Uitleg bij hoveren over knop verschuift plaatje (transition)

Korte omschrijving

Bij hoveren over de knop, of als deze focus heeft, verschuift de afbeelding langzaam, waardoor de eronder zittende tekst van de link zichtbaar wordt.

Alles op deze site kan vrij worden gebruikt. Je gebruikt het wel op eigen risico: als er ergens fouten in zitten, ben ik daar niet verantwoordelijk voor en ook niet voor eventueel daardoor aangerichte schade in welke vorm dan ook. Een link naar http://www.css-voorbeelden.nl is niet verplicht, maar wordt wel gewaardeerd.

Opmerkingen

• De afbeelding is afkomstig van clipartduo.nl.

• Bij dit voorbeeld wordt onder andere gebruik gemaakt van een nog niet officieel gedefinieerde eigenschap van css 3: transition. Ook wordt gebruik gemaakt van border-radius en box-shadow, twee css 3-eigenschappen die al wel min of meer officieel zijn gedefinieerd.

  Niet alle browsers ondersteunen deze eigenschappen, en voor zover ze ze ondersteunen, is dat niet altijd in gelijke mate. Zie voor de verschillen en dergelijke Bekende problemen.

  
  Internet Explorer 7 als over de link wordt gehoverd.

  Browsers die één of meer van deze css 3-eigenschappen niet (volledig) ondersteunen, laten de beweging, de schaduw en/of de ronde hoeken weg.

  Maar zelfs de meest achtergebleven browser (Internet Explorer 7) verplaatst bij hoveren of als de link focus heeft de afbeelding. Waardoor de eronder zittende tekst dus zichtbaar wordt. De gebruikte css 3-eigenschappen voegen alleen extra's toe, ze zijn niet essentieel voor een goede werking.

  Op de afbeelding hiernaast wordt in Internet Explorer 7 over de link gehoverd, en alles werkt gewoon. Alleen minder fraai.

  (Ten onrechte gebruikt Internet Explorer 7 :active waar het :focus moet zijn, maar dat maakt voor de werking verder geen verschil.)

• Hoewel het hier maar om twee losstaande knoppen gaat en niet om een heel menu, staan ze toch in een ongeordende lijst <ul>. In het algemeen is het veel beter (en makkelijker) om een menu in een <ul> te zetten.

  Een menu in een <ul> kan vaak door spraakbrowsers en dergelijke worden herkend, zodat gebruikers het in één keer kunnen passeren en naar de eigenlijke inhoud van de pagina kunnen gaan. Om dezelfde reden kan het nuttig zijn een skip-link aan te brengen gelijk voor het menu, zodat het menu in één keer gepasseerd kan worden.

  Bij dit soort links is het extra belangrijk voor spraakbrowsers en dergelijke (en voor zoekmachines) dat bij de link 'n title en bij de afbeelding een alt-tekst is opgegeven. Afhankelijk van programma en instellingen worden dan title, alt-tekst of beide gelezen.

• Zonder afbeeldingen wordt de alt-tekst van de afbeelding getoond: Pappie voor de koffie.
• Zonder afbeeldingen én zonder css wordt een gewone link getoond, maar met iets meer tekst dan normaal vanwege de tekst in de span: Pappie voor de koffie Pappie.

Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.

Alles op deze site is gemaakt op een systeem met Linux. Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Quanta Plus, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.

Vragen of opmerkingen? Fout gevonden? Ga naar het forum.

Iets gevonden waar je wat aan hebt? Mooi. Als je je waardering wilt uiten, maak dan een donatie over aan War Child Nederland, een organisatie die kinderen uit oorlogsgebieden helpt hun trauma's te verwerken. Of - nog beter - wordt donateur:

Achterliggend idee

Bij hoveren over een link of als de link focus heeft, kan de afbeelding al heel lang worden verplaatst met behulp van alleen css. Heel vaak wordt hier JavaScript voor gebruikt, maar dat is volstrekt onnodig.

De basis van dit voorbeeld gebruikt alleen css uit versie 2.1, dus deze werkt in alle niet-prehistorische browsers. De extra's waarmee dit verder is opgeleukt, werken bij lange na niet in alle browsers. Maar omdat het om extra's gaat, maakt dat niet zoveel uit.

Het is wel belangrijk dat de basis altijd werkt, omdat je anders problemen in oudere browsers kunt krijgen. Ook in de nieuwste browsers trouwens, als ze toevallig Internet Explorer heten.

De knop is een gewone link, die als blok-element wordt weergegeven, zodat hij opgemaakt kan worden. Binnen de link zitten een afbeelding en tekst. De tekst zit in een aparte span, zodat deze apart opgemaakt kan worden. Afbeelding en link hebben een zwarte rand.

Bij hoveren over de afbeelding, of als deze focus heeft (of in Internet Explorer 7 foutief: als de link actief is), wordt de afbeelding iets omhoog en naar links gezet. Hierdoor wordt de eronder zittende tekst zichtbaar.

Dit is het deel dat in alle browsers altijd zal werken.

Bij de browsers die dat herkennen, krijgen afbeelding en link ronde hoeken. Dat zijn alle browsers behalve Internet Explorer 7 en 8. Internet Explorer 9 herkent het ook.

Bij de browsers die box-shadow herkennen, krijgt de afbeelding een schaduw onder en rechts, als hij wordt verplaatst. Dat zijn weer alle browsers behalve Internet Explorer 7 en 8. Ook Internet Explorer 9 herkent dit.

Deze schaduw staat gedeeltelijk over de tekst binnen de link heen. Daardoor zou die tekst gedeeltelijk onzichtbaar zijn. Om dat te voorkomen, wordt de schaduw doorzichtig gemaakt met behulp van rgba(). Dit werkt niet in Internet Explorer 7 en 8, maar dat is geen probleem, want die herkennen box-shadow ook niet, dus die geven toch geen schaduw. Ook Internet Explorer 9 herkent rgba().

De nieuwe css 3-eigenschap transition geeft de mogelijkheid om allerlei veranderingen geleidelijk aan uit te voeren in plaats van schoksgewijs. Eventueel kun je aan het begin ook nog een vertraging inbouwen.

De afbeelding wordt niet in één keer verplaatst, maar beweegt zich geleidelijk naar de nieuwe positie. Door de grootte van de beweging naar boven en naar links verschillend te maken en een vertraging in de beweging naar links op te nemen, lijkt de afbeelding weg te draaien.

Firefox herkent transition pas in versie 4, dus in eerdere versies zie je wel de doorzichtige schaduw en de ronde hoeken, maar de afbeelding wordt in één keer verplaatst.

Internet Explorer 7, 8 en 9 kennen transition niet, dus hierin verspringt de afbeelding ook in één keer.

Als je dat belangrijk vindt, kun je op zoek gaan naar een JavaScript-bibliotheek of zoiets die een min of meer goede imitatie van dit voorbeeld in de speelgoed-browsers van Microsoft mogelijk maakt. Op de pagina met links staan onder css → Bugs en hacks → Dingen mogelijk maken in Internet Explorer links naar onder andere dat soort bibliotheken.

(En excuseer mijn gemopper op Internet Explorer, maar je wordt toch werkelijk niet goed van alle beperkingen, afwijkingen en bugs in de diverse versies. Dat moet wereldwijd vele, vele miljarden hebben gekost aan extra ontwikkelkosten.)

De voorvoegsels -moz-, -ms-, -o- en -webkit-

Voordat een nieuwe css-eigenschap wordt ingevoerd, is er in de regel een experimentele fase. Browsers passen het dan al toe, maar met een aangepaste naam. Tijdens deze fase kunnen problemen worden opgelost en worden veldslagen uitgevochten over hoe de standaard precies moet worden toegepast.

Als iedereen het overal over eens is en alle problemen zijn opgelost, wordt de officiële naam uit de standaard gebruikt.

De belangrijkste browsers hebben elk een eigen voorvoegsel:

Firefox: -moz-, naar de maker: Mozilla.

Google Chrome en Safari: -webkit-, naar de gebruikte weergave-machine: webkit.

Opera: -o-, je mag zelf bedenken waar de letter o vandaan komt (hint: Opera wordt door Opera Software gemaakt).

Internet Explorer: -ms-, naar de maker: Microsoft. Traditiegetrouw heeft Microsoft zich hier jarenlang niets van aangetrokken, pas bij Internet Explorer 8 is Microsoft -ms- gaan gebruiken. Omdat het ook zonder -ms- werkt en de speciale css voor Internet Explorer toch in een aparte stylesheet staat, gebruik ik -ms- nooit voor oudere versies dan Internet Explorer 9.

Hoewel deze voorvoegsels door w3c zelf genoemd worden, rekent de validator ze vreemd genoeg toch fout. Je zou verwachten dat alles achter zo'n voorvoegsel gewoon wordt genegeerd door de validator, of hoogstens een waarschuwing krijgt, maar dat is dus niet zo. Dit tot irritatie van veel sitebouwers, waaronder ik, omdat je nu steeds moet kijken, waarom je 'n foutmelding krijgt. Terwijl in dit geval een fout gewoon acceptabel is, omdat je precies weet, waardoor die fout ontstaat.

In dit voorbeeld gaat het om de eigenschappen transition, border-radius en box-shadow, waarbij af en toe nog deze voorvoegsels nodig zijn.

border-radius

Firefox: nieuwere versies hebben het voorvoegsel -moz- niet meer nodig. Maar omdat er nogal wat oudere versies in gebruik zijn, is het beter voorlopig ook -moz-border-radius nog te gebruiken.

Safari: de nieuwste versie heeft het voorvoegsel -webkit- niet meer nodig. Maar omdat dit pas sinds kort is, is het beter -webkit-border-radius voorlopig ook nog te gebruiken.

Opera en Internet Explorer 9 herkennen border-radius.

box-shadow

Safari heeft nog een voorvoegsel nodig bij box-shadow. Dat wordt dus -webkit-box-shadow-.

Opera, Google Chrome en Internet Explorer 9 herkennen box-shadow.

Firefox: nieuwere versies hebben het voorvoegsel -moz- niet meer nodig Maar omdat er nogal wat oudere versies in gebruik zijn, is het beter voorlopig ook -moz-box-shadow nog te gebruiken.

transition

Opera, Firefox, Safari en Google Chrome hebben allemaal nog een voorvoegsel nodig: -o-transition, -moz-transition en -webkit-transition.

Internet Explorer: waarschijnlijk gaat Internet Explorer 10 dit ook ondersteunen, dus vooruitlopend daarop zetten we er nog -ms-transition bij.

rgba()

Opera, Firefox, Safari, Google Chrome en Internet Explorer 9 herkennen rgba() allemaal zonder voorvoegsel.

Schrijfwijze

Zodra de experimentele fase voorbij is, wordt het voorvoegsel weggelaten. Omdat dat moment niet bij alle browsers hetzelfde is, zet je nu ook al de officiële naam erbij. Deze wordt als laatste opgegeven.

Bijvoorbeeld Firefox herkent -moz-transition. Zodra Firefox transition gaat herkennen, zal dit -moz-transition overrulen, omdat het er later in staat. Dat ze er beide in staan, is dus geen enkel probleem.

Op dit moment moet je dus voor transition de volgende css schrijven:

In de toekomst kun je volstaan met:

Dit zal nog wel 'n behoorlijke tijd duren. Firefox, Safari, Opera en Google Chrome hebben een goed update-mechanisme. Maar Internet Explorer blijft altijd jaren en jaren in omloop, en tijdens die omloop worden alleen bugs gerepareerd, er worden nooit veranderingen aangebracht. Dus als Microsoft -ms- gaat gebruiken, duurt het nog jaren voor de laatste schrijfwijze mogelijk is.

Voor de eigenschappen border-radius en box-shadow geldt hetzelfde: eerst de vorm met de voorvoegsels en als laatste de officiële naam zonder voorvoegsel.

Alleen :hover of :hover, :focus en :active?

Het eerste deel van deze tekst is voor alle voorbeelden met links en dergelijke hetzelfde, het laatste deel (onder het kopje Speciaal bij dit voorbeeld) is speciaal voor dit voorbeeld.

De meeste mensen openen 'n link door erop te klikken. Er is echter 'n tweede manier: met behulp van de Tab-toets (sommige browsers gebruiken andere toetsen, maar het principe is hetzelfde). Met behulp van de Tab-toets kun je van link naar link 'springen'. Op welke link je staat, wordt door alle browsers aangegeven met een of ander kadertje rondom de link.

De link met het kadertje eromheen heeft focus. Dat wil zeggen dat je die link volgt, als je op de Enter-toets drukt. In principe werkt dit precies hetzelfde als gewoon klikken op de link.

Als iemand geen muis wil of kan gebruiken, bijvoorbeeld door 'n handicap, is deze manier om 'n link te openen erg handig. Als de volgorde van de links in de code niet logisch is, kun je eventueel met behulp van tabindex 'n afwijkende volgorde van de links opgeven. De Tab-toets volgt dan die afwijkende volgorde.

Tot zover is er nauwelijks verschil tussen het gebruik van de Tab-toets of van de muis.

Als je echter extra dingen onder de link hebt gestopt, die pas gaan werken als je over de link hovert, is er wel 'n verschil. Je geeft dat aan met :hover: als je over de link hovert. Met de Tab-toets alleen kun je niet over 'n link hoveren. Dus als er bijvoorbeeld 'n pop-up wordt geopend, zul je die niet zien als je de Tab-toets gebruikt om naar 'n link te gaan.

Om dit op te lossen kun je, op dezelfde manier als je :hover gebruikt, :focus gebruiken: als de link focus heeft. Dat is dus als er 'n kadertje rondom de link staat en de link wordt gevolgd bij het indrukken van Enter.

Door dus a:hover, a:focus {...} te gebruiken, opent bijvoorbeeld 'n pop-up ook als je de Tab-toets gebruikt. Maar er zitten 'n paar adders onder het gras.

* Naast :hover en :focus is er nog :active. Deze laatste zou horen te werken als de muis wordt ingedrukt op de link. Dat werkt ook zo in alle browsers, behalve in Internet Explorer vóór versie 8. In haar onmetelijke wijsheid heeft Microsoft besloten af te wijken van de standaard: :active werkt in oudere versies zoals :focus hoort te werken, en :focus werkt gewoon helemaal niet vóór versie 8. In alle andere browsers werken :focus en :active dus wel volgens de standaard, en met ingang van versie 8 van Internet Explorer houdt Microsoft zich ook eindelijk aan de standaard.

Dit betekent dat je niet kunt volstaan met a:hover, a:focus {...}, maar dat je a:hover, a:focus, a:active {...} moet gebruiken, want anders werkt het niet in oudere versies van Internet Explorer. Het zal nog jaren duren voor deze oude versies niet meer worden gebruikt, maar omdat Microsoft zich nu eindelijk ook aan de standaard houdt op dit punt, wordt :active nu ook langzaamaan bruikbaar voor waar het voor is bedoeld.

* Belangrijke informatie moet je niet geven via :focus of :active, omdat dit niet werkt als css uit staat.

* Ten slotte kan 'n pop-up of zoiets gruwelijk in de weg komen te staan, bijvoorbeeld door de rest van de pagina af te dekken. Iemand die gewoon de muis kan gebruiken, verplaatst deze even en de pagina is weer zichtbaar. Iemand die moeite heeft met het gebruik van de muis, heeft deze mogelijkheid niet of minder. Als je buiten de link en de daarbij horende pop-up en dergelijke klikt, sluit deze weliswaar, maar dat is nu juist het probleem: mensen die de muis niet goed kunnen gebruiken, hebben nou net daar problemen mee.

Als je via de terug-toets teruggaat naar de vorige pagina, heeft de link waar je vandaan kwam nog steeds focus, en dus staan pop-up en dergelijke ook nog open. Wat ook heel storend kan zijn als andere delen van de pagina daardoor niet te zien zijn. Op het moment dat ik dit schreef, werkte de terug-toets bij alle browsers zo, met uitzondering van Google Chrome. Maar 't kan best zijn dat Google Chrome het inmiddels ook doet, of 'n andere juist weer niet, want dit schijnt nogal te veranderen.

Om al deze redenen is het goed je even af te vragen, of de voordelen van 'n pop-up en dergelijke wel opwegen tegen de nadelen. Ik zet zelf mijn eigen overwegingen bij elk voorbeeld steeds even erbij. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat je daar geen andere mening over zou kunnen hebben.

Speciaal bij dit voorbeeld

In dit voorbeeld laat ik de afbeelding ook verschuiven als de link focus heeft, of als er over de link wordt gehoverd. Ook bij hoveren of focus heeft de tekst die dan verschijnt extra toegevoegde waarde. En omdat de beweging van de afbeelding niet heel groot is, is de kans vrij klein dat andere elementen door de afbeelding worden bedekt.

Beschrijving van code en css

	div#header-buiten
	{
	    position: absolute;
	    right: 16px;
	    width: 100%;
	    height: 120px;
	    background: yellow;
	}

	div#header-binnen
	{
	    margin-left: 16px;
	    height: 120px;
	    text-align: center;
	}

De code aanpassen aan je eigen ontwerp

• Als je dit voorbeeld gaat aanpassen voor je eigen site, houdt het dan in eerste instantie zo eenvoudig mogelijk. Ga vooral geen details invullen.

• Gebruik vooral geen FrontPage, Publisher of Word (alle drie van Microsoft). Deze programma's maken niet-standaard code die alleen goed te bekijken is in Internet Explorer. In alle andere browsers zie je grotendeels bagger, áls je al iets ziet.

  Publisher en Word zijn niet bedoeld om websites mee te maken. FrontPage is zwaar verouderd en wordt niet meer onderhouden door Microsoft. Als je beslist 'n duur product (299 dollar) van Microsoft wilt gebruiken, neem dan Microsoft Expression Web 2. Andere uitvoeringen zijn nog veel duurder.

  Je kunt natuurlijk ook het gratis programma Kompozer, de opvolger van nvu, gebruiken. Dit programma is te downloaden vanaf www.kompozer.net/download. Meer links over Kompozer vind je op de pagina met links onder Gereedschap → wysiwyg-editor.

  Maar het allerbeste is om gewoon zelf html, css, enz. te leren, omdat zelfs het allerbeste programma het nog steeds zwaar verliest van 'n op de juiste manier met de hand gemaakte pagina.

• Het beste kun je 'n site maken in Firefox. Als je 'n site maakt in Firefox, Opera, Safari of Google Chrome, is er 'n hele grote kans dat hij in alle browsers werkt. Als je in Internet Explorer begint, is dat niet zo. Dat heeft te maken met historische oorzaken (als je geïnteresseerd bent: zoek maar naar 'boxmodel' en 'probleem' of zo op internet, of naar 'quirks mode'). Ik geef de voorkeur aan Firefox, omdat er zoveel extensies (uitbreidingen) voor bestaan. De twee belangrijkste voor 't maken van sites zijn Web Developer en Firebug, maar er bestaan nog tientallen andere.

• Het allereerste dat je moet invoeren, is het doctype, vóór welke andere code dan ook. Een lay-out met een missend of onvolledig doctype ziet er totaal anders uit dan een lay-out met een geldig doctype. Wát er anders is, verschilt ook nog 'ns tussen de diverse browsers. Als je klaar bent en dan nog 'ns 'n doctype gaat invoeren, weet je vrijwel zeker dat je van voren af aan kunt beginnen met de lay-out.

  Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.

  Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.

• Gebruik een 'strict' doctype of het doctype voor html 5. Deze zijn bedoeld voor nieuwe sites. Het transitional doctype is bedoeld voor al bestaande sites, niet voor nieuwe. Het transitional doctype staat talloze tags toe, die in html 5 zijn verboden. Deze tags worden al zo'n tien jaar afgeraden. Het transitional doctype is echt alleen bedoeld om de puinhoop van vroeger, toen niet volgens standaarden werd gewerkt, enigszins te herstellen.

  Het strict doctype staat verouderde tags niet toe. Daardoor kan met 'n strict doctype, of het nu html of xhtml is, probleemloos worden overgestapt naar html 5. Met een transitional doctype en het gebruik van afgekeurde tags kun je niet overstappen naar html 5. Je moet dan eerst alle verouderde tags verwijderen, wat echt ontzettend veel werk kan zijn.

• Als tweede voer je de charset in. Het beste kun je utf-8 nemen. Als je later van charset verandert, loop je 'n grote kans, dat je alle aparte tekens als letters met accenten weer opnieuw moet gaan invoeren.
• Test vanaf het allereerste begin in zoveel mogelijk verschillende browsers in 'n aantal resoluties (schermgroottes). Onder het kopje Getest in kun je in deze uitleg vinden waar ikzelf op test. Ook van Internet Explorer kun je meerdere versies naast elkaar draaien. Je kunt daarvoor zoeken op internet en op de pagina met links staan onder de kopjes Gereedschap → Meerdere versies van Internet Explorer draaien en Gereedschap → Weergave testen 'n aantal links, die daar ook bij kunnen helpen.
• Voor alle voorbeelden geldt: breng veranderingen stapsgewijs aan. Als je bijvoorbeeld foto's wilt laten weergeven, begin dan alleen met het veranderen van de namen van de foto's, zodat je eigen foto's worden weergegeven. Maakt niet uit als de maten niet kloppen en de teksten fout zijn. Als dat werkt, ga dan bijvoorbeeld de maten aanpassen. Dan de teksten. En controleer steeds, of alles nog goed werkt.

• Als het om een lay-out of iets dergelijks gaat: zorg eerst dat header, kolommen, footer, menu, en dergelijke staan en bewegen zoals je wilt, en ga dan pas details binnen die blokken invullen. In eerste instantie gebruik je dus bijvoorbeeld 'n leeg blok voor waar uiteindelijk het menu komt te staan.

  Als je begint met allerlei details, is er 'n heel grote kans dat die de werking van de blokken gaan verstoren. Bouw eerst het huis, en ga dan pas de kamers inrichten. Als de blokken eenmaal werken zoals je wilt, zul je het gelijk merken als 'n toegevoegd detail als tekst of 'n afbeelding iets gaat storen. Daarvoor moet je natuurlijk wel regelmatig controleren in verschillende browsers, of alles nog wel goed werkt.

  Je kunt de blokken tijdens het aanpassen opvullen met bijvoorbeeld <br>1<br>2<br>3 enz., tot ze de juiste hoogte hebben. Het is handig om aan het einde even iets toe te voegen als 'laatste', zodat je zeker weet dat er niet drie regels onderaan naar 't virtuele walhalla zijn verhuisd.

  Om de breedte te vullen kun je het best 'n kort woord als 'huis' duizend keer of zo herhalen. Ook hier is het handig om aan 't einde (en hier ook aan 't begin) 'n herkenningsteken te maken, zodat je zeker weet dat je de hele tekst ziet.

• Zolang je in grotere dingen zoals 'n lay-out aan 't wijzigen bent, zou ik je aanraden de verschillende delen een achtergrondkleur te geven. Je ziet dan goed, waar 'n deel precies staat.
• Als je instellingen verandert in de style, verander er dan maar één, hooguit twee tegelijk. Als je er zeventien tegelijk verandert, moet je niet verbaasd zijn, als je niet weet wat er is gebeurd. En als je 't niet meer terug kunt draaien.
• Marges, padding en border worden bij de hoogte en breedte van de inhoud opgeteld (gaat volkomen tegen je gevoel in, maar 't is niet anders). Hier worden vaak fouten mee gemaakt. Als je bijvoorbeeld in een lay-out 'n border toevoegt aan een van de 'hoofdvakken' (header, footer, kolommen), dan wordt deze er dus bij opgeteld. Bij 'n border van 2 px rondom de linkerkolom wordt deze dus plotseling 4 px breder (2 aan beide kanten), en 4 px hoger. Zoiets kan je hele lay-out verstoren, omdat iets net te breed of te hoog wordt. Je moet dan elders iets 4 px kleiner maken. Dat zal vaak zo zijn: als je één maat verandert, zul je vaak ook 'n andere moeten aanpassen.
• In plaats van px kun je ook andere maten gebruiken, met name em. Voordeel van em is dat het door de gebruiker kan worden vergroot en verkleind, ook in Internet Explorer (andere browsers hebben meer mogelijkheden op dit gebied). Nadeel is dat het de lay-out sneller kan verstoren dan bijvoorbeeld px. Dit moet je gewoon van geval tot geval bekijken.

• Valideren, valideren, valideren en dan voor 't slapen gaan nog 'ns valideren.

  Valiwie???

  Valideren is het controleren van je (x)html en css op 'n hele serie fouten. Computers zijn daar vaak veel beter in dan mensen. Als je 300 keer <h2> hebt gebruikt en 299 keer </h2> vindt 'n computer die ene missende </h2> zonder enig probleem. Jij ook wel, maar daarna ben je misschien wel aan vakantie toe.

  Je kunt je css en (x)html zowel valideren als 't online staat, als wanneer 't nog in je computer staat. Web Developer ('n Firefox-extensie) heeft zelfs 'n mogelijkheid om de html voortdurend, bij elke wijziging, opnieuw te valideren. (Die mogelijkheid is er ook bij css, maar daar wordt altijd aangegeven dat 't valid is, wat je er ook aan onzin in zet. Maar als je in de balk op css klikt ga je naar de echte validator, en die controleert wel goed.)

  (x)html kun je valideren op: validator.w3.org

  css kun je valideren op: jigsaw.w3.org/css-validator

  Valideren kan helpen om gekmakende fouten te vinden. Valid code garandeert ook dat de weergave in verschillende browsers (vrijwel) hetzelfde is. En valid code is over twintig jaar ook nog te bekijken.

Toegankelijkheid en zoekmachines

Toegankelijkheid (accessibility in het Engels) is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een spraakbrowser gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje wat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat dus gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.

(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)

Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.

Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:

• Gebruik altijd een alt-beschrijving bij een afbeelding. De alt-tekst is wat wordt gebruikt, als afbeeldingen niet kunnen worden gezien (dat geldt dus ook voor zoekmachines). Als je iets wilt laten zien als je over de afbeelding hovert, gebruik daar dan het title-attribuut voor, niet de alt-beschrijving.
• Gebruik bij een link een title, waarin je omschrijft waar de link naar toe leidt.

• Accesskeys (sneltoetsen) kun je beter niet gebruiken. Deze gaven te veel problemen, omdat ze vaak dubbelop zijn met sneltoetsen voor de browser of andere al gebruikte sneltoetsen. Bovendien is voor de gebruiker meestal niet duidelijk, welke toetsen het zijn.

  In de komende html 5 waren ze eerst niet toegestaan, maar inmiddels lijkt het erop dat ze toch worden toegestaan, maar op 'n andere manier dan in html 4.01. Ik ga ze zelf pas weer gebruiken, als duidelijk is hoe ze gaan werken, en als ze beter zijn uitgedacht dan in html 4.01 het geval was, want bij een goede toepassing is het op zich een heel goed idee.

• Met behulp van de Tab-toets (of op 'n soortgelijke manier) kun je in de meeste browsers door de links lopen. Elke tab brengt je één link verder, Shift+Tab één link terug. Met behulp van tabindex kun je de volgorde aangeven waarin de Tab-toets werkt. Zonder tabindex wordt de volgorde van de code aangehouden, maar soms is een andere volgorde logischer.

• In het verleden werd vaak aangeraden de volgorde van de code aan te passen. Een menu bijvoorbeeld kon in de html onderaan worden gezet, terwijl het op het scherm met behulp van css bovenaan werd gezet. Inmiddels zijn screenreaders en dergelijke zo verbeterd, dat dit niet meer wordt aangeraden. De volgorde in de html kan tegenwoordig beter hetzelfde zijn als op het scherm, omdat het anders juist verwarrend kan werken.

  Een andere mogelijkheid is een zogenaamde skip-link: een link die je buiten het scherm parkeert met behulp van css, zodat hij normaal genomen niet te zien is. Zo'n link is wel zichtbaar te maken in speciale programma's zoals spraakbrowsers. Die link staat boven menu, header, en dergelijke, en linkt naar de inhoud van de pagina, zodat mensen met één klik het hele menu kunnen passeren.

• Van oorsprong was html een taal om wetenschappelijke documenten weer te geven, pas later is hij gebruikt voor lay-out. Maar daar is hij dus eigenlijk nooit voor bedoeld geweest. Het gebruiken van html voor lay-out leidt tot enorme problemen voor gehandicapten en tot een lage plaats in zoekmachines.

  De html hoort alleen inhoud te bevatten, lay-out doe je met behulp van css. Die css moet in een extern stylesheet staan of, als hij alleen voor één bepaalde pagina van toepassing is, in de head van die pagina. Zoekmachines zijn ook niet dol op een oerwoud van inline-stijlen (dat zijn stijlen in de tag zelf: <div style="...">.)

• Breng een logische structuur aan in je document. Gebruik een <h1> voor de belangrijkste kop, een <h2> voor een subkop, enz. Spraakbrowsers en dergelijke kunnen van kopregel naar kopregel springen. En een zoekmachine gaat ervan uit dat <h1> belangrijke tekst bevat.

  Dit geldt voor al dit soort structuurbepalende tags.

  Als een <h1> te grote letters geeft, maak daar dan met behulp van je css 'n kleinere letter van, maar blijf die <h1> gewoon gebruiken. Op dezelfde manier kun je al dit soort dingen oplossen.

• Een table is fantastisch, maar alleen als die wordt gebruikt om een echte tabel weer te geven, niet als hij voor opmaak wordt misbruikt. In het verleden is dat op grote schaal gebeurd bij gebrek aan andere mogelijkheden. Een tabel is, als je niet heel erg goed oplet, volstrekt ontoegankelijk voor gehandicapten en zoekmachines. Het lezen van een tabel is ongeveer te vergelijken met het lezen van een krant van links naar rechts: niet per kolom, maar per regel. Dat gaat dus alleen maar goed bij een echte tabel zoals een spreadsheet. In alle andere gevallen garandeert 'n tabel 'n lagere plaats in een zoekmachine.

• Frames zijn een volstrekt verouderde techniek, die heel veel nadelen met zich meebrengt. Deze zijn hier netjes op een rijtje gezet: Webrichtlijnen. iframes hebben voor een deel dezelfde nadelen.

  Als je 'n stuk code vaak wilt gebruiken, zoals 'n menu dat op elke pagina hetzelfde is, include dat dan met PHP of SSI. Dan ziet iedereen (ook 'n zoekmachines dus!) alles als één pagina in plaats van als los zand aan elkaar hangende teksten.

• Geef de taal van het document aan, en bij woorden en dergelijke die afwijken van die taal de afwijkende taal met behulp van lang="..". Ik doe dat op mijn eigen site maar af en toe, omdat de tekst (en vooral de code) een mengsel is van Engels, Nederlands en eigengemaakte namen. Dit soort teksten is gewoon niet goed in te delen in een taal.
• Gebruik de tag <abbr> bij afkortingen. Doe dat de eerste keer op een pagina samen met de title-eigenschap: <abbr title="en dergelijke">e.d.</abbr>. Daarna kun je op dezelfde pagina volstaan met <abbr>e.d.</abbr>. Doe je dit niet, dan is er 'n grote kans dat 'n spraakbrowser e.d. uit gaat spreken als Ed, en 'n zoekmachine kan er ook geen chocola van maken.

• De spider van 'n zoekmachine, spraakbrowsers, en dergelijke kunnen geen plaatjes 'lezen'. Het is soms verbazingwekkend om te zien hoe veel, of eigenlijk: hoe weinig tekst er overblijft op een pagina als de plaatjes worden weggehaald. Hetzelfde geldt voor die fantastisch mooie flash-pagina's, als daarbij geen voorzieningen voor dit soort programma's zijn aangebracht.

  Op Linux kun je met Lynx kijken hoe je pagina eruitziet zonder plaatjes en dergelijke, als echt alleen de tekst overblijft. Een installatie-programma voor Lynx op Windows is te vinden op csant.info/lynx.

  In Windows kun je ook het gratis programma WebbIE installeren. WebbIE laat de pagina zien, zoals een spraakbrowser en dergelijke hem zien. WebbIE is te downloaden vanaf www.webbie.org.uk. Nog een soortgelijk gratis programma is WebFormator.

  De Firefox-extensie Web Developer heeft de mogelijkheid om 'n pagina te bekijken zonder css en/of afbeeldingen.

  Tenslotte kun je je pagina nog online laten controleren op 'n behoorlijk aantal sites. Ik noem er hier enkele. Helaas zijn ze bijna allemaal Engelstalig.

  colorfilter.wickline.org Laat zien hoe een kleurenblinde de site ziet.

  contentquality.com Test op toegankelijkheid. Heel overzichtelijk.

  wave.webaim.org Deze laat grafisch zien hoe de toegankelijkheid is. Heel erg duidelijk, maar bij grotere pagina's wordt 't al snel erg chaotisch.

  Omdat ze de uitleg van de icoontjes heel goed hebben weten te verstoppen, geef ik de link daarvan ook maar gelijk: wave.webaim.org/icons

  www.webrichtlijnen.nl/toetsen De enige Nederlandstalige site. Test op toegankelijkheid.

Getest in

Laatst gecontroleerd op 12 september 2011.

Dit voorbeeld is getest in Firefox, Opera, Safari, Google Chrome, Internet Explorer 7, 8 en 9 in de resoluties 800x600, 1024x768 en 1280x1024. Steeds met de laatste versie van die browsers, omdat ik geen zin heb om rekening te houden met mensen die met zwaar verouderde browsers surfen. Dat is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken. In de resoluties 1024x768 en 1280x1024 is ook in- en uitzoomen en een kleinere en grotere letter getest. Er is ingezoomd en vergroot tot zover de browser kan, maar niet verder dan tot 200%. Eventuele problemen staan bij Bekende problemen.

Naast deze 'gewone' browsers is alles ook getest in Lynx, WebbIE, Jaws en Fangs Screen Reader Emulator. Lynx is een browser die alleen tekst laat zien en geen css gebruikt. WebbIE is een browser die gericht is op mensen met een handicap. Jaws is een screenreader, zoals die door blinden wordt gebruikt. Fangs Screen Reader Emulator is een extensie bij Firefox, die een screenreader simuleert.

Als het voorbeeld in deze drie programma's toegankelijk is, zou het in principe toegankelijk moeten zijn in alle aangepaste browsers en dergelijke. En dus ook voor zoekmachines, want een zoekmachine is redelijk vergelijkbaar met een blinde. Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid van dit voorbeeld staan bij Opmerkingen.

Nieuwe browsers test ik pas als ze uit het bèta-stadium zijn, omdat er anders 'n redelijke kans is dat ik 'n bug zit te omzeilen die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt. Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kan ik niet beantwoorden, en het melden van fouten in niet-geteste browsers heeft ook geen enkel nut. (Melden van fouten, problemen, enz. in wel geteste browsers: graag!)

Wijzigingen

31 december 2010:

Nieuw opgenomen.

11 september 2011:

• Tekst aangepast voor Internet Explorer 9, die inmiddels is uitgekomen.
• Tekst over voorvoegsels als -moz- geüpdatet.
• Gecorrigeerd: in uitleg foutief transform gebruikt, waar transition moest staan.
• Gecorrigeerd: het fantasie-voorvoegsel -mozkit-. Dat hoorde -moz- te zijn. Wel geestig gevonden...

Bekende problemen

Valideren

Omdat in de css gebruik wordt gemaakt van voorvoegsels als -moz-, valideert de css niet. Ook herkent de validator transition nog niet. Omdat de reden van het niet-valideren bekend is, lijkt me dat hier geen probleem.

Alle browsers

Als de lettergrootte sterk wordt vergroot, kan de tekst gedeeltelijk onder de afbeelding blijven staan, ook als deze wordt verplaatst. De oplossing is simpel: verplaats de afbeelding meer, of maak de letters kleiner, zodat ze bij vergroten niet té groot worden.

Oudere browsers

Als een of meer van de gebruikte css 3-eigenschappen niet werkt, zal de afbeelding nog steeds gewoon verplaatst worden bij hoveren over de link of als deze focus heeft. Alleen de extra toeters en bellen missen, maar alles werkt nog gewoon. Bij Opmerkingen staat een afbeelding hoe het er in Internet Explorer 7 uitziet.

Opera

Bij Opera verandert de box-shadow niet. Deze staat gelijk op de volle breedte, terwijl bij transition wel is opgegeven dat ook deze moet veranderen. In Google Chrome, Safari en Firefox verschijnt de schaduw wel met enige vertraging.

Het is onduidelijk wie het hier bij het rechte eind heeft, en hoe dit uiteindelijk zal werken. Volgens de specificatie zou text-shadow moeten werken in combinatie met transition. box-shadow wordt niet genoemd bij de specificatie voor transition.

Maar bij de specificatie voor text-shadow wordt weer deels verwezen naar box-shadow. Beetje onduidelijk allemaal.

Veel maakt het niet uit, het is alleen net iets mooier als de schaduw ook geleidelijk zichtbaar wordt.

Internet Explorer 7 en 8

• Ronde hoeken zijn niet te combineren met position: relative;.

  border-radius werkt sowieso niet in Internet Explorer 7 en 8, maar je kunt toch ronde hoeken krijgen door gebruik van een zogenaamde behavior. Alleen werkt dat hier dus ook niet.

• rgba() en box-shadow werken ook niet in deze browsers. Omdat mijn masochistische tijdperk inmiddels achter mij ligt, heb ik dit verder ook niet uitgeprobeerd met behavior, filter, astrologie, hypnose, voodoo of bij het technisch niveau van Internet Explorer passende technieken. Jomanda wilde wel, maar was te duur. Dus helaas...

• In Internet Explorer 7 en 8 wordt dus alleen de afbeelding verplaatst, meer niet. Maar de tekst in de link is nog steeds goed te zien, dus alleen de extra toeters en bellen vallen weg.

  Mogelijk werkt een oplossing met een JavaScript-bibliotheek wel. Op de pagina met links staan onder css → Bugs en hacks → Dingen mogelijk maken in Internet Explorer links naar onder andere dat soort bibliotheken. Wat 's werelds grootste softwarebedrijf kennelijk niet voor elkaar kan krijgen, lukt vaak onbetaalde vrijwilligers wel.

Internet Explorer 9

Internet Explorer 9 gaat ondersteuning voor box-shadow, rgba() en border-radius krijgen.

Er is geëxperimenteerd met transition, maar het lijkt er niet op dat dit in de uiteindelijke Internet Explorer 9 wordt opgenomen. Voor het geval dat toch nog zou gebeuren, is ook -ms-transition gebruikt.