Uitleg horizontaal gecentreerde lay-out met vaste header en twee kolommen

Korte omschrijving

Tweekoloms lay-out met header. Deze lay-out staat altijd horizontaal gecentreerd en heeft een vaste breedte, dus hij vult niet het hele venster van de browser. In de hoogte vult hij wel het hele venster van de browser. Bij voldoende inhoud kan de inhoud van de rechterkolom worden gescrold.

Header (geel)

Staat altijd bovenaan het venster van de browser, scrolt niet mee. Vaste breedte. Hoogte afhankelijk van lettergrootte.

Linkerkolom (groen)

Staat altijd aan de linkerkant van de pagina, scrolt niet mee. Breedte past zich aan lettergrootte aan. De hoogte past zich automatisch aan het venster van de browser aan: de kolom vult altijd de ruimte tussen header en onderkant van het venster van de browser. Geschikt voor bijvoorbeeld links, knoppen of 'n menu.

Rechterkolom (oranje)

Staat altijd aan de rechterkant van de pagina, scrolt niet mee. Breedte: vult ruimte tussen linkerkolom en rechterkant van de pagina. De hoogte past zich automatisch aan het venster van de browser aan: de kolom vult altijd de ruimte tussen header en onderkant van het venster van de browser. Bij voldoende inhoud verschijnt een verticale scrollbar, waarmee de inhoud van de rechterkolom gescrold kan worden. Deze kolom is bedoeld voor de echte inhoud van de pagina.

Alles op deze site kan vrij worden gebruikt. Je gebruikt het wel op eigen risico: als er ergens fouten in zitten, ben ik daar niet verantwoordelijk voor en ook niet voor eventueel daardoor aangerichte schade in welke vorm dan ook. Een link naar http://www.css-voorbeelden.nl is niet verplicht, maar wordt wel gewaardeerd.

Opmerkingen

• Deze lay-out staat horizontaal gecentreerd in het venster van de browser, ongeacht de grootte van het venster.

• Bij deze lay-out mag de pagina beslist niet breder zijn dan het venster van de browser, want dan verdwijnen er links en rechts gegevens. Dit is een lay-out met een vaste breedte, en als die breedte groter wordt dan de breedte van het venster, verdwijnen er absoluut gegevens.

  Die gegevens komen links en rechts buiten het venster te staan en zijn dus onzichtbaar. Er verschijnt geen scrollbar als de gegevens in de breedte niet in het venster passen. Voor een flexibele breedte moet je gewoon 'n andere lay-out kiezen.

• Deze lay-out is niet geschikt voor teksten waarin veel wordt gelinkt binnen dezelfde pagina (ankers). Zie verder bij Bekende problemen.

• Zonder css wordt de site in de volgorde van de html op het scherm gezet: header, linkerkolom en rechterkolom (met de content). Dit is ook zoals de meeste spraakbrowsers en dergelijke het zullen zien. Daarom kan het goed zijn boven bijvoorbeeld een menu een zogenaamde skip-link te zetten, zodat gebruikers van spraakbrowsers en dergelijke in één keer het menu kunnen passeren en snel naar de content kunnen gaan.

Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.

Alles op deze site is gemaakt op een systeem met Linux. Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Quanta Plus, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.

Iets gevonden waar je wat aan hebt? Mooi. Als je je waardering wilt uiten, maak dan een donatie over aan War Child Nederland, een organisatie die kinderen uit oorlogsgebieden helpt hun trauma's te verwerken. Of - nog beter - wordt donateur:

Achterliggend idee

Het is onmogelijk om met alleen html en css te weten hoe breed en hoog het venster van de browser is. Er is 'n aantal maten schermen en daarbij komt nog dat sommige mensen de geschiedenis open hebben staan, of toolbars hebben, of juist het hele scherm gebruiken, of...

Dit is een van de dingen waar veel mensen ook heel erg aan moeten wennen: anders dan bij papieren drukwerk, werk je bij websites heel vaak met relatieve maten. Je zet iets niet neer met 'n marge van 2 cm aan de linkerkant, maar ten opzichte van het midden van het venster van de browser, en de marge past zich daarbij aan.

En je hebt veel minder controle dan bij drukwerk. Een krantenlezer kan nou eenmaal niet de letters fysiek vergroten, een bezoeker van een website kan dat wel. In Internet Explorer 7 en Firefox 3, en ongetwijfeld straks in alle browsers, kun je zelfs kiezen tussen het vergroten van álles, of het vergroten van alleen maar de tekst.

Gelukkig zijn er toch mogelijkheden om elementen op 'n bepaalde plaats neer te zetten, zonder dat je daarvoor dingen als breedte, hoogte en lettergrootte moet weten.

Horizontaal wordt de pagina of een onderdeel daarvan meestal gecentreerd door eerst position: fixed; of position: absolute; op te geven. Daarna wordt dan de linkerkant in het midden van het venster van de browser gezet met left: 50%;. Omdat de breedte van de pagina of het onderdeel bekend is, kunnen we vervolgens de linkerkant weer de helft van het aantal pixels van de breedte terug naar links verplaatsen. Waardoor de helft van de pagina of het onderdeel links van het midden komt te staan. En omdat er maar twee helften zijn, móét de andere helft dus logischerwijs rechts van het midden komen te staan.

Nu zal de pagina of het onderdeel in elke maat venster van de browser in het midden staan. Zonder dat ik de breedte van het venster van de browser hoef te weten, dus ook de maat van de monitor is onbelangrijk.

Voor het horizontaal in het midden zetten wordt meestal gebruik gemaakt van position: fixed; of position: absolute;. Daarom mag de pagina beslist niet breder zijn dan het venster van de browser. Als de inhoud niet in het venster van de browser past in de breedte, zal het teveel gewoon links en rechts van het venster verdwijnen, zonder dat een horizontale scrollbar verschijnt. Die inhoud is dus gewoon weg, foetsie, verdwenen, opgelost. Kortom: écht weg! Als je 'n flexibele breedte wilt hebben, moet je 'n ander soort lay-out kiezen.

Dat komt omdat 'n computer eigenlijk niet zo slim is. De helft links van het midden zetten gebeurt ook als die helft niet meer binnen het venster past. Dat 'n mens het dan niet meer kan zien, tja, het gaat er alleen maar om dat aan de opdracht is voldaan.

Voor een 800x600-scherm, het kleinste scherm dat nog regelmatig wordt gebruikt (los van mobiele gebeurens), is de maximale veilige breedte ongeveer 770 px. Deze lay-out is 762 px breed.

De header zet ik bovenaan het venster met position: fixed;: dit zorgt ervoor dat een element - in dit geval de header - vast komt te staan ten opzichte van het venster van de browser. Het blijft altijd op dezelfde positie staan, ook als ik ga scrollen. De elementen die worden gescrold verdwijnen gewoon onder de header.

De linkerkolom zet ik ook eerst in het midden van het venster van de browser, en daarna de helft van de breedte van de pagina terug naar links. Dat die kolom wat smal is, maakt niets uit: de linkerkant zal áltijd op dezelfde afstand van het horizontale midden van het venster staan. En omdat het midden van het venster per definitie het midden is, hoe breed of smal het venster ook is, geeft dat midden altijd 'n vast beginpunt waarvandaan ik op 'n bepaalde afstand elementen kan neerzetten, zoals de linkerkolom.

Ik zet aan de bovenkant de linkerkolom tegen de header aan, en aan de onderkant tegen de onderkant van het venster van de browser. Er zijn nog wel wat kleine dingetjes extra voor nodig, maar dat staat allemaal uitgebreid bij de beschrijving van de code. Dit is het basisprincipe.

div#content heeft de volle breedte van de pagina en staat dus ook achter de linkerkolom. Hij wordt op dezelfde manier als de andere elementen horizontaal in het midden van het venster van de browser gezet. Met position: fixed; wordt hij vast op het scherm gezet, zodat hij niet beweegt bij scrollen.

Verticaal wordt hij klem gezet tussen de header en de onderkant van het venster van de browser. Door overflow op auto te zetten, ontstaat bij voldoende inhoud een scrollbar, waarmee de inhoud van deze div (dus niet de div zelf) gescrold kan worden.

In feite scrolt dus ook de achtergrond van de linkerkolom, maar daar zie je niets van.

De rechterkolom is een div die binnen div#content staat, met een padding rechts die even breed is als de linkerkolom. Daardoor komt deze div dus voor het oog naast de linkerkolom te staan, en lijken het twee naast elkaar staande kolommen.

Omdat deze div bij de inhoud van div#content hoort, zal deze div bij voldoende inhoud meescrollen. En dus de inhoud van deze div ook.

De linkerkolom staat in de html voor div#content en niet daarbinnen, omdat de linkerkolom bij zoomen in Internet Explorer 7 anders niet van grootte blijkt te veranderen. Dat is ook de reden dat div#content de volle breedte van de pagina heeft: eerst stond de linkerkolom er ook in. En 't werkt, dus waarom zou ik 't veranderen.

Internet Explorer 6

Dit is 'n fantastisch mooi verhaal, maar er zit een klein probleempje aan vast: Internet Explorer 6 kent position: fixed; niet. Je kunt wel 'n soort fixed simuleren, en dat heb ik ook gedaan, maar daar zitten wel wat haken en ogen aan. De uitgebreide uitleg staat bij de code, maar het komt erop neer dat position: absolute; op dezelfde manier gaat werken als position: fixed; bij alle andere browsers.

Dat betekent helaas tevens dat 'n absolute positie niet meer te gebruiken is voor elementen die wel moeten kunnen scrollen, want alles met 'n absolute positie scrolt gewoon niet meer. Hetzelfde geldt voor position: relative;: ook dat scrolt niet meer mee in Internet Explorer 6.

Binnen de vaststaande elementen (hier linkerkolom en header) is dat geen probleem, maar het kan 'n probleem zijn binnen de rechterkolom, die wel moet kunnen scrollen. Als je daarbinnen 'n element absoluut of relatief positioneert, scrolt dat element niet mee.

Ook is het lastiger om 'n background-image te gebruiken. Het kan wel, maar het is lastig. En er is wat puzzelwerk nodig om alle marges en zo goed te krijgen.

In tegenstelling tot de vorige versie is deze lay-out gericht op de nieuwere browsers. Alle idiotigheden die Internet Explorer 6 nodig heeft staan in een aparte style. Als het niet kunnen gebruiken van 'n relatieve of absolute positie 'n probleem is, zou je kunnen overwegen om voor Internet Explorer gewoon de header en linkerkolom mee te laten scrollen. Dan ben je van al 't gedoe af, het wordt veel simpeler en ook mensen met Internet Explorer 6 kunnen nog steeds alles zien, alleen scrolt de hele pagina mee. En omdat steeds minder mensen dat ongeluksprogramma gebruiken...

Op m'n eigen site ben ik er toe over gegaan om bepaalde dingen gewoon niet meer te laten werken in Internet Explorer 6, met 'n melding op die pagina dat niet alles werkt in die browser.

Waarom ik deze lay-out zo uitgebreid heb veranderd, ondanks de nadelen voor Internet Explorer 6, kun je verder lezen bij Wijzigingen.

Beschrijving van code en css

	div#header-buiten
	{
	    position: absolute;
	    right: 16px;
	    width: 100%;
	    height: 120px;
	    background: yellow;
	}

	div#header-binnen
	{
	    margin-left: 16px;
	    height: 120px;
	    text-align: center;
	}

De code aanpassen aan je eigen ontwerp

• Als je dit voorbeeld gaat aanpassen voor je eigen site, houdt het dan in eerste instantie zo eenvoudig mogelijk. Ga vooral geen details invullen.

• Gebruik vooral geen FrontPage, Publisher of Word (alle drie van Microsoft). Deze programma's maken niet-standaard code die alleen goed te bekijken is in Internet Explorer. In alle andere browsers zie je grotendeels bagger, áls je al iets ziet.

  Publisher en Word zijn niet bedoeld om websites mee te maken. FrontPage is zwaar verouderd en wordt niet meer onderhouden door Microsoft. Als je beslist 'n duur product (299 dollar) van Microsoft wilt gebruiken, neem dan Microsoft Expression Web 2. Andere uitvoeringen zijn nog veel duurder.

  Je kunt natuurlijk ook het gratis programma Kompozer, de opvolger van nvu, gebruiken. Dit programma is te downloaden vanaf www.kompozer.net/download. Meer links over Kompozer vind je op de pagina met links onder Gereedschap → wysiwyg-editor.

  Maar het allerbeste is om gewoon zelf html, css, enz. te leren, omdat zelfs het allerbeste programma het nog steeds zwaar verliest van 'n op de juiste manier met de hand gemaakte pagina.

• Het beste kun je 'n site maken in Firefox. Als je 'n site maakt in Firefox, Opera, Safari of Google Chrome, is er 'n hele grote kans dat hij in alle browsers werkt. Als je in Internet Explorer begint, is dat niet zo. Dat heeft te maken met historische oorzaken (als je geïnteresseerd bent: zoek maar naar 'boxmodel' en 'probleem' of zo op internet, of naar 'quirks mode'). Ik geef de voorkeur aan Firefox, omdat er zoveel extensies (uitbreidingen) voor bestaan. De twee belangrijkste voor 't maken van sites zijn Web Developer en Firebug, maar er bestaan nog tientallen andere.

• Het allereerste dat je moet invoeren is het doctype, vóór welke andere code dan ook. Een lay-out met een missend of onvolledig doctype ziet er totaal anders uit dan een lay-out met een geldig doctype. Wát er anders is, verschilt ook nog 'ns tussen de diverse browsers. Als je klaar bent en dan nog 'ns 'n doctype gaat invoeren, weet je vrijwel zeker dat je van voren af aan kunt beginnen met de lay-out.

  Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.

  Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.

• Gebruik een 'strict' doctype of het doctype voor html 5. Deze zijn bedoeld voor nieuwe sites. Het transitional doctype is bedoeld voor al bestaande sites, niet voor nieuwe. Het transitional doctype staat talloze tags toe, die in html 5 zijn verboden. Deze tags worden al zo'n tien jaar afgeraden. Het transitional doctype is echt alleen bedoeld om de puinhoop van vroeger, toen niet volgens standaarden werd gewerkt, enigszins te herstellen.

  Het strict doctype staat verouderde tags niet toe. Daardoor kan met 'n strict doctype, of het nu html of xhtml is, probleemloos worden overgestapt naar html 5. Met een transitional doctype en het gebruik van afgekeurde tags kun je niet overstappen naar html 5. Je moet dan eerst alle verouderde tags verwijderen, wat echt ontzettend veel werk kan zijn.

• Als tweede voer je de charset in. Het beste kun je utf-8 nemen. Als je later van charset verandert, loop je 'n grote kans dat je alle aparte tekens als letters met accenten weer opnieuw moet gaan invoeren.
• Test vanaf het allereerste begin in zoveel mogelijk verschillende browsers in 'n aantal resoluties (schermgroottes). Onder het kopje Getest in kun je in deze uitleg vinden waar ikzelf op test. Ook van Internet Explorer kun je meerdere versies naast elkaar draaien. Je kunt daarvoor zoeken op internet en op de pagina met links staan onder de kopjes Gereedschap → Meerdere versies van Internet Explorer draaien en Gereedschap → Weergave testen 'n aantal links die daar ook bij kunnen helpen.
• Voor alle voorbeelden geldt: breng veranderingen stapsgewijs aan. Als je bijvoorbeeld foto's wilt laten weergeven, begin dan alleen met het veranderen van de namen van de foto's, zodat je eigen foto's worden weergegeven. Maakt niet uit als de maten niet kloppen en de teksten fout zijn. Als dat werkt, ga dan bijvoorbeeld de maten aanpassen. Dan de teksten. En controleer steeds of alles nog goed werkt.

• Als het om een lay-out of iets dergelijks gaat: zorg eerst dat header, kolommen, footer, menu, en dergelijke staan en bewegen zoals je wilt, en ga dan pas details binnen die blokken invullen. In eerste instantie gebruik je dus bijvoorbeeld 'n leeg blok voor waar uiteindelijk het menu komt te staan.

  Als je begint met allerlei details, is er 'n heel grote kans dat die de werking van de blokken gaan verstoren. Bouw eerst het huis, en ga dan pas de kamers inrichten. Als de blokken eenmaal werken zoals je wilt, zul je het gelijk merken als 'n toegevoegd detail als tekst of 'n afbeelding iets gaat storen. Daarvoor moet je natuurlijk wel regelmatig controleren in verschillende browsers of alles nog wel goed werkt.

  Je kunt de blokken tijdens het aanpassen opvullen met bijvoorbeeld <br />1<br />2<br />3 enz., tot ze de juiste hoogte hebben. Het is handig om aan het einde even iets toe te voegen als 'laatste', zodat je zeker weet dat er niet drie regels onderaan naar 't virtuele walhalla zijn verhuisd.

  Om de breedte te vullen kun je het best 'n kort woord als 'huis' duizend keer of zo herhalen. Ook hier is het handig om aan 't einde (en hier ook aan 't begin) 'n herkenningsteken te maken, zodat je zeker weet dat je de hele tekst ziet.

• Zolang je in grotere dingen zoals 'n lay-out aan 't wijzigen bent, zou ik je aanraden de verschillende delen een achtergrondkleur te geven. Je ziet dan goed waar 'n deel precies staat.
• Als je instellingen verandert in de style, doe er dan maar 1, hooguit 2 tegelijk. Als je er 17 tegelijk verandert moet je niet verbaasd zijn als je niet weet wat er is gebeurd. En als je 't niet meer terug kunt draaien.
• Marges, padding en border worden bij de hoogte en breedte van de inhoud opgeteld (gaat volkomen tegen je gevoel in, maar 't is niet anders). Hier worden vaak fouten mee gemaakt. Als je bijvoorbeeld in een lay-out 'n border toevoegt aan een van de 'hoofdvakken' (header, footer, kolommen), dan wordt deze er dus bij opgeteld. Bij 'n border van 2 px rondom de linkerkolom wordt deze dus plotseling 4 px breder (2 aan beide kanten), en 4 px hoger. Zoiets kan je hele lay-out verstoren, omdat iets net te breed of te hoog wordt. Je moet dan elders iets 4 px kleiner maken. Dat zal vaak zo zijn: als je één maat verandert, zul je vaak ook 'n andere moeten aanpassen.
• In plaats van px kun je ook andere maten gebruiken, met name em. Voordeel van em is dat het door de gebruiker kan worden vergroot en verkleind, ook in Internet Explorer (andere browsers hebben meer mogelijkheden op dit gebied). Nadeel is dat het de lay-out sneller kan verstoren dan bijvoorbeeld px. Dit moet je gewoon van geval tot geval bekijken.

• Valideren, valideren, valideren en dan voor 't slapen gaan nog 'ns valideren.

  Valiwie???

  Valideren is het controleren van je (x)html en css op 'n hele serie fouten. Computers zijn daar vaak veel beter in dan mensen. Als je 300 keer <h2> hebt gebruikt en 299 keer </h2> vindt 'n computer die ene missende </h2> zonder enig probleem. Jij ook wel, maar daarna ben je misschien wel aan vakantie toe.

  Je kunt je css en (x)html zowel valideren als 't online staat, als wanneer 't nog in je computer staat. Web Developer ('n Firefox-extensie) heeft zelfs 'n mogelijkheid om de html voortdurend, bij elke wijziging, opnieuw te valideren. (Die mogelijkheid is er ook bij css, maar daar wordt altijd aangegeven dat 't valid is, wat je er ook aan onzin in zet. Maar als je in de balk op css klikt ga je naar de echte validator, en die controleert wel goed.)

  (x)html kun je valideren op: validator.w3.org

  css kun je valideren op: jigsaw.w3.org/css-validator

  Valideren kan helpen om gekmakende fouten te vinden. Valid code garandeert ook dat de weergave in verschillende browsers (vrijwel) hetzelfde is. En valid code is over twintig jaar ook nog te bekijken.

Toegankelijkheid en zoekmachines

Toegankelijkheid (accessibility in het Engels) is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een spraakbrowser gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje wat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat dus gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.

(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)

Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.

Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:

• Gebruik altijd een alt-beschrijving bij een afbeelding. De alt-tekst is wat wordt gebruikt als afbeeldingen niet kunnen worden gezien (dat geldt dus ook voor zoekmachines). Als je iets wilt laten zien als je over de afbeelding hovert, gebruik daar dan het title-attribuut voor, niet de alt-beschrijving.
• Gebruik bij een link een title, waarin je omschrijft waar de link naar toe leidt.

• Accesskeys (sneltoetsen) kun je beter niet gebruiken, deze gaven te veel problemen omdat ze vaak dubbelop zijn met sneltoetsen voor de browser of andere al gebruikte sneltoetsen. Bovendien is voor de gebruiker meestal niet duidelijk welke toetsen het zijn.

  In de komende html 5 waren ze eerst niet toegestaan, maar inmiddels lijkt het erop dat ze toch worden toegestaan, maar op 'n andere manier dan in html 4.01. Ik ga ze zelf pas weer gebruiken als duidelijk is hoe ze gaan werken, en als ze beter zijn uitgedacht dan in html 4.01 het geval was, want bij een goede toepassing is het op zich een heel goed idee.

• Met behulp van de tab-toets (of op 'n soortgelijke manier) kun je in de meeste browsers door de links lopen. Elke tab brengt je één link verder, shift-tab één link terug. Met behulp van tabindex kun je de volgorde aangeven waarin de tab-toets werkt. Zonder tabindex wordt de volgorde van de code aangehouden, maar soms is een andere volgorde logischer.

• Vaak kunnen bepaalde delen van de code, zoals de header en links, met 'n simpele ingreep als position: op een lagere plaats worden neergezet in de code. 'n Blinde wordt er niet vrolijk van als elke pagina begint met het voorlezen van dezelfde zestien links. En 'n zoekmachine hecht meer waarde aan hoger staande tekst dan aan lager staande, dus je kunt beter inhoud dan header of links bovenaan hebben staan.

  Ik doe dat in de voorbeelden vaak niet, omdat het van geval tot geval bekeken moet worden. En voor veel mensen zullen de voorbeelden zo al ingewikkeld genoeg zijn.

  Een andere mogelijkheid is een zogenaamde skip-link: een link die je buiten het scherm parkeert met behulp van css, zodat hij normaal genomen niet te zien is. Zo'n link is wel zichtbaar te maken in speciale programma's zoals spraakbrowsers. Die link staat boven het menu en linkt naar de inhoud van de pagina, zodat mensen met één klik het hele menu kunnen passeren.

• Van oorsprong was html een taal om wetenschappelijke documenten weer te geven, pas later is hij gebruikt voor lay-out. Maar daar is hij dus eigenlijk nooit voor bedoeld geweest. Het gebruiken van html voor lay-out leidt tot enorme problemen voor gehandicapten en tot een lage plaats in zoekmachines.

  De html hoort alleen inhoud te bevatten, lay-out doe je met behulp van css. Die css moet in een extern stylesheet staan of, als hij alleen voor één bepaalde pagina van toepassing is, in de head van die pagina. Zoekmachines zijn ook niet dol op een oerwoud van inline-stijlen (dat zijn stijlen in de tag zelf: <div style="...">.)

• Breng een logische structuur aan in je document. Gebruik een <h1> voor de belangrijkste kop, een <h2> voor een subkop, enz. Spraakbrowsers en dergelijke kunnen van kopregel naar kopregel springen. En een zoekmachine gaat ervan uit dat <h1> belangrijke tekst bevat.

  Dit geldt voor al dit soort structuurbepalende tags.

  Als een <h1> te grote letters geeft, maak daar dan met behulp van je css 'n kleinere letter van, maar blijf die <h1> gewoon gebruiken. Op dezelfde manier kun je al dit soort dingen oplossen.

• Een table is fantastisch, maar alleen als die wordt gebruikt om een echte tabel weer te geven, niet als hij voor opmaak wordt misbruikt. In het verleden is dat op grote schaal gebeurd bij gebrek aan andere mogelijkheden. Een tabel is, als je niet heel erg goed oplet, volstrekt ontoegankelijk voor gehandicapten en zoekmachines. Het lezen van een tabel is ongeveer te vergelijken met het lezen van een krant van links naar rechts: niet per kolom, maar per regel. Dat gaat dus alleen maar goed bij een echte tabel zoals een spreadsheet. In alle andere gevallen garandeert 'n tabel 'n lagere plaats in een zoekmachine.

• Frames zijn een volstrekt verouderde techniek, die heel veel nadelen met zich meebrengt. Deze zijn hier netjes op een rijtje gezet: Webrichtlijnen. iframes hebben voor een deel dezelfde nadelen.

  Als je 'n stuk code vaak wilt gebruiken, zoals 'n menu dat op elke pagina hetzelfde is, include dat dan met PHP of SSI. Dan ziet iedereen (ook 'n zoekmachines dus!) alles als één pagina in plaats van als los zand aan elkaar hangende teksten.

• Geef de taal van het document aan, en bij woorden en dergelijke die afwijken van die taal de afwijkende taal met behulp van lang="..". Ik doe dat op mijn eigen site maar af en toe, omdat de tekst (en vooral de code) een mengsel is van Engels, Nederlands en eigengemaakte namen. Dit soort teksten is gewoon niet goed in te delen in een taal.
• Gebruik de tag <abbr> bij afkortingen. Doe dat de eerste keer op een pagina samen met de title-eigenschap: <abbr title="en dergelijke">e.d.</abbr>. Daarna kun je op dezelfde pagina volstaan met <abbr>e.d.</abbr>. Doe je dit niet, dan is er 'n grote kans dat 'n spraakbrowser e.d. uit gaat spreken als Ed, en 'n zoekmachine kan er ook geen chocola van maken.

• De spider van 'n zoekmachine, spraakbrowsers, en dergelijke kunnen geen plaatjes 'lezen'. Het is soms verbazingwekkend om te zien hoe veel, of eigenlijk: hoe weinig tekst er overblijft op een pagina als de plaatjes worden weggehaald. Het zelfde geldt voor die fantastisch mooie flash-pagina's, als daarbij geen voorzieningen voor dit soort programma's zijn aangebracht.

  Op Linux kun je met Lynx kijken hoe je pagina eruitziet zonder plaatjes en dergelijke, als echt alleen de tekst overblijft.

  In Windows kun je in Firefox de extensie Yellowpipe Lynx Viewer Tool installeren, waarmee je Lynx kunt imiteren: Yellowpipe Lynx Viewer Tool

  In Windows kun je ook het gratis programma WebbIE installeren. WebbIE laat de pagina zien, zoals een spraakbrowser en dergelijke hem zien. WebbIE is te downloaden vanaf www.webbie.org.uk. Nog een soortgelijk gratis programma is WebFormator.

  De Firefox-extensie Web Developer heeft de mogelijkheid om 'n pagina te bekijken zonder css en/of afbeeldingen.

  Tenslotte kun je je pagina nog online laten controleren op 'n behoorlijk aantal sites. Ik noem er hier enkele. Helaas zijn ze bijna allemaal Engelstalig.

  colorfilter.wickline.org Laat zien hoe een kleurenblinde de site ziet.

  contentquality.com Test op toegankelijkheid. Heel overzichtelijk.

  wave.webaim.org Deze laat grafisch zien hoe de toegankelijkheid is. Heel erg duidelijk, maar bij grotere pagina's wordt 't al snel erg chaotisch.

  Omdat ze de uitleg van de icoontjes heel goed hebben weten te verstoppen, geef ik de link daarvan ook maar gelijk: wave.webaim.org/icons

  www.webrichtlijnen.nl/toetsen De enige Nederlandstalige site. Test op toegankelijkheid.

Getest in

Laatst gecontroleerd op 29 juni 2011.

(Internet Explorer 6 is voor het laatst gecontroleerd op 29 maart 2010. Op deze browser test ik niet meer. Maar omdat de code nauwelijks is veranderd, neem ik aan dat dit voorbeeld ook nog werkt in Internet Explorer 6.)

Dit voorbeeld is getest in Firefox, Opera, Safari, Google Chrome, Internet Explorer 6, 7, 8 en 9 in de resoluties 800x600, 1024x768 en 1280x1024. Steeds met de laatste versie van die browsers, omdat ik geen zin heb om rekening te houden met mensen die met zwaar verouderde browsers surfen. Dat is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken. In de resoluties 1024x768 en 1280x1024 is ook in- en uitzoomen en een kleinere en grotere letter getest. Eventuele problemen staan bij Bekende problemen.

Naast deze 'gewone' browsers is alles ook getest in Lynx, WebbIE, Jaws en Fangs Screen Reader Emulator. Lynx is een browser die alleen tekst laat zien en geen css gebruikt. WebbIE is een browser die gericht is op mensen met een handicap. Jaws is een screenreader, zoals die door blinden wordt gebruikt. Fangs Screen Reader Emulator is een extensie bij Firefox die de pagina laat zien zoals een screenreader hem ziet.

Als het voorbeeld in deze vier programma's toegankelijk is, zou het in principe toegankelijk moeten zijn in alle aangepaste browsers en dergelijke. En dus ook voor zoekmachines, want een zoekmachine is redelijk vergelijkbaar met een blinde. Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid van dit voorbeeld staan bij Opmerkingen.

Nieuwe browsers test ik pas als ze uit het bèta-stadium zijn, omdat er anders 'n redelijke kans is dat ik 'n bug zit te omzeilen die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt. Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kan ik niet beantwoorden, en het melden van fouten in niet-geteste browsers heeft ook geen enkel nut. (Melden van fouten, problemen, enz. in wel geteste browsers: graag!)

Wijzigingen

Oktober 2007:

Nieuw opgenomen.

29 juli 2008:

Totaal herschreven. De vorige versie hield veel meer rekening met Internet Explorer 6. Deze versie werkt nog wel in die browser, maar maakt veel meer gebruik van dingen die andere browsers wel kunnen en Internet Explorer 6 niet. De veranderingen in de code aangeven is onbegonnen werk, hier alleen maar de belangrijkste en de voordelen daarvan.

• In plaats van allerlei ingewikkelde constructies wordt position: fixed; gebruikt om elementen vast te zetten. Voor Internet Explorer 6 wordt 'n omweg gebruikt.

• Als er in de vorige versie geen scrollbar was vanwege weinig inhoud, was 'n waanzinnig ingewikkelde constructie nodig bij het gebruik van achtergrond-afbeeldingen. Dat is nu niet meer nodig. Bij Internet Explorer 6 kan het nog wel enigszins lastig zijn.

• Bij gebruik van PgDn, PgUp, de spatiebalk en klikken in de scrollbalk werd in de vorige versie meer dan 1 venster verplaatst, behalve in Internet Explorer 6 en 7. Nu werkt dit goed in alle browsers, behalve in Internet Explorer 6: daar wordt iets meer dan 1 venster gescrold bij gebruik van PgDn, PgUp, spatiebalk en klikken in de scrollbalk. Scrollwieltje en pijltjestoetsen werken wel gewoon goed.

• Bij 'n grotere lettergrootte wordt de header hoger en de linkerkolom breder (en de rechterkolom dus smaller). Er verdwijnt dus geen inhoud meer (behalve bij onwijs sterke vergrotingen).

• Zoomen werkt nu ook goed in Firefox 3. In de vorige versie ontstonden kieren tussen de diverse onderdelen.

• Doodzonde tegen de structuur verbeterd: ik had drie keer 'n <h1> gebruikt. 'n <h1> is bedoeld om alleen de belangrijkste titel weer te geven.

30 maart 2009:

Tekst aangepast aan de nieuw verschenen Internet Explorer 8. De code is hetzelfde gebleven.

29 juni 2011:

Op diverse plaatsen color: black; toegevoegd vanwege toegankelijkheid. Het waarom staat op de betreffende plaatsen in de Beschrijving van code en css.

Bekende problemen

Kort samengevat komt het erop neer dat in deze versie alle problemen zijn geconcentreerd bij de veroorzaker: Internet Explorer 6. Als die problemen je boven het hoofd groeien, overweeg dan om in Internet Explorer 6 de header en linkerkolom gewoon mee te laten bewegen met de rechterkolom. Dan blijft alles prima leesbaar en zo, alleen scrolt in Internet Explorer 6 de hele pagina mee.

Alle browsers

Bij deze lay-out mag de pagina beslist niet breder zijn dan het venster van de browser, want dan verdwijnen er links en rechts gegevens. Dit is een lay-out met een vaste breedte, en als die breedte groter wordt dan de breedte van het venster ben je absoluut gegevens kwijt.

Die gegevens komen links en rechts buiten het venster te staan en zijn dus onzichtbaar. Er verschijnt geen scrollbar als de gegevens in de breedte niet in het venster passen. Voor een flexibele breedte moet je gewoon 'n andere lay-out kiezen.

Firefox, Opera en Internet Explorer 7, 8 en 9

Omdat de inhoud van de pagina (div#content) gefixeerd is, werken de toetsen voor navigeren tussen links binnen de pagina niet. Als je binnen 'n tekst 'n link naar 'n andere plek in die tekst aanbrengt ('n anker), kun je normaal genomen terug naar waar je vandaan komt met alt+←. (Er zijn meer van dit soort toetsen en ze kunnen per browser verschillen).

Bij position: fixed; werken deze toetsen niet, en ook niet bij 'n absolute positie. 'n Statische (standaard) of relatieve positie heeft weer andere nadelen.

Deze constructie is dus niet zo geschikt voor teksten waar je vaak heen en weer moet gaan binnen dezelfde pagina. De links vanuit header, footer en linkerkolom werken wel gewoon.

Inmiddels werken deze toetsen in Safari en Google Chrome wel op de normale manier.

Internet Explorer 6

• position: absolute; en position: relative; kunnen alleen maar worden gebruikt binnen linkerkolom en header, niet binnen de rechterkolom. Elementen met deze posities staan altijd stil en scrollen dus niet mee met de rechterkolom. Dat komt doordat ze worden gebruikt om position: fixed; te simuleren, iets wat Internet Explorer 6 niet kent.
• Er staat altijd een scrollbar aan de rechterkant, ook als dat niet nodig is bij weinig inhoud. Zonder deze scrollbar gaat de lay-out kapot en loopt de achtergrond niet door tot onderaan het venster van de browser. Niet echt 'n groot probleem, want meestal zal de scrollbar gewoon nodig zijn. Waarom zou je anders deze lay-out kiezen?
• Alleen in dit voorbeeld: er staat geen kader tussen linker- en rechterkolom. Dat is wel voor elkaar te krijgen, maar zou het voorbeeld te ingewikkeld maken. Het is wel 'n aardig voorbeeld van lastige dingen waar je in deze browser tegenaan kunt lopen.
• Bij gebruikt van PgDn, PgUp, spatiebalk en klikken in de scrollbar wordt iets meer dan 1 venster gescrold. Scrollwieltje en pijltjestoetsen werken wel goed.

• Omdat de pagina wordt gemeten vanaf de bovenkant van het venster van de browser, dus alsof er geen header is, wordt een anker ('n element waar naartoe wordt gelinkt) bovenaan het venster geplaatst. Onder de header dus.

  Dit kun je corrigeren door aan het anker toe te voegen: padding-top: 8.5em; margin-top: -8.5em;. De 8.5 em moet je aanpassen aan de hoogte van jouw header.

  Dit plaatst de tekst bij het anker eerst 8.5 em omlaag, zodat deze op de goede plaats komt te staan. En omdat dat 'n enorme kier oplevert, zet je de hele handel weer terug omhoog met de negatieve marge.

  Als het anker geen blok-element is kun je, gelijk boven het inline-element waar het anker moet komen, een lege div zetten met bovenstaande css.

  Ik zou deze dingen wel verbergen voor alle andere browsers omdat het (onzichtbaar) de hele lay-out nogal verstoort. Je zou 'n class="ie6" kunnen geven, en dan in 'n aparte stylesheet die css voor Internet Explorer 6 kunnen toevoegen.