Uitleg van menu met knoppen met voorvertoning en indicatie bezocht/onbezocht

Korte omschrijving

Onder elke knop zit een link. Als de link nog niet is bezocht, staat er een vraagteken in het blok, als de link is bezocht een groen vinkje. Bij hoveren over de knop opent een voorvertoning van de pagina achter de link en in de knop verschijnt ook een afbeelding.

Alles op deze site kan vrij worden gebruikt. Je gebruikt het wel op eigen risico: als er ergens fouten in zitten, ben ik daar niet verantwoordelijk voor en ook niet voor eventueel daardoor aangerichte schade in welke vorm dan ook. Een link naar http://www.css-voorbeelden.nl is niet verplicht, maar wordt wel gewaardeerd.

Opmerkingen

• Dit is ongeveer hetzelfde menu als wat op de homepage van de site staat. Alleen zijn hier maar drie knoppen gebruikt om het enigszins overzichtelijk te houden, en andere dingen ontbreken volledig. Daardoor kan de code een stuk eenvoudiger zijn.

  Uiteraard is de volledige code van de homepage te bekijken in de browser, en 'n goede browser als Firefox laat ook de css zien met behulp van 'n extensie.

• Aantal knoppen, grootte en vorm, plaats, enz. kunnen natuurlijk worden aangepast. Maar dit soort constructies moet wel heel uitgebreid worden getest in zoveel mogelijk verschillende browsers.

• Als de links zijn bezocht, zie je groene vinkjes op de knoppen. Om de zwarte vraagtekens weer terug te krijgen, moet je de geschiedenis van de browser wissen.

• Dit menu is, ondanks het uiterlijk, redelijk goed toegankelijk. Zonder css, zoals spraakbrowsers en dergelijke het zien, zie je vrijwel normale links. Alleen kunnen, afhankelijk van instellingen en programma, de woorden op de knoppen twee keer genoemd, omdat deze twee keer voorkomen: één keer op de knop, en één keer als titel boven de afbeelding die opent bij hoveren over een knop.

  Zonder plaatjes blijft de tekst op de knoppen gewoon zichtbaar, en als je over 'n knop hovert opent de pop-up zonder plaatje, maar wel met de titel.

  Het hele menu is in een ongeordende lijst <ul> gezet, omdat veel spraakbrowsers en dergelijke een menu daarbinnen herkennen, zodat de gebruiker het in één keer kan passeren en naar de echte inhoud van de pagina kan gaan.

  Een andere mogelijkheid om het menu snel te kunnen passeren is het aanbrengen van een zogenaamde skip-link gelijk voor het menu.

Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.

Alles op deze site is gemaakt op een systeem met Linux. Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Quanta Plus, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.

Iets gevonden waar je wat aan hebt? Mooi. Als je je waardering wilt uiten, maak dan een donatie over aan War Child Nederland, een organisatie die kinderen uit oorlogsgebieden helpt hun trauma's te verwerken. Of - nog beter - wordt donateur:

Achterliggend idee

Voor dit soort menu's wordt vaak JavaScript gebruikt. Heel vaak kan het ook prima met css. Voordelen zijn dat het makkelijker is en ook wat meer opmaak-mogelijkheden biedt. En het werkt ook nog als JavaScript uit staat.

De vierkante witte blokken zijn in werkelijkheid gewone links, die worden weergegeven als blok-element, zodat ik allerlei attributen als breedte en hoogte kan gebruiken. Binnen de link zijn een aantal <span>'s neergezet.

De eerste span bevat de pop-up in het midden met afbeelding en bijbehorende titel.

De tweede span bevat het vinkje. In de derde span staat het vraagteken, en in de vierde span staat de tekst die op de knop staat.

Door deze spans afwisselend zichtbaar en onzichtbaar te maken lijkt het of er heel veel gebeurt, terwijl dat in werkelijkheid dus wel meevalt.

Daarnaast is er nog de thumbnail die bij hoveren zichtbaar wordt: dat is een gewone background-image die in de link is neergezet. Deze thumbnail is een gif die afwisselend de screenshots uit de grote afbeelding in het midden laat zien (ook gemaakt met Gimp).

In normale toestand, als de link nog niet is bezocht en er ook niet gehoverd wordt, zie je een vraagteken. Dat is 'n normaal vraagteken, alleen wat groot weergegeven. Als de link is bezocht, zie je een groen vinkje. Ook dit is een gewoon leesteken, dat vergroot wordt weergegeven.

In werkelijkheid staan vinkje en vraagteken er altijd en veranderen alleen de kleuren. Als de link nog niet is bezocht, is het vraagteken zwart en het vinkje wit. Daardoor valt het vinkje weg tegen de witte achtergrond van de knop. Als de link is bezocht, is het vraagteken wit en het vinkje groen. Nu zie je het vraagteken niet.

In een eerdere versie werden de span met het vraagteken en die met het vinkje afwisselend verborgen met display, maar dat kan niet meer. Omdat het kinderlijk eenvoudig was met behulp van JavaScript en css te achterhalen, welke sites iemand had bezocht, kunnen bij de pseudo-class :visited alleen nog color, background-color, border-color en outline-color worden gebruikt. De kleur transparent kan niet worden gebruikt. Ook hsla() en rgba() kunnen niet worden gebruikt voor kleuren.

Dat beperkt de mogelijkheden voor opmaak van een bezochte link dus nogal. Maar deze beperkingen zijn volkomen terecht, omdat het om een joekel van een beveiligingslek gaat. Ook de standaard voor css is aangepast.

De constructie met display werkt dus stomweg niet meer. Op het moment dat ik dit schrijf, is dat alleen in Safari zo. Maar Firefox heeft al aangekondigd dezelfde beperkingen in te voeren, en de andere browsers zullen ongetwijfeld volgen. (Internet Explorer vermoedelijk pas in het jaar 2021 bij versie 14, maar dat achterlopen zijn we gewend.)

De titel van de link staat in een span die altijd zichtbaar is, behalve bij hoveren.

Als er over de knop wordt gehoverd, verdwijnen vraagteken/vinkje en de titel en wordt de thumbnail zichtbaar.

De afbeelding in het midden staat in de eerste span. Deze is alleen zichtbaar als over de link wordt gehoverd. In deze afbeelding heb ik voorvertoningen van het volgende menu neergezet. Dat zijn gewone screenshots, tot één afbeelding gemonteerd met Gimp. Binnen deze span staat in een aparte span de titel die boven het plaatje staat.

Ik kan elke span op 'n eigen manier opmaken.

Bij de derde knop is de afbeelding in het midden zo groot, dat deze niet meer binnen het kadertje van de pop-up past. Daarom gebruik ik hier een extra span. De buitenste span is hetzelfde als bij de andere pop-ups. Binnen deze buitenste span staat bij deze knop een extra span, die even hoog is als de (hogere) afbeelding bij deze knop.

Deze binnenste span past dus niet binnen de buitenste span: hij is te hoog. Als ik nu de buitenste span overflow: auto geef, verschijnt bij deze buitenste span een scrollbalk en kan de binnenste span - met de daarin staande te hoge afbeelding - worden gescrold.

Zet deze pop-up niet te ver van de knop af, want de pop-up sluit als de cursor tussen knop en pop-up komt tijdens het bewegen, en dan kun je de afbeelding natuurlijk niet meer scrollen. 'n Kiertje van zo'n 2 px is nog te overbruggen voor de pop-up weer sluit (als je de cursor niet heel langzaam beweegt...).

In de praktijk zitten er wel wat haken en ogen aan deze constructie. Het moet daarom grondig worden getest in zoveel mogelijk browsers. Is dat eenmaal gebeurd, dan is het uiterst simpel te wijzigen.

Bij sommige pop-ups werkt display: none in Internet Explorer 6, bij sommige niet, om wat voor reden dan ook. Ik moet dus af en toe visibility: hidden gebruiken, wat weer problemen kan opleveren in andere browsers, zoals onverklaarbare scrollbalken en snel flikkerende pop-ups. Voor 'n oplossing zie Bekende problemen.

Normaal genomen gebruik ik display en visibility liever niet, omdat 't weinig controle geeft over de weergave in spraakbrowsers en dergelijke. Maar Internet Explorer 6 gedraagt zich gewoontegetrouw dermate krakkemikkig bij elke andere constructie, dat ik er hier niet aan ontkom.

Zonder css en afbeeldingen blijven er trouwens drie vrijwel normale links over, dus dit menu is ondanks het uiterlijk redelijk toegankelijk.

Alleen :hover of :hover, :focus en :active?

Het eerste deel van deze tekst is voor alle voorbeelden met links en dergelijke hetzelfde, het laatste deel (onder het kopje Speciaal bij dit voorbeeld) is speciaal voor dit voorbeeld.

De meeste mensen openen 'n link door erop te klikken. Er is echter 'n tweede manier: met behulp van de tab-toets (sommige browsers gebruiken andere toetsen, maar het principe is hetzelfde). Met behulp van de tab-toets kun je van link naar link 'springen'. Op welke link je staat, wordt door alle browsers aangegeven met een of ander kadertje rondom de link.

De link met het kadertje eromheen heeft focus. Dat wil zeggen dat je die link volgt als je op de enter-toets drukt. In principe werkt dit precies hetzelfde als gewoon klikken op de link.

Als iemand geen muis wil of kan gebruiken, bijvoorbeeld door 'n handicap, is deze manier om 'n link te openen erg handig. Als de volgorde van de links in de code niet logisch is, kun je eventueel met behulp van tabindex 'n afwijkende volgorde van de links opgeven. De tab-toets volgt dan die afwijkende volgorde.

Tot zover is er nauwelijks verschil tussen het gebruik van de tab-toets of van de muis.

Als je echter extra dingen onder de link hebt gestopt, die pas gaan werken als je over de link hovert, is er wel 'n verschil. Je geeft dat aan met :hover: als je over de link hovert. Met de tab-toets alleen kun je niet over 'n link hoveren. Dus als er bijvoorbeeld 'n pop-up wordt geopend, zul je die niet zien als je de tab-toets gebruik om naar 'n link te gaan.

Om dit op te lossen kun je op dezelfde manier als je :hover gebruikt :focus gebruiken: als de link focus heeft. Dat is dus als er 'n kadertje rondom de link staat en de link wordt gevolgd bij het indrukken van enter.

Door dus a:hover, a:focus {...} te gebruiken, opent bijvoorbeeld 'n pop-up ook als je de tab-toets gebruikt. Maar er zitten 'n paar adders onder het gras.

* Naast :hover en :focus is er nog :active. Deze laatste zou horen te werken als de muis wordt ingedrukt op de link. Dat werkt ook zo in alle browsers, behalve in Internet Explorer vóór versie 8. In haar onmetelijke wijsheid heeft Microsoft besloten af te wijken van de standaard: :active werkt in oudere versies zoals :focus hoort te werken, en :focus werkt gewoon helemaal niet vóór versie 8. In alle andere browsers werken :focus en :active dus wel volgens de standaard, en met ingang van versie 8 van Internet Explorer houdt Microsoft zich ook eindelijk aan de standaard.

Dit betekent dat je niet kunt volstaan met a:hover, a:focus {...}, maar dat je a:hover, a:focus, a:active {...} moet gebruiken, want anders werkt het niet in oudere versies van Internet Explorer. Het zal nog jaren duren voor deze oude versies niet meer worden gebruikt, maar omdat Microsoft zich nu eindelijk ook aan de standaard houdt op dit punt, wordt :active nu ook langzaamaan bruikbaar voor waar het voor is bedoeld.

* Belangrijke informatie moet je niet geven via :focus of :active, omdat dit niet werkt als css uit staat.

* Ten slotte kan 'n pop-up of zoiets gruwelijk in de weg komen te staan, bijvoorbeeld door de rest van de pagina af te dekken. Iemand die gewoon de muis kan gebruiken, verplaatst deze even en de pagina is weer zichtbaar. Iemand die moeite heeft met het gebruik van de muis, heeft deze mogelijkheid niet of minder. Als je buiten de link en de daarbij horende pop-up en dergelijke klikt, sluit deze weliswaar, maar dat is nu juist het probleem: mensen die de muis niet goed kunnen gebruiken, hebben nou net daar problemen mee.

Als je via de terug-toets teruggaat naar de vorige pagina, heeft de link waar je vandaan kwam nog steeds focus, en dus staan pop-up en dergelijke ook nog open. Wat ook heel storend kan zijn als andere delen van de pagina daardoor niet te zien zijn. Op het moment dat ik dit schreef, werkte de terug-toets bij alle browsers zo, met uitzondering van Google Chrome. Maar 't kan best zijn dat Google Chrome het inmiddels ook doet, of 'n andere juist weer niet, want dit schijnt nogal te veranderen.

Om al deze redenen is het goed je even af te vragen of de voordelen van 'n pop-up en dergelijke wel opwegen tegen de nadelen. Ik zet zelf mijn eigen overwegingen bij elk voorbeeld steeds even erbij. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat je daar geen andere mening over zou kunnen hebben.

Speciaal bij dit voorbeeld

Als je de knoppen bezoekt via de tab-toets, zie je aan het kadertje al welke knop (en dus onderliggende link) focus heeft. De pop-ups zijn alleen maar extra informatie. Ik denk niet dat mensen beginnen te gnotteren van geluk als die pop-ups constant openstaan en de eventueel daaronder liggende tekst en dergelijke afdekken. In dit geval gebruik ik dus alleen :hover.

Beschrijving van code en css

	div#header-buiten
	{
	    position: absolute;
	    right: 16px;
	    width: 100%;
	    height: 120px;
	    background: yellow;
	}

	div#header-binnen
	{
	    margin-left: 16px;
	    height: 120px;
	    text-align: center;
	}

De code aanpassen aan je eigen ontwerp

• Als je dit voorbeeld gaat aanpassen voor je eigen site, houdt het dan in eerste instantie zo eenvoudig mogelijk. Ga vooral geen details invullen.

• Gebruik vooral geen FrontPage, Publisher of Word (alle drie van Microsoft). Deze programma's maken niet-standaard code die alleen goed te bekijken is in Internet Explorer. In alle andere browsers zie je grotendeels bagger, áls je al iets ziet.

  Publisher en Word zijn niet bedoeld om websites mee te maken. FrontPage is zwaar verouderd en wordt niet meer onderhouden door Microsoft. Als je beslist 'n duur product (299 dollar) van Microsoft wilt gebruiken, neem dan Microsoft Expression Web 2. Andere uitvoeringen zijn nog veel duurder.

  Je kunt natuurlijk ook het gratis programma Kompozer, de opvolger van nvu, gebruiken. Dit programma is te downloaden vanaf www.kompozer.net/download. Meer links over Kompozer vind je op de pagina met links onder Gereedschap → wysiwyg-editor.

  Maar het allerbeste is om gewoon zelf html, css, enz. te leren, omdat zelfs het allerbeste programma het nog steeds zwaar verliest van 'n op de juiste manier met de hand gemaakte pagina.

• Het beste kun je 'n site maken in Firefox. Als je 'n site maakt in Firefox, Opera, Safari of Google Chrome, is er 'n hele grote kans dat hij in alle browsers werkt. Als je in Internet Explorer begint, is dat niet zo. Dat heeft te maken met historische oorzaken (als je geïnteresseerd bent: zoek maar naar 'boxmodel' en 'probleem' of zo op internet, of naar 'quirks mode'). Ik geef de voorkeur aan Firefox, omdat er zoveel extensies (uitbreidingen) voor bestaan. De twee belangrijkste voor 't maken van sites zijn Web Developer en Firebug, maar er bestaan nog tientallen andere.

• Het allereerste dat je moet invoeren is het doctype, vóór welke andere code dan ook. Een lay-out met een missend of onvolledig doctype ziet er totaal anders uit dan een lay-out met een geldig doctype. Wát er anders is, verschilt ook nog 'ns tussen de diverse browsers. Als je klaar bent en dan nog 'ns 'n doctype gaat invoeren, weet je vrijwel zeker dat je van voren af aan kunt beginnen met de lay-out.

  Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.

  Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.

• Gebruik een 'strict' doctype of het doctype voor html 5. Deze zijn bedoeld voor nieuwe sites. Het transitional doctype is bedoeld voor al bestaande sites, niet voor nieuwe. Het transitional doctype staat talloze tags toe, die in html 5 zijn verboden. Deze tags worden al zo'n tien jaar afgeraden. Het transitional doctype is echt alleen bedoeld om de puinhoop van vroeger, toen niet volgens standaarden werd gewerkt, enigszins te herstellen.

  Het strict doctype staat verouderde tags niet toe. Daardoor kan met 'n strict doctype, of het nu html of xhtml is, probleemloos worden overgestapt naar html 5. Met een transitional doctype en het gebruik van afgekeurde tags kun je niet overstappen naar html 5. Je moet dan eerst alle verouderde tags verwijderen, wat echt ontzettend veel werk kan zijn.

• Als tweede voer je de charset in. Het beste kun je utf-8 nemen. Als je later van charset verandert, loop je 'n grote kans dat je alle aparte tekens als letters met accenten weer opnieuw moet gaan invoeren.
• Test vanaf het allereerste begin in zoveel mogelijk verschillende browsers in 'n aantal resoluties (schermgroottes). Onder het kopje Getest in kun je in deze uitleg vinden waar ikzelf op test. Ook van Internet Explorer kun je meerdere versies naast elkaar draaien. Je kunt daarvoor zoeken op internet en op de pagina met links staan onder de kopjes Gereedschap → Meerdere versies van Internet Explorer draaien en Gereedschap → Weergave testen 'n aantal links die daar ook bij kunnen helpen.
• Voor alle voorbeelden geldt: breng veranderingen stapsgewijs aan. Als je bijvoorbeeld foto's wilt laten weergeven, begin dan alleen met het veranderen van de namen van de foto's, zodat je eigen foto's worden weergegeven. Maakt niet uit als de maten niet kloppen en de teksten fout zijn. Als dat werkt, ga dan bijvoorbeeld de maten aanpassen. Dan de teksten. En controleer steeds of alles nog goed werkt.

• Als het om een lay-out of iets dergelijks gaat: zorg eerst dat header, kolommen, footer, menu, en dergelijke staan en bewegen zoals je wilt, en ga dan pas details binnen die blokken invullen. In eerste instantie gebruik je dus bijvoorbeeld 'n leeg blok voor waar uiteindelijk het menu komt te staan.

  Als je begint met allerlei details, is er 'n heel grote kans dat die de werking van de blokken gaan verstoren. Bouw eerst het huis, en ga dan pas de kamers inrichten. Als de blokken eenmaal werken zoals je wilt, zul je het gelijk merken als 'n toegevoegd detail als tekst of 'n afbeelding iets gaat storen. Daarvoor moet je natuurlijk wel regelmatig controleren in verschillende browsers of alles nog wel goed werkt.

  Je kunt de blokken tijdens het aanpassen opvullen met bijvoorbeeld <br />1<br />2<br />3 enz., tot ze de juiste hoogte hebben. Het is handig om aan het einde even iets toe te voegen als 'laatste', zodat je zeker weet dat er niet drie regels onderaan naar 't virtuele walhalla zijn verhuisd.

  Om de breedte te vullen kun je het best 'n kort woord als 'huis' duizend keer of zo herhalen. Ook hier is het handig om aan 't einde (en hier ook aan 't begin) 'n herkenningsteken te maken, zodat je zeker weet dat je de hele tekst ziet.

• Zolang je in grotere dingen zoals 'n lay-out aan 't wijzigen bent, zou ik je aanraden de verschillende delen een achtergrondkleur te geven. Je ziet dan goed waar 'n deel precies staat.
• Als je instellingen verandert in de style, doe er dan maar 1, hooguit 2 tegelijk. Als je er 17 tegelijk verandert moet je niet verbaasd zijn als je niet weet wat er is gebeurd. En als je 't niet meer terug kunt draaien.
• Marges, padding en border worden bij de hoogte en breedte van de inhoud opgeteld (gaat volkomen tegen je gevoel in, maar 't is niet anders). Hier worden vaak fouten mee gemaakt. Als je bijvoorbeeld in een lay-out 'n border toevoegt aan een van de 'hoofdvakken' (header, footer, kolommen), dan wordt deze er dus bij opgeteld. Bij 'n border van 2 px rondom de linkerkolom wordt deze dus plotseling 4 px breder (2 aan beide kanten), en 4 px hoger. Zoiets kan je hele lay-out verstoren, omdat iets net te breed of te hoog wordt. Je moet dan elders iets 4 px kleiner maken. Dat zal vaak zo zijn: als je één maat verandert, zul je vaak ook 'n andere moeten aanpassen.
• In plaats van px kun je ook andere maten gebruiken, met name em. Voordeel van em is dat het door de gebruiker kan worden vergroot en verkleind, ook in Internet Explorer (andere browsers hebben meer mogelijkheden op dit gebied). Nadeel is dat het de lay-out sneller kan verstoren dan bijvoorbeeld px. Dit moet je gewoon van geval tot geval bekijken.

• Valideren, valideren, valideren en dan voor 't slapen gaan nog 'ns valideren.

  Valiwie???

  Valideren is het controleren van je (x)html en css op 'n hele serie fouten. Computers zijn daar vaak veel beter in dan mensen. Als je 300 keer <h2> hebt gebruikt en 299 keer </h2> vindt 'n computer die ene missende </h2> zonder enig probleem. Jij ook wel, maar daarna ben je misschien wel aan vakantie toe.

  Je kunt je css en (x)html zowel valideren als 't online staat, als wanneer 't nog in je computer staat. Web Developer ('n Firefox-extensie) heeft zelfs 'n mogelijkheid om de html voortdurend, bij elke wijziging, opnieuw te valideren. (Die mogelijkheid is er ook bij css, maar daar wordt altijd aangegeven dat 't valid is, wat je er ook aan onzin in zet. Maar als je in de balk op css klikt ga je naar de echte validator, en die controleert wel goed.)

  (x)html kun je valideren op: validator.w3.org

  css kun je valideren op: jigsaw.w3.org/css-validator

  Valideren kan helpen om gekmakende fouten te vinden. Valid code garandeert ook dat de weergave in verschillende browsers (vrijwel) hetzelfde is. En valid code is over twintig jaar ook nog te bekijken.

Toegankelijkheid en zoekmachines

Toegankelijkheid (accessibility in het Engels) is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een spraakbrowser gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje wat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat dus gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.

(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)

Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.

Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:

• Gebruik altijd een alt-beschrijving bij een afbeelding. De alt-tekst is wat wordt gebruikt als afbeeldingen niet kunnen worden gezien (dat geldt dus ook voor zoekmachines). Als je iets wilt laten zien als je over de afbeelding hovert, gebruik daar dan het title-attribuut voor, niet de alt-beschrijving.
• Gebruik bij een link een title, waarin je omschrijft waar de link naar toe leidt.

• Accesskeys (sneltoetsen) kun je beter niet gebruiken, deze gaven te veel problemen omdat ze vaak dubbelop zijn met sneltoetsen voor de browser of andere al gebruikte sneltoetsen. Bovendien is voor de gebruiker meestal niet duidelijk welke toetsen het zijn.

  In de komende html 5 waren ze eerst niet toegestaan, maar inmiddels lijkt het erop dat ze toch worden toegestaan, maar op 'n andere manier dan in html 4.01. Ik ga ze zelf pas weer gebruiken als duidelijk is hoe ze gaan werken, en als ze beter zijn uitgedacht dan in html 4.01 het geval was, want bij een goede toepassing is het op zich een heel goed idee.

• Met behulp van de tab-toets (of op 'n soortgelijke manier) kun je in de meeste browsers door de links lopen. Elke tab brengt je één link verder, shift-tab één link terug. Met behulp van tabindex kun je de volgorde aangeven waarin de tab-toets werkt. Zonder tabindex wordt de volgorde van de code aangehouden, maar soms is een andere volgorde logischer.

• In het verleden werd vaak aangeraden de volgorde van de code aan te passen. Een menu bijvoorbeeld kon in de html onderaan worden gezet, terwijl het op het scherm met behulp van css bovenaan werd gezet. Inmiddels zijn screenreaders en dergelijke zo verbeterd, dat dit niet meer wordt aangeraden. De volgorde in de html kan tegenwoordig beter hetzelfde zijn als op het scherm, omdat het anders juist verwarrend kan werken.

  >Een andere mogelijkheid is een zogenaamde skip-link: een link die je buiten het scherm parkeert met behulp van css, zodat hij normaal genomen niet te zien is. Zo'n link is wel zichtbaar te maken in speciale programma's zoals spraakbrowsers. Die link staat boven het menu en linkt naar de inhoud van de pagina, zodat mensen met één klik het hele menu kunnen passeren.

• Van oorsprong was html een taal om wetenschappelijke documenten weer te geven, pas later is hij gebruikt voor lay-out. Maar daar is hij dus eigenlijk nooit voor bedoeld geweest. Het gebruiken van html voor lay-out leidt tot enorme problemen voor gehandicapten en tot een lage plaats in zoekmachines.

  De html hoort alleen inhoud te bevatten, lay-out doe je met behulp van css. Die css moet in een extern stylesheet staan of, als hij alleen voor één bepaalde pagina van toepassing is, in de head van die pagina. Zoekmachines zijn ook niet dol op een oerwoud van inline-stijlen (dat zijn stijlen in de tag zelf: <div style="...">.)

• Breng een logische structuur aan in je document. Gebruik een <h1> voor de belangrijkste kop, een <h2> voor een subkop, enz. Spraakbrowsers en dergelijke kunnen van kopregel naar kopregel springen. En een zoekmachine gaat ervan uit dat <h1> belangrijke tekst bevat.

  Dit geldt voor al dit soort structuurbepalende tags.

  Als een <h1> te grote letters geeft, maak daar dan met behulp van je css 'n kleinere letter van, maar blijf die <h1> gewoon gebruiken. Op dezelfde manier kun je al dit soort dingen oplossen.

• Een table is fantastisch, maar alleen als die wordt gebruikt om een echte tabel weer te geven, niet als hij voor opmaak wordt misbruikt. In het verleden is dat op grote schaal gebeurd bij gebrek aan andere mogelijkheden. Een tabel is, als je niet heel erg goed oplet, volstrekt ontoegankelijk voor gehandicapten en zoekmachines. Het lezen van een tabel is ongeveer te vergelijken met het lezen van een krant van links naar rechts: niet per kolom, maar per regel. Dat gaat dus alleen maar goed bij een echte tabel zoals een spreadsheet. In alle andere gevallen garandeert 'n tabel 'n lagere plaats in een zoekmachine.

• Frames zijn een volstrekt verouderde techniek, die heel veel nadelen met zich meebrengt. Deze zijn hier netjes op een rijtje gezet: Webrichtlijnen. iframes hebben voor een deel dezelfde nadelen.

  Als je 'n stuk code vaak wilt gebruiken, zoals 'n menu dat op elke pagina hetzelfde is, include dat dan met PHP of SSI. Dan ziet iedereen (ook 'n zoekmachines dus!) alles als één pagina in plaats van als los zand aan elkaar hangende teksten.

• Geef de taal van het document aan, en bij woorden en dergelijke die afwijken van die taal de afwijkende taal met behulp van lang="..". Ik doe dat op mijn eigen site maar af en toe, omdat de tekst (en vooral de code) een mengsel is van Engels, Nederlands en eigengemaakte namen. Dit soort teksten is gewoon niet goed in te delen in een taal.
• Gebruik de tag <abbr> bij afkortingen. Doe dat de eerste keer op een pagina samen met de title-eigenschap: <abbr title="en dergelijke">e.d.</abbr>. Daarna kun je op dezelfde pagina volstaan met <abbr>e.d.</abbr>. Doe je dit niet, dan is er 'n grote kans dat 'n spraakbrowser e.d. uit gaat spreken als Ed, en 'n zoekmachine kan er ook geen chocola van maken.

• De spider van 'n zoekmachine, spraakbrowsers, en dergelijke kunnen geen plaatjes 'lezen'. Het is soms verbazingwekkend om te zien hoe veel, of eigenlijk: hoe weinig tekst er overblijft op een pagina als de plaatjes worden weggehaald. Het zelfde geldt voor die fantastisch mooie flash-pagina's, als daarbij geen voorzieningen voor dit soort programma's zijn aangebracht.

  Op Linux kun je met Lynx kijken hoe je pagina eruitziet zonder plaatjes en dergelijke, als echt alleen de tekst overblijft. Een installatie-programma voor Lynx op Windows is te vinden op csant.info/lynx.

  In Windows kun je ook het gratis programma WebbIE installeren. WebbIE laat de pagina zien, zoals een spraakbrowser en dergelijke hem zien. WebbIE is te downloaden vanaf www.webbie.org.uk. Nog een soortgelijk gratis programma is WebFormator.

  De Firefox-extensie Web Developer heeft de mogelijkheid om 'n pagina te bekijken zonder css en/of afbeeldingen.

  Tenslotte kun je je pagina nog online laten controleren op 'n behoorlijk aantal sites. Ik noem er hier enkele. Helaas zijn ze bijna allemaal Engelstalig.

  colorfilter.wickline.org Laat zien hoe een kleurenblinde de site ziet.

  contentquality.com Test op toegankelijkheid. Heel overzichtelijk.

  wave.webaim.org Deze laat grafisch zien hoe de toegankelijkheid is. Heel erg duidelijk, maar bij grotere pagina's wordt 't al snel erg chaotisch.

  Omdat ze de uitleg van de icoontjes heel goed hebben weten te verstoppen, geef ik de link daarvan ook maar gelijk: wave.webaim.org/icons

  www.webrichtlijnen.nl/toetsen De enige Nederlandstalige site. Test op toegankelijkheid.

Getest in

Laatst gecontroleerd op 2 september 2010.

Alles is getest in Firefox, Opera, Safari, Google Chrome, Internet Explorer 7, 8 en 9 in de resoluties 800x600, 1024x768 en 1280x1024. Steeds met de laatste versie van die browsers, omdat ik geen zin heb om rekening te houden met mensen die met zwaar verouderde browsers surfen. Dat is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken. In de resoluties 1024x768 en 1280x1024 is ook in- en uitzoomen en een kleinere en grotere letter getest. Eventuele problemen staan bij Bekende problemen.

In de tekst wordt Internet Explorer 6 nog regelmatig genoemd en er staat zelfs speciale code voor deze browser in. Inmiddels is de code aangepast en heb ik niet meer gecontroleerd in Internet Explorer 6. Het kan dus zijn dat de code werkt in Internet Explorer 6, maar het kan ook zijn, dat hij niet werkt.

Naast deze 'gewone' browsers is alles ook getest in Lynx, WebbIE en WebFormator. Lynx is een browser die alleen tekst laat zien en geen css gebruikt. WebbIE is een browser die gericht is op mensen met een handicap. WebFormator is een uitbreiding bij Internet Explorer gericht op blinden en slechtzienden. Als het in deze drie programma's goed werkt, zou het in principe ook toegankelijk moeten zijn voor aangepaste browsers zoals spraakbrowsers. En dus ook voor zoekmachines.

Nieuwe browsers test ik pas als ze uit het bèta-stadium zijn, omdat er anders 'n redelijke kans is dat ik 'n bug zit te omzeilen die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt. Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kan ik niet beantwoorden, en het melden van fouten in niet-geteste browser

Wijzigingen

1 januari 2008:

Nieuw opgenomen.

8 februari 2008:

Grotere voorvertoning die kan worden gescrold toegevoegd.

2 april 2009:

Tekst aangepast voor de nieuw verschenen Internet Explorer 8. De code is niet veranderd.

16 oktober 2009:

Dit menu zat eerst in een aantal div's. Omdat een ongeordende lijst <ul> toegankelijker is voor spraakbrowsers en dergelijke, zit het nu in zo'n lijst.

2 september 2010

• color toegevoegd aan body vanwege toegankelijkheid.
• In een eerdere versie werden de span met het vraagteken en de span met het vinkje verborgen met behulp van display. Dit werkt niet meer. Hoe het nu is gedaan en de reden hiervoor staat bij In een eerdere versie...

11 november 2010

overflow: hidden; toegevoegd om bij tabben kadertje goed te krijgen.

15 augustus 2011

Bij bekende problemen stukje over zoomen en lettergrootte toegevoegd.

Bekende problemen

Alle browsers

• De pop-up flikkert heel snel aan en uit als je met de cursor op bepaalde plaatsen komt.

  Oorzaak: de pop-up is onderdeel van de link. Als je over de link hovert, opent de pop-up. Maar ook als je over de pop-up hovert opent die, omdat de pop-up nou eenmaal onderdeel is van de link.

  Als dit gebeurt staat de pop-up niet goed buiten het venster van de browser. En ook al zie je 'm niet, ze reageert wel op de cursor: de cursor komt boven de onzichtbare pop-up en deze opent dus. Maar bij opening komt ze op 'n andere plaats te staan, waardoor de cursor niet meer boven de pop-up hangt. Dus sluit de pop-up weer. Maar dan staat ze weer op haar oude plaats en dus hangt de cursor er weer boven en opent ze weer. Maar bij opening komt ze op 'n andere plaats... Enz. 'n Computer is eigenlijk nogal 'n dom ding, maar omdat hij zo snel dom kan zijn gaat de pop-up dus flikkeren: dat is gewoon het openen en sluiten in 'n razend tempo.

  Oplossing: de pop-up staat niet ver genoeg buiten het scherm. Als je display: none of visibility: hidden (afhankelijk van wat je hebt gebruikt) weghaalt, is de pop-up altijd zichtbaar. Je kunt dan zien wat er gebeurt en de waarde achter left en/of top zo aanpassen, dat de pop-up buiten het scherm komt te staan. Left is trouwens beter dan top, omdat top problemen kan geven bij spraakbrowsers en dergelijke.

  Dit verschijnsel doet zich vreemd genoeg niet altijd voor, en 't kan ook nog verschillen per browser. Weer 'n reden om dit soort constructies heel grondig te testen in zoveel mogelijk browsers.

• Er verschijnt een horizontale scrollbalk terwijl dat niet nodig is.

  Oorzaak: de onzichtbare pop-up is te breed voor de pagina. Aan de linkerkant is dat geen probleem omdat je position hebt gebruikt, maar aan de rechterkant wel, want daardoor verschijnt dus gewoon 'n horizontale scrollbalk. Dat gebeurt soms ook als de pop-up nog onzichtbaar is.

  Oplossing: maak de pop-up smaller en/of verplaats hem meer naar links. Eventueel kun je de pop-up zichtbaar maken zoals hierboven beschreven, zodat je ziet wat je doet.

• Er verschijnt een verticale scrollbalk terwijl dat niet nodig is.

  Oorzaak: de onzichtbare pop-up staat lager dan de pagina en past niet op het scherm, dus verschijnt er een verticale scrollbalk. Dat gebeurt soms ook als de pop-up nog onzichtbaar is, en ook als de pop-up links buiten het scherm is neergezet.

  Oplossing: zet de pop-up hoger neer, zodat ze altijd binnen het scherm past. Je kunt de pop-up zichtbaar maken zoals hierboven beschreven. Als de pop-up dan nog niet zichtbaar is omdat ze links buiten het scherm is geparkeerd, moet je de waarde bij left even veranderen, zodat de pop-up op het scherm komt te staan en je kunt zien op welke hoogte hij staat.

Zoomen en andere lettergrootte

Zoomen levert in geen enkele browser problemen op.

Een grotere letter levert alleen in Safari en Firefox mogelijk problemen op voor de tekst op de knoppen. Google Chrome en Opera kunnen alleen zoomen, dus daar speelt dit niet. Omdat de lettergrootte op de knoppen in px is opgegeven, kan de lettergrootte niet worden veranderd in Internet Explorer, dus ook daar speelt dit probleem niet.

Als in Safari of Firefox de letters tot meer dan 160% worden vergroot, gaan ze wegvallen. Eerst gedeeltelijk, daarna volledig, omdat ze buiten de knoppen komen te staan. Persoonlijk vind ik 160% vergroting groot zat, maar voor volledige toegankelijkheid moet je kunnen vergroten tot 200%.

Als je aan die norm wilt voldoen, kun je width en height bij li a veranderen in min-width en min-height, en height bij li in min-height.