staan zoals die nu in de <head> staat. Het bestand moet eindigen op .css.
Voordeel van een externe stylesheet is onder andere, dat deze geldig is voor alle pagina's waaraan deze is gelinkt. 'n Verandering in de lay-out hoef je dan maar op één enkele centrale plek te aan te brengen.
In die externe stylesheet zet je alles wat in dit voorbeeld tussen <style type="text/css"> en </style> staat (zonder deze begin- en eindregel).
De bovenste regel is voor de algemene stylesheet, geldig voor alle browsers. Dit is gewoon 'n link die naar 'n bestand elders verwijst, waar de css in staat. Op de plaats van "../../css/naam-van-stylesheet.css" moet je pad naar en naam van jouw stylesheet invullen.
Het eigenaardige stukje code daaronder heet een 'conditional comment' en wordt door alle browsers gezien als commentaar, omdat het tussen <!-- en --> staat. Maar Internet Explorer herkent het, door de extra toevoegingen, als speciaal voor Internet Explorer bedoeld en zal het dus uitvoeren. Het is veiliger dan een zogenaamde 'hack', waarbij vaak gebruik wordt gemaakt van 'n fout (bug) in de browser. Dit is opzettelijk aangebracht door Microsoft en zal dus blijven bestaan, terwijl 'n bug gerepareerd kan worden. Op deze manier kun je 'n stylesheet alleen voor Internet Explorer opnemen.
Dit stukje geldt voor alle versies van Internet Explorer, maar je kunt het ook per versie aangeven.
De link verwijst naar een aparte stylesheet voor Internet Explorer, waarin je css speciaal voor die browser zet. Op de plaats van "../../css-naam-van-ie-stylesheet.css" moet je pad naar en naam van je stylesheet voor Internet Explorer invullen.
De link naar het aparte stylesheet voor Internet Explorer moet ná de link naar het algemene stylesheet komen, omdat de opdrachten voor Internet Explorer dan over die uit het algemene stylesheet heen gaan.
<style type="text/css">
Voor de duidelijkheid staat de style hier in het bestand zelf, maar het is beter deze in een apart stylesheet te zetten, zoals hierboven beschreven. In die stylesheet komt alles wat tussen bovenstaande regel en </style> staat.
Technisch gezien is er geen enkel bezwaar om het in die stylesheet te zetten met dezelfde vreselijke lay-out als die ik in dit voorbeeld gebruik. Maar als je dat doet, garandeer ik je hele grote problemen omdat het volstrekt onoverzichtelijk is. Ik gebruik alleen deze lay-out omdat het anders veel te veel regels worden.
Voorbeeld van 'n goede lay-out in je css:
div#header-buiten
div#header-buiten
{
position: absolute;
right: 16px;
width: 100%;
height: 120px;
background: yellow;
}
div#header-binnen
{
margin-left: 16px;
height: 120px;
text-align: center;
}
body
margin: 0; padding: 0;
Slim om te doen, is soms wat afwijkend in verschillende browsers.
font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;
Lettersoort. Als er geen Arial is, wordt gezocht naar Helvetica. Als dat er ook niet is in ieder geval 'n lettersoort zonder schreef (dwarsstreepjes).
font-size: 110%;
Iets groter dan standaard. 't Zal de leeftijd zijn, maar ik vind de standaardgrootte wat te klein.
Ik gebruik hier % als eenheid, en voor alle andere lettergroottes gebruik ik em. Dat komt door Internet Explorer. Als ik als maateenheid iets als px neem, kunnen gebruikers van Internet Explorer de lettergrootte niet veranderen.
Maar als ik overal em neem als maateenheid, wat dan voor de hand zou liggen, kom ik in de problemen met versies van Internet Explorer ouder dan versie 8. De stappen van de verkleining of vergroting zijn in die browsers zo groot, dat 't gelijk onleesbaar klein of absurd groot is.
Als je nou echter bij body geen em gebruikt (font-size: 1.1em; zou hetzelfde moeten zijn als font-size: 110%;), dan is de lettergrootte in Internet Explorer te veranderen, en in oudere versies dan versie 8 zijn de tussenstappen teruggebracht tot normale grootte.
Dit werkt ook als je als lettergrootte 100% invult. Dat heeft geen enkele invloed op de lettergrootte, behalve dus dat de tussenstappen in oudere versies nu normaal werken.
In Internet Explorer 8 is deze bug eindelijk gerepareerd. Aangezien we waarschijnlijk nog vele jaren met oudere versies dan Internet Explorer 8 zitten opgescheept, zal deze truc ook nog jaren moeten worden toegepast.
color: black;
Hoewel dit de standaardkleur is, geef ik de kleur toch op. Hieronder geef ik een achtergrondkleur op. Sommige mensen hebben zelf de kleur en/of achtergrondkleur veranderd, bijvoorbeeld omdat ze slecht kleuren kunnen onderscheiden. Als ik nu de achtergrondkleur verander, maar niet de tekstkleur, loop ik het risico dat tekstkleur en achtergrondkleur te veel op elkaar gaan lijken.
Door beide op te geven, weet ik redelijk zeker dat achtergrond- en tekstkleur genoeg van elkaar blijven verschillen. Als de gebruiker !important heeft gebruikt, is er nog niets aan de hand, want dan veranderen achtergrond- en tekstkleur geen van beide.
background: #efefef;
Achtergrond 'n kleurtje geven.
div#wrapper
De div met id="wrapper". Binnen deze div staan de linker- en rechtervleugel en de middelste kolom. De footer staat buiten deze div.
position: relative;
Ik wil andere elementen positioneren ten opzichte van div#wrapper. Daarvoor moet deze zelf 'n position hebben, zelfs als ik daar verder niks invul.
width: 100%;
Even breed als het venster van de browser.
min-width: 700px;
De minimale breedte moet 700 px zijn, even breed als de breedte van de middenkolom div#content. Door een minimum-breedte op te geven, zal er een horizontale scrollbar verschijnen als het venster van de browser smaller wordt dan 700 px. Anders zou er inhoud verdwijnen omdat overflow op hidden staat.
Internet Explorer 6 kent deze opdracht niet. Er bestaan wel css-oplossingen, maar die zijn hier onbruikbaar omdat ze botsen met de rest van de code. Mogelijk werkt JavaScript, maar dat heb ik niet uitgeprobeerd. Zie verder bij Bekende problemen.
overflow: hidden;
div#wrapper heeft de volle breedte van het browservenster (100%). Om de afbeeldingen links en rechts van het venster te laten verdwijnen als ze niet meer passen, moet ik overflow: hidden opgeven. Als ik dat niet doe krijg ik 'n horizontale scrollbar, wat geen enkel nut heeft in dit geval.
div#links
De div met id="links". De div waar de linkerafbeelding in staat.
position: absolute;
Normaal genomen zou deze div gewoon 500 px breed zijn, omdat ik dat opgeef. Dan komt de kolom met de content, 700 px breed, en de rechterdiv met afbeelding, weer 500 px. Samen 1700 px breed, waarbij de content pas 500 px vanaf links begint. Niet helemaal de bedoeling.
Door position: absolute te gebruiken kan ik de afbeelding neerzetten waar ik wil, ook buiten het venster van de browser. En dat is precies wat ik wil: bij een smaller venster moet de linkerbuitenkant van de afbeelding buiten hte venster verdwijnen.
Het eerste ouder-element met een positie is div#wrapper, dus er wordt gepositioneerd ten opzichte van die div.
left: 50%;
Zet de linkerkant van de div halverwege het venster van de browser.
width: 500px; height: 500px;
De linkerafbeelding is een achtergrond-afbeelding. Die heeft van zichzelf geen afmeting, hij vult alleen maar het element waar hij in staat. Daarom moet ik hier de hoogte en breedte van de achtergrond-afbeelding opgeven.
margin-left: -851px;
De linkerkant was halverwege het venster van de browser neergezet. Maar daar moet de middenkolom met de inhoud van de pagina komen te staan. Dus moet de linkerkant weer terug naar links worden gezet, om niet over de inhoud heen te komen staan.
Daarnaast moet de rechterkant van het plaatje ook nog precies tegen de middenkolom aan komen te staan.
De middenkolom met inhoud is 700 px breed, dus de linkerkant daarvan ligt 350 px links van het midden. Plus 1 px omdat er links 'n border van 1 px breed staat. De div met de afbeelding is 500 px breed, als ik dus de rechterkant daarvan naast de inhoud wil hebben komt er nog 'ns 500 px bij. Samen maakt dat 851 px terug naar links.
background: url(013-pics/lay-out-013-links.png);}
De achtergrond-afbeelding. Deze kan natuurlijk vervangen worden door elke andere afbeelding, waarbij je dan wel de breedte en hoogte van div#links moet aanpassen.
div#content
De div met id="content". De middelste kolom met de inhoud.
width: 700px;
700 px breed. Maak deze breedte niet te groot, want bij Internet Explorer 6 kunnen er dan gegevens verloren gaan. Zie Bekende problemen.
height: 500px;
500 px hoog. Als er meer inhoud is dan in 't venster van de browser past, verschijnt rechts in de kolom 'n scrollbalk, ook bij Internet Explorer 6. De pagina zelf blijft vaststaan, alleen de middenkolom kan worden gescrold.
margin: 0 auto;
Omdat onder en links niet zijn ingevuld, krijgen die automatisch dezelfde waarde als boven en rechts. Hier staat dus eigenlijk margin: 0 auto 0 auto; in de volgorde boven - rechts - onder - links.
Geen marge boven en onder, links en rechts auto, wat betekent evenveel, dus staat deze div netjes in het midden van het venster van de browser. Het op deze manier centreren van een blok-element werkt alleen maar als dit element een breedte heeft.
border-left: solid black 1px; border-right: solid black 1px;
Lijntje aan de linker- en rechterkant.
text-align: center;
Tekst horizontaal in het midden neerzetten.
overflow: auto;
In div#wrapper heb ik overflow op hidden gezet, zodat het teveel aan plaatjes links en rechts verdwijnt. Maar daarmee verdwijnt ook een teveel aan inhoud, en dat wil ik natuurlijk niet. Ik zet hier overflow dus weer op z'n standaard-instelling: bij 'n teveel aan inhoud verschijnt er nu rechts van de kolom 'n scrollbalk. Niet aan de rechterkant van 't browservenster, want deze overflow en dus scrollbalk horen bij div#content, niet bij het venster van de browser.
div#rechts
De div met id="rechts". De div waar de rechterafbeelding in staat.
position: absolute;
Normaal genomen zou deze div gewoon 500 px breed zijn, omdat ik dat opgeef. Daarvoor komen de middenkolom met de content, 700 px breed, en de linkerdiv met afbeelding, ook 500 px breed. Samen 1700 px breed, waarbij de middenkolom pas 500 px vanaf links begint. Niet helemaal de bedoeling.
Door position: absolute te gebruiken kan ik de afbeelding neerzetten waar ik wil, ook buiten het venster van de browser. En dat is precies wat ik wil: bij een smaller venster moet de rechterbuitenkant van de afbeelding buiten het venster verdwijnen.
Het eerste ouder-element met een positie is div#wrapper, dus er wordt gepositioneerd ten opzichte van die div.
left: 50%;
Zet de linkerkant van de div halverwege het venster van de browser.
top: 0;
Bovenkant aan de bovenkant van div#wrapper zetten, dus aan de bovenkant van het venster van de browser. Door alle instellingen zou deze div anders in het virtuele nirwana verdwijnen.
width: 500px; height: 500px;
De rechterafbeelding is een achtergrond-afbeelding. Die heeft van zichzelf geen afmeting, hij vult alleen maar het element waar hij in staat. Daarom moet ik hier de hoogte en breedte van de achtergrond-afbeelding opgeven.
margin-left: 351px;
De linkerkant was halverwege het venster van de browser neergezet. Maar daar moet de middenkolom met de inhoud komen te staan, dus moet de linkerkant verder naar rechts worden gezet. Daarnaast moet het plaatje ook nog precies tegen de inhoud aan komen te staan.
De inhoud is 700 px breed, dus de rechterkant daarvan ligt 350 px rechts van het midden. Plus 1 px omdat er rechts 'n border van 1 px breed staat. Samen maakt dat 351 px. Dus met 'n verplaatsing van 351px naar rechts komt de afbeelding precies tegen de inhoud aan te staan.
background: url(013-pics/lay-out-013-rechts.png);}
De achtergrond-afbeelding. Deze kan natuurlijk vervangen worden door elke andere afbeelding, waarbij je dan wel de breedte en hoogte van div#rechts moet aanpassen.
div#footer h2
De <h2> binnen de div met id="footer".
display: inline;
Ik wil de tekst achter de <h2> op dezelfde regel hebben. Een <h2> is een blok-element en begint dus op een nieuwe regel. Door er 'n inline-element van te maken komt alle tekst op dezelfde regel.
Ik wil wel 'n <h> gebruiken omdat zoekmachines en bijzondere programma's als spraakbrowsers meer belang hechten aan de inhoud van 'n <h> dan aan gewone tekst.
<!--[if IE 7]>
<style type="text/css">
div#links {margin-left: -852px;}
div#rechts {margin-left: 350px;}
</style>
<![endif]-->
Dit eigenaardige stukje code heet een 'conditional comment' en wordt door alle browsers gezien als commentaar, omdat het tussen <!-- en --> staat. Maar Internet Explorer herkent het, door de extra toevoegingen, als speciaal voor Internet Explorer bedoeld en zal het dus uitvoeren. Het is veiliger dan een zogenaamde 'hack', waarbij vaak gebruik wordt gemaakt van 'n fout (bug) in de browser. Dit is opzettelijk aangebracht door Microsoft en zal dus blijven bestaan, terwijl 'n bug gerepareerd kan worden.
De style voor Internet Explorer moet ná de normale komen, omdat de opdrachten voor Internet Explorer dan over de normale heen gaan.
Dit stukje geldt voor Internet Explorer 7, maar je kunt het ook voor andere versies aangeven.
In plaats van de style kun je ook 'n normale link naar 'n extern css-bestand aanbrengen:
<!--[if IE 7]>
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="../../css/naam-van-ie-stylesheet.css">
<![endif]-->
Op de plaats van "../../css/naam-van-ie-stylesheet.css" vul je pad naar en naam van jouw stylesheet voor Internet Explorer 7 in. De css voor Internet Explorer 7 komt dan apart in die stylesheet te staan, zodat het de andere browsers niet stoort.
Het is belangrijk dat de spaties in <!--[if IE 7]> en <![endif]--> precies zo worden overgenomen zoals ze hier staan.
div#links
De div met id="links". De div met de afbeelding aan de linkerkant.
margin-left: -852px;
Internet Explorer 7 zet 't net 1 px verkeerd neer, waardoor de zwarte border net verkeerd komt te staan. Waarschijnlijk een of ander afrondingsverschil bij 'n berekening of zoiets.
div#rechts
De div met id="rechts". De div met de afbeelding aan de rechterkant.
margin-left: 350px;
Zelfde verhaal als hierboven, maar nu voor de rechterkant.
Gebruik vooral geen FrontPage, Publisher of Word (alle drie van Microsoft). Deze programma's maken niet-standaard code die alleen goed te bekijken is in Internet Explorer. In alle andere browsers zie je grotendeels bagger, áls je al iets ziet.
Publisher en Word zijn niet bedoeld om websites mee te maken. FrontPage is zwaar verouderd en wordt niet meer onderhouden door Microsoft. Als je beslist 'n duur product (299 dollar) van Microsoft wilt gebruiken, neem dan Microsoft Expression Web 2. Andere uitvoeringen zijn nog veel duurder.
Je kunt natuurlijk ook het gratis programma Kompozer, de opvolger van nvu, gebruiken. Dit programma is te downloaden vanaf www.kompozer.net/download. Meer links over Kompozer vind je op de pagina met links onder Gereedschap → wysiwyg-editor.
Maar het allerbeste is om gewoon zelf html, css, enz. te leren, omdat zelfs het allerbeste programma het nog steeds zwaar verliest van 'n op de juiste manier met de hand gemaakte pagina.
Het allereerste dat je moet invoeren is het doctype, vóór welke andere code dan ook. Een lay-out met een missend of onvolledig doctype ziet er totaal anders uit dan een lay-out met een geldig doctype. Wát er anders is, verschilt ook nog 'ns tussen de diverse browsers. Als je klaar bent en dan nog 'ns 'n doctype gaat invoeren, weet je vrijwel zeker dat je van voren af aan kunt beginnen met de lay-out.
Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.
Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.
Gebruik een 'strict' doctype of het doctype voor html 5. Deze zijn bedoeld voor nieuwe sites. Het transitional doctype is bedoeld voor al bestaande sites, niet voor nieuwe. Het transitional doctype staat talloze tags toe, die in html 5 zijn verboden. Deze tags worden al zo'n tien jaar afgeraden. Het transitional doctype is echt alleen bedoeld om de puinhoop van vroeger, toen niet volgens standaarden werd gewerkt, enigszins te herstellen.
Het strict doctype staat verouderde tags niet toe. Daardoor kan met 'n strict doctype, of het nu html of xhtml is, probleemloos worden overgestapt naar html 5. Met een transitional doctype en het gebruik van afgekeurde tags kun je niet overstappen naar html 5. Je moet dan eerst alle verouderde tags verwijderen, wat echt ontzettend veel werk kan zijn.
Als het om een lay-out of iets dergelijks gaat: zorg eerst dat header, kolommen, footer, menu, en dergelijke staan en bewegen zoals je wilt, en ga dan pas details binnen die blokken invullen. In eerste instantie gebruik je dus bijvoorbeeld 'n leeg blok voor waar uiteindelijk het menu komt te staan.
Als je begint met allerlei details, is er 'n heel grote kans dat die de werking van de blokken gaan verstoren. Bouw eerst het huis, en ga dan pas de kamers inrichten. Als de blokken eenmaal werken zoals je wilt, zul je het gelijk merken als 'n toegevoegd detail als tekst of 'n afbeelding iets gaat storen. Daarvoor moet je natuurlijk wel regelmatig controleren in verschillende browsers of alles nog wel goed werkt.
Je kunt de blokken tijdens het aanpassen opvullen met bijvoorbeeld <br />1<br />2<br />3 enz., tot ze de juiste hoogte hebben. Het is handig om aan het einde even iets toe te voegen als 'laatste', zodat je zeker weet dat er niet drie regels onderaan naar 't virtuele walhalla zijn verhuisd.
Om de breedte te vullen kun je het best 'n kort woord als 'huis' duizend keer of zo herhalen. Ook hier is het handig om aan 't einde (en hier ook aan 't begin) 'n herkenningsteken te maken, zodat je zeker weet dat je de hele tekst ziet.
Valideren, valideren, valideren en dan voor 't slapen gaan nog 'ns valideren.
Valiwie???
Valideren is het controleren van je (x)html en css op 'n hele serie fouten. Computers zijn daar vaak veel beter in dan mensen. Als je 300 keer <h2> hebt gebruikt en 299 keer </h2> vindt 'n computer die ene missende </h2> zonder enig probleem. Jij ook wel, maar daarna ben je misschien wel aan vakantie toe.
Je kunt je css en (x)html zowel valideren als 't online staat, als wanneer 't nog in je computer staat. Web Developer ('n Firefox-extensie) heeft zelfs 'n mogelijkheid om de html voortdurend, bij elke wijziging, opnieuw te valideren. (Die mogelijkheid is er ook bij css, maar daar wordt altijd aangegeven dat 't valid is, wat je er ook aan onzin in zet. Maar als je in de balk op css klikt ga je naar de echte validator, en die controleert wel goed.)
(x)html kun je valideren op: validator.w3.org
css kun je valideren op: jigsaw.w3.org/css-validator
Valideren kan helpen om gekmakende fouten te vinden. Valid code garandeert ook dat de weergave in verschillende browsers (vrijwel) hetzelfde is. En valid code is over twintig jaar ook nog te bekijken.
Toegankelijkheid (accessibility in het Engels) is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een spraakbrowser gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje wat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat dus gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.
(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)
Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.
Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:
Accesskeys (sneltoetsen) kun je beter niet gebruiken, deze gaven te veel problemen omdat ze vaak dubbelop zijn met sneltoetsen voor de browser of andere al gebruikte sneltoetsen. Bovendien is voor de gebruiker meestal niet duidelijk welke toetsen het zijn.
In de komende html 5 waren ze eerst niet toegestaan, maar inmiddels lijkt het erop dat ze toch worden toegestaan, maar op 'n andere manier dan in html 4.01. Ik ga ze zelf pas weer gebruiken als duidelijk is hoe ze gaan werken, en als ze beter zijn uitgedacht dan in html 4.01 het geval was, want bij een goede toepassing is het op zich een heel goed idee.
Vaak kunnen bepaalde delen van de code, zoals de header en links, met 'n simpele ingreep als position: op een lagere plaats worden neergezet in de code. 'n Blinde wordt er niet vrolijk van als elke pagina begint met het voorlezen van dezelfde zestien links. En 'n zoekmachine hecht meer waarde aan hoger staande tekst dan aan lager staande, dus je kunt beter inhoud dan header of links bovenaan hebben staan.
Ik doe dat in de voorbeelden vaak niet, omdat het van geval tot geval bekeken moet worden. En voor veel mensen zullen de voorbeelden zo al ingewikkeld genoeg zijn.
Een andere mogelijkheid is een zogenaamde skip-link: een link die je buiten het scherm parkeert met behulp van css, zodat hij normaal genomen niet te zien is. Zo'n link is wel zichtbaar te maken in speciale programma's zoals spraakbrowsers. Die link staat boven het menu en linkt naar de inhoud van de pagina, zodat mensen met één klik het hele menu kunnen passeren.
Van oorsprong was html een taal om wetenschappelijke documenten weer te geven, pas later is hij gebruikt voor lay-out. Maar daar is hij dus eigenlijk nooit voor bedoeld geweest. Het gebruiken van html voor lay-out leidt tot enorme problemen voor gehandicapten en tot een lage plaats in zoekmachines.
De html hoort alleen inhoud te bevatten, lay-out doe je met behulp van css. Die css moet in een extern stylesheet staan of, als hij alleen voor één bepaalde pagina van toepassing is, in de head van die pagina. Zoekmachines zijn ook niet dol op een oerwoud van inline-stijlen (dat zijn stijlen in de tag zelf: <div style="...">.)
Breng een logische structuur aan in je document. Gebruik een <h1> voor de belangrijkste kop, een <h2> voor een subkop, enz. Spraakbrowsers en dergelijke kunnen van kopregel naar kopregel springen. En een zoekmachine gaat ervan uit dat <h1> belangrijke tekst bevat.
Dit geldt voor al dit soort structuurbepalende tags.
Als een <h1> te grote letters geeft, maak daar dan met behulp van je css 'n kleinere letter van, maar blijf die <h1> gewoon gebruiken. Op dezelfde manier kun je al dit soort dingen oplossen.
Frames zijn een volstrekt verouderde techniek, die heel veel nadelen met zich meebrengt. Deze zijn hier netjes op een rijtje gezet: Webrichtlijnen. iframes hebben voor een deel dezelfde nadelen.
Als je 'n stuk code vaak wilt gebruiken, zoals 'n menu dat op elke pagina hetzelfde is, include dat dan met PHP of SSI. Dan ziet iedereen (ook 'n zoekmachines dus!) alles als één pagina in plaats van als los zand aan elkaar hangende teksten.
De spider van 'n zoekmachine, spraakbrowsers, en dergelijke kunnen geen plaatjes 'lezen'. Het is soms verbazingwekkend om te zien hoe veel, of eigenlijk: hoe weinig tekst er overblijft op een pagina als de plaatjes worden weggehaald. Het zelfde geldt voor die fantastisch mooie flash-pagina's, als daarbij geen voorzieningen voor dit soort programma's zijn aangebracht.
Op Linux kun je met Lynx kijken hoe je pagina eruitziet zonder plaatjes en dergelijke, als echt alleen de tekst overblijft.
In Windows kun je in Firefox de extensie Yellowpipe Lynx Viewer Tool installeren, waarmee je Lynx kunt imiteren: Yellowpipe Lynx Viewer Tool
In Windows kun je ook het gratis programma WebbIE installeren. WebbIE laat de pagina zien, zoals een spraakbrowser en dergelijke hem zien. WebbIE is te downloaden vanaf www.webbie.org.uk. Nog een soortgelijk gratis programma is WebFormator.
De Firefox-extensie Web Developer heeft de mogelijkheid om 'n pagina te bekijken zonder css en/of afbeeldingen.
Tenslotte kun je je pagina nog online laten controleren op 'n behoorlijk aantal sites. Ik noem er hier enkele. Helaas zijn ze bijna allemaal Engelstalig.
colorfilter.wickline.org Laat zien hoe een kleurenblinde de site ziet.
contentquality.com Test op toegankelijkheid. Heel overzichtelijk.
wave.webaim.org Deze laat grafisch zien hoe de toegankelijkheid is. Heel erg duidelijk, maar bij grotere pagina's wordt 't al snel erg chaotisch.
Omdat ze de uitleg van de icoontjes heel goed hebben weten te verstoppen, geef ik de link daarvan ook maar gelijk: wave.webaim.org/icons
www.webrichtlijnen.nl/toetsen De enige Nederlandstalige site. Test op toegankelijkheid.
Laatst gecontroleerd op 25 juli 2011.
(Internet Explorer 6 is voor het laatst gecontroleerd op 8 augustus 2009. Op deze browser test ik niet meer. Maar omdat de code nauwelijks is veranderd, neem ik aan dat dit voorbeeld ook nog werkt in Internet Explorer 6.)
Dit voorbeeld is getest in Firefox, Opera, Safari, Google Chrome, Internet Explorer 6, 7, 8 en 9 in de resoluties 800x600, 1024x768 en 1280x1024. Steeds met de laatste versie van die browsers, omdat ik geen zin heb om rekening te houden met mensen die met zwaar verouderde browsers surfen. Dat is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken. In de resoluties 1024x768 en 1280x1024 is ook in- en uitzoomen en een kleinere en grotere letter getest. Eventuele problemen staan bij Bekende problemen.
Naast deze 'gewone' browsers is alles ook getest in Lynx, WebbIE, Jaws en Fangs Screen Reader Emulator. Lynx is een browser die alleen tekst laat zien en geen css gebruikt. WebbIE is een browser die gericht is op mensen met een handicap. Jaws is een screenreader, zoals die door blinden wordt gebruikt. Fangs Screen Reader Emulator is een extensie bij Firefox die de pagina laat zien zoals een screenreader hem ziet.
Als het voorbeeld in deze vier programma's toegankelijk is, zou het in principe toegankelijk moeten zijn in alle aangepaste browsers en dergelijke. En dus ook voor zoekmachines, want een zoekmachine is redelijk vergelijkbaar met een blinde. Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid van dit voorbeeld staan bij Opmerkingen.
Nieuwe browsers test ik pas als ze uit het bèta-stadium zijn, omdat er anders 'n redelijke kans is dat ik 'n bug zit te omzeilen die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt. Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kan ik niet beantwoorden, en het melden van fouten in niet-geteste browsers heeft ook geen enkel nut. (Melden van fouten, problemen, enz. in wel geteste browsers: graag!)
6 december 2007:
Nieuw opgenomen.
10 augustus 2008:
Bij Bekende problemen alinea over Internet Explorer 7 en zoomen toegevoegd.
21 augustus 2008:
Bij Bekende problemen bij Alle browsers tekst over ankers toegevoegd.
28 maart 2009:
Tekst aangepast voor de nieuw verschenen Internet Explorer 8. De code kon hetzelfde blijven.
25 juli 2011:
Vanwege toegankelijkheid color: black; toegevoegd bij body.
In Google Chrome en Safari werken navigatietoetsen binnen de pagina zoals alt+← inmiddels goed.
Omdat bij de inhoud van de pagina overflow op auto staat, werken de toetsen voor navigeren tussen links binnen de pagina niet. Als je binnen 'n tekst 'n link naar 'n andere plek in die tekst aanbrengt ('n anker), kun je normaal genomen terug naar waar je vandaan komt met alt+←. (Er zijn meer van dit soort toetsen en ze kunnen per browser verschillen.)
Deze constructie is dus niet zo geschikt voor teksten waar je vaak heen en weer moet gaan binnen dezelfde pagina.
In Google Chrome en Safari werken deze toetsen inmiddels goed.
Deze lay-out maakt gebruik van min-width. Internet Explorer 6 kent dat niet (versie 7 wel). Er zijn wel css-oplossingen, maar die werken hier niet omdat deze lay-out tamelijk ingewikkeld is. Althans: het is mij niet gelukt.
Mogelijk werkt 'n JavaScript-oplossing, dat heb ik niet getest. Maar zoals deze lay-out nu is, zal de inhoud gewoon verdwijnen als deze breder dan het venster van de browser is. Er komt geen horizontale scrollbalk (wel een verticale, als er genoeg inhoud is). Als je rekening wilt houden met een 800x660-scherm, moet je de breedte niet meer dan 770 px maken.
Door een bug in de zoomfunctie van Internet Explorer 7 (feitelijk zit daar een Nationaal Wildpark aan bugs in), ontstaan er kieren bij inzoomen (vergroten) tussen middelste deel en zijvleugels. Erger is dat bij uitzoomen (verkleinen) tekst uit het middelste deel verdwijnt onder de buitenste delen. Ook z-index werkt hier niet, wat het wel zou moeten doen. In de praktijk zal dit vermoedelijk niet veel problemen opleveren, omdat de zoomfunctie van Internet Explorer 7 zo erbarmelijk slecht werkt, dat hij toch niet veel gebruikt zal worden.
De zoomfuncte in Internet Explorer 8 werkt wel goed.