Uitleg menu met knoppen. Tekst bij hoveren verschilt afhankelijk van bezocht/onbezocht

Korte omschrijving

Onder de afbeelding zit een link. Boven een bezochte link staat een vinkje, boven een onbezochte een vraagteken. Bij hoveren over de afbeelding verschijnt een tekst. Die tekst is anders bij een bezochte dan bij een onbezochte link.

Alles op deze site kan vrij worden gebruikt. Je gebruikt het wel op eigen risico: als er ergens fouten in zitten, ben ik daar niet verantwoordelijk voor en ook niet voor eventueel daardoor aangerichte schade in welke vorm dan ook. Een link naar http://www.css-voorbeelden.nl is niet verplicht, maar wordt wel gewaardeerd.

Opmerkingen

• Zodra een link is bezocht, staat er een groen vinkje boven de thumb en is de tekst aangepast. Om het zwarte vraagteken en de tekst die bij een onbezochte link hoort weer terug te krijgen, moet je de geschiedenis van je browser verwijderen.
• Aantal knoppen, grootte en vorm, plaats, enz. kunnen natuurlijk worden aangepast.

• Veel mensen gaan met de tab-toets (of een soortgelijke toets) van link naar link. De link die focus heeft (als je op Enter drukt, wordt die link gevolgd) wordt automatisch door de browser gemarkeerd met een kadertje.

  Rondom een thumbnail is dit kadertje in sommige browsers erg onduidelijk. Hierdoor kan het moeilijk zijn om te zien, welke link focus heeft. Daarom geef ik een outline aan de link die focus heeft.

  Internet Explorer 7 kent geen outline, dus dat werkt niet in die browser. Zie voor een mogelijke oplossing Bekende problemen.

• Hoewel het hier maar om twee losstaande knoppen gaat en niet om een heel menu, staan ze toch in een ongeordende lijst <ul>. In het algemeen is het veel beter (en makkelijker) om een menu in een <ul> te zetten.

  Een menu in een <ul> kan vaak door spraakbrowsers en dergelijke worden herkend, zodat gebruikers het in één keer kunnen passeren en naar de eigenlijke inhoud van de pagina kunnen gaan.

  Een andere mogelijkheid om het menu snel te kunnen passeren is het aanbrengen van een zogenaamde skip-link gelijk voor het menu.

• Zonder css, zoals bijvoorbeeld een tekstbrowser de pagina weergeeft, kunnen zich bij deze constructie problemen voordoen. De tekst die bij hoveren verschijnt, staat in een span binnen de link. Afhankelijk van het gebruikte programma en de instellingen daarvan, kan die tekst worden weergegeven en/of voorgelezen.

  Dat zou nog niet zo heel erg zijn, ware het niet dat die tekst zo kreupel is als ik weet niet wat. Bij hoveren verschijnt een normaal leesbare tekst. Maar zonder css staat er:

  Deze pagina heb je naolg e neinest bezocht.

  Als dat wordt voorgelezen, is dat niet echt heel erg duidelijk. In bijvoorbeeld de veelgebruikte screenreader Jaws kan de gebruiker instellen of hij de titel bij de link wil horen of de schermtekst. De titel is gewoon "Pagina achter de eerste knop", dus dat is prima.

  Maar de schermtekst is het abacadabra, dat hierboven staat.

  Dit is dus wel iets om rekening mee te houden: gebruik dit soort constructies zo weinig mogelijk, of maak het op een of andere manier toegankelijker.

  Op mijn eigen site speelde dit probleem op de pagina's met menu's (de pagina's met die grote witte vlakken of thumbnails). Daar staat in de html eerst een serie algemene links naar de sitemap en zo. Daarna volgt een tekst over wat er op de pagina staat. Als laatste staat in de html het menu met knoppen, waarbij tekst en afbeeldingen verschijnen als je over zo'n knop hovert.

  Allemaal heel mooi en zo als je kunt zien, maar voor een screenreader volstrekt ontoegankelijk (en dus ook voor zoekmachines niet goed toegankelijk!).

  Binnen de tekst die op de algemene links volgt, heb ik 'normale' links verwerkt. Op het scherm zijn die vermomd als gewone tussenkopjes, voor een screenreader (en dus ook voor een zoekmachine!) zijn het gewone, normale links. Deze linken naar precies dezelfde pagina's als de links in het latere menu met pop-ups en zo.

  Na alle 'normale' links en tekst staat een mededeling voor screenreaders, dat er verder niets interessants op de pagina staat. Die staat buiten het scherm geparkeerd, maar een screenreader ziet hem wel. Daarna volgen dan de links met alle toeters en bellen, waar een screenreader echt niets mee kan.

  Screenreaders en dergelijke hebben nu gewone normale links, maar op het scherm kun je met hoveren toch alle toeters en bellen tevoorschijn toveren. Iedereen tevreden. (Hoop ik dan maar...)

  Als je hier echt in geïnteresseerd bent, kun je gewoon de broncode van zo'n pagina bekijken. Met behulp van Firebug of Web Developer of zoiets kun je de bijbehorende css zichtbaar maken.

• Binnen de link staat een span, waarin weer tekst staat. Deze moet bij hoveren worden weergegeven. Maar het is nooit helemaal zeker dat dat gebeurt (zie bijvoorbeeld het punt hier gelijk boven). Daarom moet je in zo'n span geen belangrijke informatie zetten.

• Hoewel je bij hoveren een leesbare tekst ziet verschijnen, staat er in werkelijkheid in de html:

          Deze pagina heb je<br><span class="onder">n<span>a</span>o
    <span>l</span>g &nbsp;<span>e</span>n<span>e</span>i<span>n
    </span>e<span>s</span>t</span> &nbsp;&nbsp;bezocht</span>

  Als ik voor de duidelijkheid de spans, die alleen voor de css nodig zijn, even weghaal, houd je over:

  Deze pagina heb je<br>naolg &nbsp;eneinest &nbsp;&nbsp;bezocht

  Als je goed kijkt, zie je dat er achter de <br> en voor de dubbele   vier woorden door elkaar staan. In naolg staan 'nog' en 'al' door elkaar heen, in eneinest staan 'eens' en 'niet' door elkaar heen. Afhankelijk van wat er nodig is, wordt 'al eens' of 'nog niet' getoond.

  Twee of meer gewone spaties achter elkaar in html worden samengevoegd tot één spatie. Daarom gebruik ik, waar dat nodig is voor een goede verdeling,  , een 'vaste' of 'harde' spatie (nbsp staat voor non-breaking space). Die worden niet samengevoegd.

  
  Een grotere letter bij gebruik van alleen harde spaties  

  Maar bij een vaste spatie wordt ook geen nieuwe regel begonnen. Dat betekent dat, als ik alleen vaste spaties gebruik, bij een andere lettergrootte woorden op de verkeerde plaats worden afgebroken. De logische afbreekplaats van een gewone spatie ontbreekt immers.

  Nog erger is, dat in sommige browsers helemaal niet wordt afgebroken en tekst gewoon verdwijnt. Daarom heb ik achter naolg, dus na 'al' en 'nog', en na eneinest, dus na 'eens' en 'niet', een gewone spatie gebruikt. Nu wordt op de juiste plaats afgebroken bij een grotere letter.

  (Ben ik nou zo geniaal, dat ik overal aan denk? Nou nee. Ik heb me werkelijk 'n ongeluk gezocht naar waarom dat kreng niet gewoon fatsoenlijk op 'n nieuwe regel begon, grinnik. Terwijl dat toch eigenlijk vrij simpel is.)

Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.

Alles op deze site is gemaakt op een systeem met Linux. Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Quanta Plus, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.

Iets gevonden waar je wat aan hebt? Mooi. Als je je waardering wilt uiten, maak dan een donatie over aan War Child Nederland, een organisatie die kinderen uit oorlogsgebieden helpt hun trauma's te verwerken. Of - nog beter - wordt donateur:

Achterliggend idee

De thumbnails zijn gewone afbeeldingen, die binnen een link staan.

Binnen de link staan, naast de afbeelding, nog drie spans.

De eerste span bevat het vinkje. In de tweede span staat het vraagteken, en in de derde span staat de tekst die bij hoveren verschijnt.

Door (delen van) deze spans afwisselend zichtbaar en onzichtbaar te maken en te kleuren, lijkt het of er heel veel gebeurt, terwijl dat in werkelijkheid dus wel meevalt. Dit afwisselen gebeurt ook weer met behulp van spans, dus eigenlijk staan er meer dan drie spans in de link. Maar de spans die dit regelen, zijn genest binnen een van de drie eerder genoemde.

In normale toestand, als de link nog niet is bezocht en er ook niet gehoverd wordt, zie je een vraagteken. Dat is 'n normaal vraagteken, alleen wat groot weergegeven. Als de link is bezocht, zie je een groen vinkje. Ook dit is een gewoon leesteken, dat vergroot wordt weergegeven.

In werkelijkheid staan vinkje en vraagteken er altijd en veranderen alleen de kleuren. Als de link nog niet is bezocht, is het vraagteken zwart en het vinkje wit. Daardoor valt het vinkje weg tegen de witte achtergrond van de knop. Als de link is bezocht, is het vraagteken wit en het vinkje groen. Nu zie je het vraagteken niet. Op de afbeelding iets verderop wordt dit mogelijk wat duidelijker.

Als je over de link hovert, verdwijnen vinkje en vraagteken.

In een eerdere versie werden de span met het vraagteken en die met het vinkje afwisselend verborgen met display: none;, maar dat kan niet meer. Omdat het kinderlijk eenvoudig was met behulp van JavaScript en css te achterhalen, welke sites iemand had bezocht, kunnen bij de pseudo-class :visited alleen nog color, background-color, border-color en outline-color worden gebruikt. De kleur transparent kan niet worden gebruikt. Ook hsla() en rgba() kunnen niet worden gebruikt voor kleuren.

Dat beperkt de mogelijkheden voor opmaak van een bezochte link dus nogal. Maar deze beperkingen zijn volkomen terecht, omdat het om een joekel van een beveiligingslek gaat. Ook de standaard voor css is aangepast.

Op het moment dat ik dit schrijf, is dat alleen in Safari en Google Chrome zo. Maar Firefox heeft al aangekondigd dezelfde beperkingen in te voeren, en de andere browsers zullen ongetwijfeld volgen.

Binnen de derde span staat de tekst, die verschijnt als je over de thumb hovert. Deze tekst is anders bij een nog niet bezochte link dan bij een bezochte. In een eerdere versie was dat daadwerkelijk andere tekst, maar dat kan ook niet meer. Als je bepaalde tekst toont bij een link, moet die bij een bezochte link hetzelfde zijn, ook weer vanwege de hierboven genoemde veiligheidsproblemen.

Maar ik kan nog wel de kleur van de tekst veranderen. En als ik een deel van de tekst dezelfde kleur als de achtergrond geef, dan zie je die tekst niet.

Een deel van de tekst is hetzelfde bij een bezochte en bij een niet bezochte link:

Deze pagina heb je (...) bezocht

Op de plaats van de puntjes moet 'nog niet' of 'al eens' komen te staan. Als ik dat nou opschrijf als naolg eneinest, staan 'nog niet' en 'al eens' door elkaar heen. Steeds een letter van elk tekstje.

Als ik nu de letters afwisselend dezelfde kleur als de achtergrond geef, afhankelijk van of de link al is bezocht of nog niet, kan ik afwisselend alleen n o g   n i e t of a l   e e n s zichtbaar maken. De letters staan dan alleen verder uit elkaar dan bij gewone tekst, maar dat benadrukt in dit geval juist het belangrijkste deel van de tekst.

Zoals het er in werkelijkheid uitziet: vinkje, vraagteken, groene en rode tekst zijn steeds aanwezig.

Zoals het er op het scherm uitziet bij een nog niet bezochte link. Vinkje en groene tekst zijn wit gemaakt, waardoor je ze niet ziet. Maar ze staan er dus wel degelijk.

Op de afbeelding links heb ik vinkje, vraagteken en tekst zichtbaar gemaakt. In werkelijkheid zijn ze altijd al aanwezig, maar door ze 'n andere kleur dan wit te geven, zíé je ze nu ook.

Door vinkje, vraagteken, groene of rode tekst wit te maken, zoals op de afbeelding rechts, verdwijnen deze. In werkelijkheid staan ze er nog steeds, maar ze vallen weg tegen de witte achtergrond.

Afhankelijk van of de link al is bezocht of nog niet, of dat er over de link wordt gehoverd of niet, maak ik iets groen, zwart, rood of wit, en zie je het dus wel of niet.

Alleen :hover of :hover, :focus en :active?

Het eerste deel van deze tekst is voor alle voorbeelden met links en dergelijke hetzelfde, het laatste deel (onder het kopje Speciaal bij dit voorbeeld) is speciaal voor dit voorbeeld.

De meeste mensen openen 'n link door erop te klikken. Er is echter 'n tweede manier: met behulp van de tab-toets (sommige browsers gebruiken andere toetsen, maar het principe is hetzelfde). Met behulp van de tab-toets kun je van link naar link 'springen'. Op welke link je staat, wordt door alle browsers aangegeven met een of ander kadertje rondom de link.

De link met het kadertje eromheen heeft focus. Dat wil zeggen dat je die link volgt als je op de enter-toets drukt. In principe werkt dit precies hetzelfde als gewoon klikken op de link.

Als iemand geen muis wil of kan gebruiken, bijvoorbeeld door 'n handicap, is deze manier om 'n link te openen erg handig. Als de volgorde van de links in de code niet logisch is, kun je eventueel met behulp van tabindex 'n afwijkende volgorde van de links opgeven. De tab-toets volgt dan die afwijkende volgorde.

Tot zover is er nauwelijks verschil tussen het gebruik van de tab-toets of van de muis.

Als je echter extra dingen onder de link hebt gestopt, die pas gaan werken als je over de link hovert, is er wel 'n verschil. Je geeft dat aan met :hover: als je over de link hovert. Met de tab-toets alleen kun je niet over 'n link hoveren. Dus als er bijvoorbeeld 'n pop-up wordt geopend, zul je die niet zien als je de tab-toets gebruik om naar 'n link te gaan.

Om dit op te lossen kun je op dezelfde manier als je :hover gebruikt :focus gebruiken: als de link focus heeft. Dat is dus als er 'n kadertje rondom de link staat en de link wordt gevolgd bij het indrukken van enter.

Door dus a:hover, a:focus {...} te gebruiken, opent bijvoorbeeld 'n pop-up ook als je de tab-toets gebruikt. Maar er zitten 'n paar adders onder het gras.

* Naast :hover en :focus is er nog :active. Deze laatste zou horen te werken als de muis wordt ingedrukt op de link. Dat werkt ook zo in alle browsers, behalve in Internet Explorer vóór versie 8. In haar onmetelijke wijsheid heeft Microsoft besloten af te wijken van de standaard: :active werkt in oudere versies zoals :focus hoort te werken, en :focus werkt gewoon helemaal niet vóór versie 8. In alle andere browsers werken :focus en :active dus wel volgens de standaard, en met ingang van versie 8 van Internet Explorer houdt Microsoft zich ook eindelijk aan de standaard.

Dit betekent dat je niet kunt volstaan met a:hover, a:focus {...}, maar dat je a:hover, a:focus, a:active {...} moet gebruiken, want anders werkt het niet in oudere versies van Internet Explorer. Het zal nog jaren duren voor deze oude versies niet meer worden gebruikt, maar omdat Microsoft zich nu eindelijk ook aan de standaard houdt op dit punt, wordt :active nu ook langzaamaan bruikbaar voor waar het voor is bedoeld.

* Belangrijke informatie moet je niet geven via :focus of :active, omdat dit niet werkt als css uit staat.

* Ten slotte kan 'n pop-up of zoiets gruwelijk in de weg komen te staan, bijvoorbeeld door de rest van de pagina af te dekken. Iemand die gewoon de muis kan gebruiken, verplaatst deze even en de pagina is weer zichtbaar. Iemand die moeite heeft met het gebruik van de muis, heeft deze mogelijkheid niet of minder. Als je buiten de link en de daarbij horende pop-up en dergelijke klikt, sluit deze weliswaar, maar dat is nu juist het probleem: mensen die de muis niet goed kunnen gebruiken, hebben nou net daar problemen mee.

Als je via de terug-toets teruggaat naar de vorige pagina, heeft de link waar je vandaan kwam nog steeds focus, en dus staan pop-up en dergelijke ook nog open. Wat ook heel storend kan zijn als andere delen van de pagina daardoor niet te zien zijn. Op het moment dat ik dit schreef, werkte de terug-toets bij alle browsers zo, met uitzondering van Google Chrome. Maar 't kan best zijn dat Google Chrome het inmiddels ook doet, of 'n andere juist weer niet, want dit schijnt nogal te veranderen.

Om al deze redenen is het goed je even af te vragen of de voordelen van 'n pop-up en dergelijke wel opwegen tegen de nadelen. Ik zet zelf mijn eigen overwegingen bij elk voorbeeld steeds even erbij. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat je daar geen andere mening over zou kunnen hebben.

Speciaal bij dit voorbeeld

In dit geval gebruik ik alleen :hover. Maar je zou hier ook kunnen kiezen voor het gebruik van alle drie, omdat het niet storend is voor de rest van de pagina.

Ik doe dat niet, omdat de code 'n stuk ingewikkelder zou gaan worden, en ik vind dat niet opwegen tegen de voordelen. Je moet met combinaties van :visited met andere pseudo-classes gaan werken. Maar ik geef direct toe dat je ook zou kunnen kiezen om :active en :focus wel te gebruiken.

Beschrijving van code en css

Een document moet met een doctype beginnen om weergaveverschillen tussen browsers te voorkomen. Zonder doctype is de kans op verschillende (en soms volkomen verkeerde) weergave tussen verschillende browsers heel erg groot.

Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.

Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.

Het hier gebruikte doctype is dat van html 5. Dit kan al veilig worden gebruikt.

Zorgt dat de browser letters met accenten en dergelijke goed kan weergeven.

utf-8 is de beste charset (tekenset), omdat deze alle talen van de wereld (en nog heel veel andere extra tekens) bestrijkt, maar toch niet meer ruimte inneemt voor de code dan nodig is. Als je utf-8 gebruikt, hoef je veel minder entiteiten (ä en dergelijke) te gebruiken, maar kun je bijvoorbeeld gewoon ä gebruiken.

Deze regel moet zo hoog mogelijk komen te staan, als eerste regel binnen de head, omdat hij anders door sommige browsers niet wordt gelezen.

Deze regel heeft in dit voorbeeldbestand geen enkel nut. Normaal genomen is het een verwijzing naar een extern stylesheet, waarin de style staat. In dit voorbeeld verwijst de href naar een niet bestaand bestand.

De bedoeling is dat je bovenstaande regels aanpast voor je eigen bestand. De hele style, die onder deze regels in de <head> staat, wordt dan in het externe bestand geplaatst waar de href naar verwijst. In dat bestand komt de style precies zo te staan zoals die nu in de <head> staat. Het bestand moet eindigen op .css.

Voordeel van een externe stylesheet is onder andere, dat deze geldig is voor alle pagina's waaraan deze is gelinkt. 'n Verandering in de lay-out hoef je dan maar op één enkele centrale plek te aan te brengen.

In die externe stylesheet zet je alles wat in dit voorbeeld tussen <style type="text/css"> en </style> staat (zonder deze begin- en eindregel).

Deze regel is gewoon 'n link die naar 'n bestand elders verwijst, waar de css in staat. Op de plaats van "../../css/naam-van-stylesheet.css" moet je pad naar en naam van jouw stylesheet invullen.

Voor de duidelijkheid staat de style hier in het bestand zelf, maar het is beter deze in een apart stylesheet te zetten, zoals hierboven beschreven. In dat stylesheet komt alles wat tussen bovenstaande regel en </style> staat.

Technisch gezien is er geen enkel bezwaar om het in die stylesheet te zetten met dezelfde vreselijke lay-out als die ik in dit voorbeeld gebruik. Maar als je dat doet, garandeer ik je hele grote problemen, omdat het volstrekt onoverzichtelijk is. Ik gebruik deze lay-out alleen, omdat het anders veel te veel regels worden.

Voorbeeld van 'n goede lay-out in je css:

	div#header-buiten
	{
	    position: absolute;
	    right: 16px;
	    width: 100%;
	    height: 120px;
	    background: yellow;
	}

	div#header-binnen
	{
	    margin-left: 16px;
	    height: 120px;
	    text-align: center;
	}

De code aanpassen aan je eigen ontwerp

• Als je dit voorbeeld gaat aanpassen voor je eigen site, houdt het dan in eerste instantie zo eenvoudig mogelijk. Ga vooral geen details invullen.

• Gebruik vooral geen FrontPage, Publisher of Word (alle drie van Microsoft). Deze programma's maken niet-standaard code die alleen goed te bekijken is in Internet Explorer. In alle andere browsers zie je grotendeels bagger, áls je al iets ziet.

  Publisher en Word zijn niet bedoeld om websites mee te maken. FrontPage is zwaar verouderd en wordt niet meer onderhouden door Microsoft. Als je beslist 'n duur product (299 dollar) van Microsoft wilt gebruiken, neem dan Microsoft Expression Web 2. Andere uitvoeringen zijn nog veel duurder.

  Je kunt natuurlijk ook het gratis programma Kompozer, de opvolger van nvu, gebruiken. Dit programma is te downloaden vanaf www.kompozer.net/download. Meer links over Kompozer vind je op de pagina met links onder Gereedschap → wysiwyg-editor.

  Maar het allerbeste is om gewoon zelf html, css, enz. te leren, omdat zelfs het allerbeste programma het nog steeds zwaar verliest van 'n op de juiste manier met de hand gemaakte pagina.

• Het beste kun je 'n site maken in Firefox. Als je 'n site maakt in Firefox, Opera, Safari of Google Chrome, is er 'n hele grote kans dat hij in alle browsers werkt. Als je in Internet Explorer begint, is dat niet zo. Dat heeft te maken met historische oorzaken (als je geïnteresseerd bent: zoek maar naar 'boxmodel' en 'probleem' of zo op internet, of naar 'quirks mode'). Ik geef de voorkeur aan Firefox, omdat er zoveel extensies (uitbreidingen) voor bestaan. De twee belangrijkste voor 't maken van sites zijn Web Developer en Firebug, maar er bestaan nog tientallen andere.

• Het allereerste dat je moet invoeren, is het doctype, vóór welke andere code dan ook. Een lay-out met een missend of onvolledig doctype ziet er totaal anders uit dan een lay-out met een geldig doctype. Wát er anders is, verschilt ook nog 'ns tussen de diverse browsers. Als je klaar bent en dan nog 'ns 'n doctype gaat invoeren, weet je vrijwel zeker dat je van voren af aan kunt beginnen met de lay-out.

  Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.

  Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.

• Gebruik een 'strict' doctype of het doctype voor html 5. Deze zijn bedoeld voor nieuwe sites. Het transitional doctype is bedoeld voor al bestaande sites, niet voor nieuwe. Het transitional doctype staat talloze tags toe, die in html 5 zijn verboden. Deze tags worden al zo'n tien jaar afgeraden. Het transitional doctype is echt alleen bedoeld om de puinhoop van vroeger, toen niet volgens standaarden werd gewerkt, enigszins te herstellen.

  Het strict doctype staat verouderde tags niet toe. Daardoor kan met 'n strict doctype, of het nu html of xhtml is, probleemloos worden overgestapt naar html 5. Met een transitional doctype en het gebruik van afgekeurde tags kun je niet overstappen naar html 5. Je moet dan eerst alle verouderde tags verwijderen, wat echt ontzettend veel werk kan zijn.

• Als tweede voer je de charset in. Het beste kun je utf-8 nemen. Als je later van charset verandert, loop je 'n grote kans, dat je alle aparte tekens als letters met accenten weer opnieuw moet gaan invoeren.
• Test vanaf het allereerste begin in zoveel mogelijk verschillende browsers in 'n aantal resoluties (schermgroottes). Onder het kopje Getest in kun je in deze uitleg vinden waar ikzelf op test. Ook van Internet Explorer kun je meerdere versies naast elkaar draaien. Je kunt daarvoor zoeken op internet en op de pagina met links staan onder de kopjes Gereedschap → Meerdere versies van Internet Explorer draaien en Gereedschap → Weergave testen 'n aantal links die daar ook bij kunnen helpen.
• Voor alle voorbeelden geldt: breng veranderingen stapsgewijs aan. Als je bijvoorbeeld foto's wilt laten weergeven, begin dan alleen met het veranderen van de namen van de foto's, zodat je eigen foto's worden weergegeven. Maakt niet uit als de maten niet kloppen en de teksten fout zijn. Als dat werkt, ga dan bijvoorbeeld de maten aanpassen. Dan de teksten. En controleer steeds, of alles nog goed werkt.

• Als het om een lay-out of iets dergelijks gaat: zorg eerst dat header, kolommen, footer, menu, en dergelijke staan en bewegen zoals je wilt, en ga dan pas details binnen die blokken invullen. In eerste instantie gebruik je dus bijvoorbeeld 'n leeg blok voor waar uiteindelijk het menu komt te staan.

  Als je begint met allerlei details, is er 'n heel grote kans dat die de werking van de blokken gaan verstoren. Bouw eerst het huis, en ga dan pas de kamers inrichten. Als de blokken eenmaal werken zoals je wilt, zul je het gelijk merken als 'n toegevoegd detail als tekst of 'n afbeelding iets gaat storen. Daarvoor moet je natuurlijk wel regelmatig controleren in verschillende browsers, of alles nog wel goed werkt.

  Je kunt de blokken tijdens het aanpassen opvullen met bijvoorbeeld <br>1<br>2<br>3 enz., tot ze de juiste hoogte hebben. Het is handig om aan het einde even iets toe te voegen als 'laatste', zodat je zeker weet dat er niet drie regels onderaan naar 't virtuele walhalla zijn verhuisd.

  Om de breedte te vullen kun je het best 'n kort woord als 'huis' duizend keer of zo herhalen. Ook hier is het handig om aan 't einde (en hier ook aan 't begin) 'n herkenningsteken te maken, zodat je zeker weet dat je de hele tekst ziet.

• Zolang je in grotere dingen zoals 'n lay-out aan 't wijzigen bent, zou ik je aanraden de verschillende delen een achtergrondkleur te geven. Je ziet dan goed waar 'n deel precies staat.
• Als je instellingen verandert in de style, doe er dan maar 1, hooguit 2 tegelijk. Als je er 17 tegelijk verandert, moet je niet verbaasd zijn, als je niet weet wat er is gebeurd. En als je 't niet meer terug kunt draaien.
• Marges, padding en border worden bij de hoogte en breedte van de inhoud opgeteld (gaat volkomen tegen je gevoel in, maar 't is niet anders). Hier worden vaak fouten mee gemaakt. Als je bijvoorbeeld in een lay-out 'n border toevoegt aan een van de 'hoofdvakken' (header, footer, kolommen), dan wordt deze er dus bij opgeteld. Bij 'n border van 2 px rondom de linkerkolom wordt deze dus plotseling 4 px breder (2 aan beide kanten), en 4 px hoger. Zoiets kan je hele lay-out verstoren, omdat iets net te breed of te hoog wordt. Je moet dan elders iets 4 px kleiner maken. Dat zal vaak zo zijn: als je één maat verandert, zul je vaak ook 'n andere moeten aanpassen.
• In plaats van px kun je ook andere maten gebruiken, met name em. Voordeel van em is dat het door de gebruiker kan worden vergroot en verkleind, ook in Internet Explorer (andere browsers hebben meer mogelijkheden op dit gebied). Nadeel is dat het de lay-out sneller kan verstoren dan bijvoorbeeld px. Dit moet je gewoon van geval tot geval bekijken.

• Valideren, valideren, valideren en dan voor 't slapen gaan nog 'ns valideren.

  Valiwie???

  Valideren is het controleren van je (x)html en css op 'n hele serie fouten. Computers zijn daar vaak veel beter in dan mensen. Als je 300 keer <h2> hebt gebruikt en 299 keer </h2> vindt 'n computer die ene missende </h2> zonder enig probleem. Jij ook wel, maar daarna ben je misschien wel aan vakantie toe.

  Je kunt je css en (x)html zowel valideren als 't online staat, als wanneer 't nog in je computer staat. Web Developer ('n Firefox-extensie) heeft zelfs 'n mogelijkheid om de html voortdurend, bij elke wijziging, opnieuw te valideren. (Die mogelijkheid is er ook bij css, maar daar wordt altijd aangegeven dat 't valid is, wat je er ook aan onzin in zet. Maar als je in de balk op css klikt ga je naar de echte validator, en die controleert wel goed.)

  (x)html kun je valideren op: validator.w3.org

  css kun je valideren op: jigsaw.w3.org/css-validator

  Valideren kan helpen om gekmakende fouten te vinden. Valid code garandeert ook dat de weergave in verschillende browsers (vrijwel) hetzelfde is. En valid code is over twintig jaar ook nog te bekijken.

Toegankelijkheid en zoekmachines

Toegankelijkheid (accessibility in het Engels) is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een spraakbrowser gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje wat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat dus gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.

(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)

Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.

Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:

• Gebruik altijd een alt-beschrijving bij een afbeelding. De alt-tekst is wat wordt gebruikt, als afbeeldingen niet kunnen worden gezien (dat geldt dus ook voor zoekmachines). Als je iets wilt laten zien als je over de afbeelding hovert, gebruik daar dan het title-attribuut voor, niet de alt-beschrijving.
• Gebruik bij een link een title, waarin je omschrijft waar de link naar toe leidt.

• Accesskeys (sneltoetsen) kun je beter niet gebruiken. Deze gaven te veel problemen, omdat ze vaak dubbelop zijn met sneltoetsen voor de browser of andere al gebruikte sneltoetsen. Bovendien is voor de gebruiker meestal niet duidelijk, welke toetsen het zijn.

  In de komende html 5 waren ze eerst niet toegestaan, maar inmiddels lijkt het erop dat ze toch worden toegestaan, maar op 'n andere manier dan in html 4.01. Ik ga ze zelf pas weer gebruiken, als duidelijk is hoe ze gaan werken, en als ze beter zijn uitgedacht dan in html 4.01 het geval was, want bij een goede toepassing is het op zich een heel goed idee.

• Met behulp van de tab-toets (of op 'n soortgelijke manier) kun je in de meeste browsers door de links lopen. Elke tab brengt je één link verder, shift-tab één link terug. Met behulp van tabindex kun je de volgorde aangeven waarin de tab-toets werkt. Zonder tabindex wordt de volgorde van de code aangehouden, maar soms is een andere volgorde logischer.

• In het verleden werd vaak aangeraden de volgorde van de code aan te passen. Een menu bijvoorbeeld kon in de html onderaan worden gezet, terwijl het op het scherm met behulp van css bovenaan werd gezet. Inmiddels zijn screenreaders en dergelijke zo verbeterd, dat dit niet meer wordt aangeraden. De volgorde in de html kan tegenwoordig beter hetzelfde zijn als op het scherm, omdat het anders juist verwarrend kan werken.

  Een andere mogelijkheid is een zogenaamde skip-link: een link die je buiten het scherm parkeert met behulp van css, zodat hij normaal genomen niet te zien is. Zo'n link is wel zichtbaar te maken in speciale programma's zoals spraakbrowsers. Die link staat boven het menu en linkt naar de inhoud van de pagina, zodat mensen met één klik het hele menu kunnen passeren.

• Van oorsprong was html een taal om wetenschappelijke documenten weer te geven, pas later is hij gebruikt voor lay-out. Maar daar is hij dus eigenlijk nooit voor bedoeld geweest. Het gebruiken van html voor lay-out leidt tot enorme problemen voor gehandicapten en tot een lage plaats in zoekmachines.

  De html hoort alleen inhoud te bevatten, lay-out doe je met behulp van css. Die css moet in een extern stylesheet staan of, als hij alleen voor één bepaalde pagina van toepassing is, in de head van die pagina. Zoekmachines zijn ook niet dol op een oerwoud van inline-stijlen (dat zijn stijlen in de tag zelf: <div style="...">.)

• Breng een logische structuur aan in je document. Gebruik een <h1> voor de belangrijkste kop, een <h2> voor een subkop, enz. Spraakbrowsers en dergelijke kunnen van kopregel naar kopregel springen. En een zoekmachine gaat ervan uit dat <h1> belangrijke tekst bevat.

  Dit geldt voor al dit soort structuurbepalende tags.

  Als een <h1> te grote letters geeft, maak daar dan met behulp van je css 'n kleinere letter van, maar blijf die <h1> gewoon gebruiken. Op dezelfde manier kun je al dit soort dingen oplossen.

• Een table is fantastisch, maar alleen als die wordt gebruikt om een echte tabel weer te geven, niet als hij voor opmaak wordt misbruikt. In het verleden is dat op grote schaal gebeurd bij gebrek aan andere mogelijkheden. Een tabel is, als je niet heel erg goed oplet, volstrekt ontoegankelijk voor gehandicapten en zoekmachines. Het lezen van een tabel is ongeveer te vergelijken met het lezen van een krant van links naar rechts: niet per kolom, maar per regel. Dat gaat dus alleen maar goed bij een echte tabel zoals een spreadsheet. In alle andere gevallen garandeert 'n tabel 'n lagere plaats in een zoekmachine.

• Frames zijn een volstrekt verouderde techniek, die heel veel nadelen met zich meebrengt. Deze zijn hier netjes op een rijtje gezet: Webrichtlijnen. iframes hebben voor een deel dezelfde nadelen.

  Als je 'n stuk code vaak wilt gebruiken, zoals 'n menu dat op elke pagina hetzelfde is, include dat dan met PHP of SSI. Dan ziet iedereen (ook 'n zoekmachines dus!) alles als één pagina in plaats van als los zand aan elkaar hangende teksten.

• Geef de taal van het document aan, en bij woorden en dergelijke die afwijken van die taal de afwijkende taal met behulp van lang="..". Ik doe dat op mijn eigen site maar af en toe, omdat de tekst (en vooral de code) een mengsel is van Engels, Nederlands en eigengemaakte namen. Dit soort teksten is gewoon niet goed in te delen in een taal.
• Gebruik de tag <abbr> bij afkortingen. Doe dat de eerste keer op een pagina samen met de title-eigenschap: <abbr title="en dergelijke">e.d.</abbr>. Daarna kun je op dezelfde pagina volstaan met <abbr>e.d.</abbr>. Doe je dit niet, dan is er 'n grote kans dat 'n spraakbrowser e.d. uit gaat spreken als Ed, en 'n zoekmachine kan er ook geen chocola van maken.

• De spider van 'n zoekmachine, spraakbrowsers, en dergelijke kunnen geen plaatjes 'lezen'. Het is soms verbazingwekkend om te zien hoe veel, of eigenlijk: hoe weinig tekst er overblijft op een pagina als de plaatjes worden weggehaald. Het zelfde geldt voor die fantastisch mooie flash-pagina's, als daarbij geen voorzieningen voor dit soort programma's zijn aangebracht.

  Op Linux kun je met Lynx kijken hoe je pagina eruitziet zonder plaatjes en dergelijke, als echt alleen de tekst overblijft. Een installatie-programma voor Lynx op Windows is te vinden op csant.info/lynx.

  In Windows kun je ook het gratis programma WebbIE installeren. WebbIE laat de pagina zien, zoals een spraakbrowser en dergelijke hem zien. WebbIE is te downloaden vanaf www.webbie.org.uk. Nog een soortgelijk gratis programma is WebFormator.

  De Firefox-extensie Web Developer heeft de mogelijkheid om 'n pagina te bekijken zonder css en/of afbeeldingen.

  Tenslotte kun je je pagina nog online laten controleren op 'n behoorlijk aantal sites. Ik noem er hier enkele. Helaas zijn ze bijna allemaal Engelstalig.

  colorfilter.wickline.org Laat zien hoe een kleurenblinde de site ziet.

  contentquality.com Test op toegankelijkheid. Heel overzichtelijk.

  wave.webaim.org Deze laat grafisch zien hoe de toegankelijkheid is. Heel erg duidelijk, maar bij grotere pagina's wordt 't al snel erg chaotisch.

  Omdat ze de uitleg van de icoontjes heel goed hebben weten te verstoppen, geef ik de link daarvan ook maar gelijk: wave.webaim.org/icons

  www.webrichtlijnen.nl/toetsen De enige Nederlandstalige site. Test op toegankelijkheid.

Getest in

Laatst gecontroleerd op 29 augustus 2011.

Dit voorbeeld is getest in Firefox, Opera, Safari, Google Chrome, Internet Explorer 7, 8 en 9 in de resoluties 800x600, 1024x768 en 1280x1024. Steeds met de laatste versie van die browsers, omdat ik geen zin heb om rekening te houden met mensen die met zwaar verouderde browsers surfen. Dat is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken. In de resoluties 1024x768 en 1280x1024 is ook in- en uitzoomen en een kleinere en grotere letter getest. Er is ingezoomd en vergroot tot zover de browser kan, maar niet verder dan tot 200%. Eventuele problemen staan bij Bekende problemen.

Naast deze 'gewone' browsers is alles ook getest in Lynx, WebbIE en Jaws. Lynx is een browser die alleen tekst laat zien en geen css gebruikt. WebbIE is een browser die gericht is op mensen met een handicap. Jaws is een screenreader, zoals die door blinden wordt gebruikt. Als het voorbeeld in deze drie programma's toegankelijk is, zou het in principe toegankelijk moeten zijn in alle aangepaste browsers en dergelijke En dus ook voor zoekmachines, want een zoekmachine is redelijk vergelijkbaar met een blinde. Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid van dit voorbeeld staan bij Opmerkingen.

Nieuwe browsers test ik pas als ze uit het bèta-stadium zijn, omdat er anders 'n redelijke kans is dat ik 'n bug zit te omzeilen die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt. Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kan ik niet beantwoorden, en het melden van fouten in niet-geteste browsers heeft ook geen enkel nut. (Melden van fouten, problemen, enz. in wel geteste browsers: graag!)

Wijzigingen

10 januari 2008:

Eerste versie van dit voorbeeld voor het eerst opgenomen. De huidige versie is totaal anders.

26 september 2010:

Voorbeeld is totaal herschreven en ook fors veranderd, omdat display: none; om veiligheidsredenen niet meer werkt in combinatie met de pseudo-class :visited. Voor de reden zie In een eerdere versie...

Omdat de code toch totaal anders werd, heb ik gelijk de hele uitleg herschreven naar zoals ik het tegenwoordig doe.

Bekende problemen

Internet Explorer 7

Als er een link in de afbeelding staat, is niet bij alle browsers (duidelijk) te zien welke link focus heeft. Daarom gebruik ik een outline om dat aan te geven. Internet Explorer 7 kent geen outline, dus daar werkt dat niet.

Als je toch zoiets in deze browser wilt maken, kun je 'n border gebruiken. Je moet dan wel de link (en dus de thumb) verkleinen als de link focus heeft, want de border wordt bij de link opgeteld.

Als de link focus heeft, wordt hij daardoor iets groter. De elementen ernaast zouden dan 'n stukje opschuiven, wat een heel erg springerig beeld geeft.

Alle browsers

Als de tekst bij een andere lettergrootte niet op de juiste plaats (tussen woorden) afbreekt, of als er bij een andere lettergrootte tekst verdwijnt, heb je mogelijk geen normale spaties gebruikt. Of deze op de verkeerde plaats gezet. Voor een mogelijke oplossing zie Hoewel je bij hoveren...