Als je de cursor over het lege, zwarte vlak beweegt, verschijnen er steeds andere smileys onder de cursor.
Alles op deze site kan vrij worden gebruikt. Je gebruikt het wel op eigen risico: als er ergens fouten in zitten, ben ik daar niet verantwoordelijk voor en ook niet voor eventueel daardoor aangerichte schade in welke vorm dan ook. Een link naar http://www.css-voorbeelden.nl is niet verplicht, maar wordt wel gewaardeerd.
Mensen die dit bekijken zonder afbeeldingen en/of css, hebben niets aan deze techniek, omdat er gewoon geen smileys verschijnen. Het scherm blijft volkomen leeg. Dit is de manier waarop veel spraakbrowsers en dergelijke dit zullen 'zien'. Je moet dus geen belangrijke informatie of zo op deze manier laten zien.
De smileys worden pas geladen als dat nodig is, dus pas als er op 'n bepaalde plek wordt gehoverd.
Vanwege de omvang van de download en zo zitten er alleen in het midden smileys verstopt.
Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.
Alles op deze site is gemaakt op een systeem met Linux. Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Quanta Plus, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.
Iets gevonden waar je wat aan hebt? Mooi. Als je je waardering wilt uiten, maak dan een donatie over aan War Child Nederland, een organisatie die kinderen uit oorlogsgebieden helpt hun trauma's te verwerken. Of - nog beter - wordt donateur:
Lege stukjes op een scherm kun je relatief makkelijk opleuken door er smileys te laten opduiken als je er met de cursor overheen gaat. In principe kun je er van alles laten opduiken, maar hier gebruik ik smileys. Dit is natuurlijk meer geschikt voor kinderen dan voor volwassenen (denk ik...).
't Stuk waar de smileys verschijnen is opgedeeld in kolommen van 20 px breed. Binnen elke kolom zit 'n aantal links, waarbij de <a> als blok-element wordt weergeven: 20 x 20 px. Bij hoveren over dit blok wordt dit vergroot tot 250 x 250 px, zodat elke smiley goed is te zien, ook de grotere. De smiley zelf is gewoon 'n background-image dat onzichtbaar is, tenzij eroverheen wordt gehoverd.
De smileys zijn in dit voorbeeld ondergebracht in 'n <a>. Daardoor werkt het ook in Internet Explorer 6: die herkent alleen hoveren over 'n <a>. Je kunt je natuurlijk afvragen of je die browser nog wel moet ondersteunen. Als je dat niet doet, zou je de smileys ook in bijvoorbeeld 'n span of 'n <li> kunnen onderbrengen.
Mensen die de muis niet kunnen of willen gebruiken, gebruiken vaak de tab-toets of 'n soortgelijke toets om van link naar link te gaan. Als ik goed heb geteld, zitten er 433 links in dit voorbeeld, één <a> voor elke smiley. Terwijl dit geen 'echte' links zijn. Als na die 433 nog 'echte' links zouden komen, moet iemand dus eerst 433 keer de tab-toets of zoiets indrukken, want de tab-toets loopt de links af in de volgorde van de html.
Daarom heb ik de links met behulp van tabindex 'n nummer gegeven: -1. Ze worden daardoor volledig genegeerd bij het gebruik van de tab-toets. Dus als er nog links komen na de smileys, hoeft nu niet eerst 433 keer getabt te worden.
Het eerste deel van deze tekst is voor alle voorbeelden met links en dergelijke hetzelfde, het laatste deel (onder het kopje Speciaal bij dit voorbeeld) is speciaal voor dit voorbeeld.
De meeste mensen openen 'n link door erop te klikken. Er is echter 'n tweede manier: met behulp van de tab-toets (sommige browsers gebruiken andere toetsen, maar het principe is hetzelfde). Met behulp van de tab-toets kun je van link naar link 'springen'. Op welke link je staat, wordt door alle browsers aangegeven met een of ander kadertje rondom de link.
De link met het kadertje eromheen heeft focus. Dat wil zeggen dat je die link volgt als je op de enter-toets drukt. In principe werkt dit precies hetzelfde als gewoon klikken op de link.
Als iemand geen muis wil of kan gebruiken, bijvoorbeeld door 'n handicap, is deze manier om 'n link te openen erg handig. Als de volgorde van de links in de code niet logisch is, kun je eventueel met behulp van tabindex 'n afwijkende volgorde van de links opgeven. De tab-toets volgt dan die afwijkende volgorde.
Tot zover is er nauwelijks verschil tussen het gebruik van de tab-toets of van de muis.
Als je echter extra dingen onder de link hebt gestopt, die pas gaan werken als je over de link hovert, is er wel 'n verschil. Je geeft dat aan met :hover: als je over de link hovert. Met de tab-toets alleen kun je niet over 'n link hoveren. Dus als er bijvoorbeeld 'n pop-up wordt geopend, zul je die niet zien als je de tab-toets gebruik om naar 'n link te gaan.
Om dit op te lossen kun je op dezelfde manier als je :hover gebruikt :focus gebruiken: als de link focus heeft. Dat is dus als er 'n kadertje rondom de link staat en de link wordt gevolgd bij het indrukken van enter.
Door dus a:hover, a:focus {...} te gebruiken, opent bijvoorbeeld 'n pop-up ook als je de tab-toets gebruikt. Maar er zitten 'n paar adders onder het gras.
* Naast :hover en :focus is er nog :active. Deze laatste zou horen te werken als de muis wordt ingedrukt op de link. Dat werkt ook zo in alle browsers, behalve in Internet Explorer vóór versie 8. In haar onmetelijke wijsheid heeft Microsoft besloten af te wijken van de standaard: :active werkt in oudere versies zoals :focus hoort te werken, en :focus werkt gewoon helemaal niet vóór versie 8. In alle andere browsers werken :focus en :active dus wel volgens de standaard, en met ingang van versie 8 van Internet Explorer houdt Microsoft zich ook eindelijk aan de standaard.
Dit betekent dat je niet kunt volstaan met a:hover, a:focus {...}, maar dat je a:hover, a:focus, a:active {...} moet gebruiken, want anders werkt het niet in oudere versies van Internet Explorer. Het zal nog jaren duren voor deze oude versies niet meer worden gebruikt, maar omdat Microsoft zich nu eindelijk ook aan de standaard houdt op dit punt, wordt :active nu ook langzaamaan bruikbaar voor waar het voor is bedoeld.
* Belangrijke informatie moet je niet geven via :focus of :active, omdat dit niet werkt als css uit staat.
* Ten slotte kan 'n pop-up of zoiets gruwelijk in de weg komen te staan, bijvoorbeeld door de rest van de pagina af te dekken. Iemand die gewoon de muis kan gebruiken, verplaatst deze even en de pagina is weer zichtbaar. Iemand die moeite heeft met het gebruik van de muis, heeft deze mogelijkheid niet of minder. Als je buiten de link en de daarbij horende pop-up en dergelijke klikt, sluit deze weliswaar, maar dat is nu juist het probleem: mensen die de muis niet goed kunnen gebruiken, hebben nou net daar problemen mee.
Als je via de terug-toets teruggaat naar de vorige pagina, heeft de link waar je vandaan kwam nog steeds focus, en dus staan pop-up en dergelijke ook nog open. Wat ook heel storend kan zijn als andere delen van de pagina daardoor niet te zien zijn. Op het moment dat ik dit schreef, werkte de terug-toets bij alle browsers zo, met uitzondering van Google Chrome. Maar 't kan best zijn dat Google Chrome het inmiddels ook doet, of 'n andere juist weer niet, want dit schijnt nogal te veranderen.
Om al deze redenen is het goed je even af te vragen of de voordelen van 'n pop-up en dergelijke wel opwegen tegen de nadelen. Ik zet zelf mijn eigen overwegingen bij elk voorbeeld steeds even erbij. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat je daar geen andere mening over zou kunnen hebben.
Ik gebruik hier alleen :hover. De lol van deze constructie (voor kinderen) is juist dat je via de cursor onbekende smileys laat verschijnen. Dat is helaas niet te imiteren met de tab-toets. Dus heeft het ook geen nut om :focus en :active te gebruiken.
De code die te maken heeft met de basis van dit voorbeeld is rood gekleurd. Alle voor dit voorbeeld niet-essentiële code is bruin.
Deze uitleg hoort bij het voorbeeld dat in de download zit. Het voorbeeld uit de download verschilt iets van het voorbeeld hier op de site. In de download ontbreken bijvoorbeeld de witte vlakken met de links. Ook in de kopregels zit vaak wat verschil. Daarnaast kunnen er nog andere (meestal kleine) verschillen zijn.
Als je deze uitleg leest naast de broncode van het voorbeeld op de site, kan het dus bijvoorbeeld zijn dat 'n h1 uit de css bij 'n <h2> uit de html hoort. Maar het gaat niet om hele grote, fundamentele afwijkingen.
Als je dit lastig vindt, downloadt dan de hele handel (ga terug naar het voorbeeld en kies daar voor downloaden). In de download zit 'n voorbeeld dat wel naadloos aansluit op de uitleg in de download.
<!DOCTYPE html>
<html lang="nl">
Een document moet met een doctype beginnen om weergaveverschillen tussen browsers te voorkomen. Zonder doctype is de kans op verschillende (en soms volkomen verkeerde) weergave tussen verschillende browsers heel erg groot.
Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.
Gebruik het volledige doctype, inclusief de eventuele url, anders werkt het niet goed.
Het hier gebruikte doctype is dat van html 5. Dit kan al veilig worden gebruikt.
<meta charset="utf-8">
Zorgt dat de browser letters met accenten en dergelijke goed kan weergeven.
utf-8 is de beste charset (tekenset), omdat deze alle talen van de wereld (en nog heel veel andere extra tekens) bestrijkt, maar toch niet meer ruimte inneemt voor de code, dan nodig is. Als je utf-8 gebruikt, hoef je veel minder entiteiten (ä en dergelijke) te gebruiken, maar kun je bijvoorbeeld gewoon ä gebruiken.
Deze regel moet zo hoog mogelijk komen te staan, als eerste regel binnen de head, omdat hij anders door sommige browsers niet wordt gelezen.
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="../../css/naam-van-stylesheet.css">
<!--Instellingen voor Internet Explorer -->
<!--[if IE]>
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="../../css/naam-van-ie-stylesheet.css">
<![endif]-->
Dit stukje code heeft in dit voorbeeldbestand geen enkel nut. Normaal genomen is het een verwijzing naar een extern stylesheet, waarin de style staat. In dit voorbeeld verwijst de href naar een niet bestaand bestand.
De bedoeling is dat je bovenstaande regels aanpast voor je eigen bestand. De hele style, die onder deze regels in de <head> staat, wordt dan in het externe bestand geplaatst waar de href naar verwijst. In dat bestand komt de style precies zo te staan zoals die nu in de <head> staat. Het bestand moet eindigen op .css.
Voordeel van een externe stylesheet is onder andere, dat deze geldig is voor alle pagina's waaraan deze is gelinkt. 'n Verandering in de lay-out hoef je dan maar op één enkele centrale plek te aan te brengen.
In die externe stylesheet zet je alles wat in dit voorbeeld tussen <style type="text/css"> en </style> staat (zonder deze begin- en eindregel).
De bovenste regel is voor de algemene stylesheet, geldig voor alle browsers. Dit is gewoon 'n link die naar 'n bestand elders verwijst, waar de css in staat. Op de plaats van "../../css/naam-van-stylesheet.css" moet je pad naar en naam van jouw stylesheet invullen.
Het eigenaardige stukje code daaronder heet een 'conditional comment' en wordt door alle browsers gezien als commentaar, omdat het tussen <!-- en --> staat. Maar Internet Explorer herkent het, door de extra toevoegingen, als speciaal voor Internet Explorer bedoeld en zal het dus uitvoeren. Het is veiliger dan een zogenaamde 'hack', waarbij vaak gebruik wordt gemaakt van 'n fout (bug) in de browser. Dit is opzettelijk aangebracht door Microsoft en zal dus blijven bestaan, terwijl 'n bug gerepareerd kan worden. Op deze manier kun je 'n stylesheet alleen voor Internet Explorer opnemen.
Dit stukje geldt voor alle versies van Internet Explorer, maar je kunt het ook per versie aangeven.
De link verwijst naar een aparte stylesheet voor Internet Explorer, waarin je css speciaal voor die browser zet. Op de plaats van "../../css-naam-van-ie-stylesheet.css" moet je pad naar en naam van je stylesheet voor Internet Explorer invullen.
De link naar het aparte stylesheet voor Internet Explorer moet ná de link naar het algemene stylesheet komen, omdat de opdrachten voor Internet Explorer dan over die uit het algemene stylesheet heen gaan.
<style type="text/css">
Voor de duidelijkheid staat de style hier in het bestand zelf, maar het is beter deze in een apart stylesheet te zetten, zoals hierboven beschreven. In die stylesheet komt alles wat tussen bovenstaande regel en </style> staat.
Technisch gezien is er geen enkel bezwaar om het in die stylesheet te zetten met dezelfde vreselijke lay-out als die ik in dit voorbeeld gebruik. Maar als je dat doet, garandeer ik je hele grote problemen omdat het volstrekt onoverzichtelijk is. Ik gebruik alleen deze lay-out omdat het anders veel te veel regels worden.
Voorbeeld van 'n goede lay-out in je css:
div#header-buiten
{
position: absolute;
right: 16px;
width: 100%;
height: 120px;
background: yellow;
}
div#header-binnen
{
margin-left: 16px;
height: 120px;
text-align: center;
}
body
overflow: hidden;
Bij hoveren wordt de div waarin de smiley staat vergroot. Dit kan leiden tot een een scrollbalk. Hiermee voorkom ik dat.
font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;
Lettersoort. Als er geen Arial is, wordt gezocht naar Helvetica. Als dat er ook niet is in ieder geval 'n lettersoort zonder schreef (dwarsstreepjes).
font-size: 110%;
Iets groter dan standaard. 't Zal de leeftijd zijn, maar ik vind de standaardgrootte wat te klein.
Ik gebruik hier % als eenheid, en voor alle andere lettergroottes gebruik ik em. Dat komt door Internet Explorer. Als ik als maateenheid iets als px neem, kunnen gebruikers van Internet Explorer de lettergrootte niet veranderen.
Maar als ik overal em neem als maateenheid, wat dan voor de hand zou liggen, kom ik in de problemen met versies van Internet Explorer ouder dan versie 8. De stappen van de verkleining of vergroting zijn in die browsers zo groot, dat 't gelijk onleesbaar klein of absurd groot is.
Als je nou echter bij body geen em gebruikt (font-size: 1.1em; zou hetzelfde moeten zijn als font-size: 110%;), dan is de lettergrootte in Internet Explorer te veranderen, en in oudere versies dan versie 8 zijn de tussenstappen teruggebracht tot normale grootte.
Dit werkt ook als je als lettergrootte 100% invult. Dat heeft geen enkele invloed op de lettergrootte, behalve dus dat de tussenstappen in oudere versies nu normaal werken.
In Internet Explorer 8 is deze bug eindelijk gerepareerd. Aangezien we waarschijnlijk nog vele jaren met oudere versies dan Internet Explorer 8 zitten opgescheept, zal deze truc ook nog jaren moeten worden toegepast.
background: black;
Met een zwarte achtergrond vallen de smileys goed op. En 't ziet er ook wat spannender uit voor kinderen...
a
Alle links.
display: block;
Van zichzelf is een <a> een inline-element en kan ik er geen breedte en hoogte aan geven. Bij een blok-element kan dat wel.
De links worden in kolommen neergezet, 18 kolommen van elk 20 px breed. Omdat de links nu 'n blok-element zijn, beginnen ze op 'n nieuwe regel en worden dus netjes onder elkaar gezet binnen de kolom.
width: 20px; height: 20px;
Breedte en hoogte van de link in normale status (als er niet over gehoverd wordt).
background-image: url(./015-pics/20x20.gif)
Dit is een doorzichtige gif ter grootte van de link. Internet Explorer 6 heeft dit nodig, anders werkt het hoveren niet en gebeurt er niets. Omdat het andere browsers niet stoort, kan het in de gewone algemene css.
a#aa:hover
{background-image:url(./015-pics/aa.gif)}
a#ab:hover
{background-image:url(./015-pics/ab.gif)}
(...) t/m
a#xq:hover
{background-image:url(./015-pics/xq.gif)}
a#xr:hover
{background-image:url(./015-pics/xr.gif)}
De link waarin de betreffende background-image (smiley) staat. De id's zijn als volgt samengesteld: 24 kolommen: a t/m x (eerste letter); 18 regels: a t/m r (tweede letter).
Alleen de eerste en laatste 2 zijn hier weergegeven.
Als er over de link wordt gehoverd.
background-image: url(./015-pics/aa.gif)
De link is in feite steeds zichtbaar, maar je ziet hem niet omdat hij wegvalt in het zwarte scherm. Bij hoveren moet 'n background-image ('n smiley dus) worden ingesteld, die dan dus zichtbaar wordt.
Voor elke link moet 'n andere, bijbehorende, background-image worden opgegeven. De naamgeving van deze background-images is net zoals bij de naamgeving van de links.Ze zitten in 'n map met als naam '015-pics' vanwege de administratie op de site, maar 'n kortere naam kan ook en helpt de code korter te houden.
a:hover
Als je over 'n link hovert.
width: 250px; height: 250px;
Maak dan de breedte en hoogte 250 px. Niet alle smileys zijn even groot, en de link is zonder hoveren 20 x 20 px. Binnen 250 x 250 px passen alle smileys, ook de grotere.
background-repeat: no-repeat;
De kleinere smileys gaan zich herhalen om de link te vullen, zoals altijd bij 'n background-image, maar dat is hier natuurlijk niet de bedoeling.
cursor: default;
Bij hoveren boven 'n link verandert de cursor normaal genomen in 'n handje, maar dat vind ik hier niet mooi.
div
Alle div's.
position: absolute;
Nu kan ik ze op 'n bepaalde plaats neerzetten. Er wordt gepositioneerd ten opzichte van het eerste element dat een positie heeft. Omdat dat hier ontbreekt, wordt gepositioneerd ten opzichte van het venster van de browser.
left: 50%; top: 50%;
Elke div exact halverwege het venster van de browser, zowel horizontaal als verticaal, neerzetten. Nu heb ik 'n beginpunt dat onafhankelijk is van de grootte van het venster van de browser (en dus van het scherm). Vanaf dit beginpunt kan ik ze dan precies goed neer gaan zetten.
margin-top: -180px;
De divs waar de links in zitten zijn 20 px breed, In elke div zitten 18 links van elk 20 px boven elkaar: 360 px samen. Als ik dus 180 px terug naar boven ga vanaf de helft van het venster van de browser, staat de div keurig in het midden van het venster, en de links met de smileys dus ook.
cursor: default;
Normaal genomen verandert een cursor boven een link in een handje, dat wil ik hier niet. Hierboven bij de links heb ik dit ook al aangegeven, maar sommige browsers negeren dat. Voor die browsers staat 't hier nogmaals.
#kol1
{margin-left: -232px;}
t/m (margin-left wordt steeds 20 px groter)
#kol24
{margin-left: 228px;}
Er zijn 24 kolommen waarin de links met de smileys staan. Elke kolom is 20 px breed. Omdat deze kolommen gewone divs zijn, zijn ze hierboven met left: 50% in het midden van het venster van de browser gezet. Van daaruit kan ik ze nu weer terug naar links of juist verder naar rechts zetten, zodat ze netjes naast elkaar komen te staan.
< !--[if (IE 6)|(IE 7)]>
<style type="text/css">
html {overflow: hidden;}
</style>
<![endif]-->
Dit eigenaardige stukje code heet een 'conditional comment' en wordt door alle browsers gezien als commentaar, omdat het tussen <!-- en --> staat. Maar Internet Explorer herkent het, door de extra toevoegingen, als speciaal voor Internet Explorer bedoeld en zal het dus uitvoeren. Het is veiliger dan een zogenaamde 'hack', waarbij vaak gebruik wordt gemaakt van 'n fout (bug) in de browser. Dit is opzettelijk aangebracht door Microsoft en zal dus blijven bestaan, terwijl 'n bug gerepareerd kan worden.
De style voor Internet Explorer moet ná de normale komen, omdat de opdrachten voor Internet Explorer dan over de normale heen gaan.
Dit stukje geldt voor Internet Explorer 6 en 7 (het verticale streepje betekent 'of'), maar je kunt het ook voor andere versies aangeven.
In plaats van de style kun je ook 'n normale link naar 'n extern css-bestand aanbrengen:
<!--[if (IE 6) | (IE 7)]>
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="../../css/naam-van-ie-stylesheet.css">
<![endif]-->
Op de plaats van "../../css/naam-van-ie-stylesheet.css" vul je pad naar en naam van jouw stylesheet voor Internet Explorer 6 en 7 in. De css voor Internet Explorer 6 en 7 komt dan apart in die stylesheet te staan. De andere aparte dingen voor Internet Explorer 6 en 7 staan in de gewone css, maar met deze opdrachten kan dat niet omdat ze de andere browsers storen.
Het is belangrijk dat de spaties in <!--[if (IE 6) | (IE 7)]> en <![endif]--> precies zo worden overgenomen zoals ze hier staan.
html
Hoewel het html-element eigenlijk geen attributen mag hebben, hebben Internet Explorer 6 en 7 dit toch nodig.
Als je 'n externe stylesheet gebruikt, loop je tegen 'n apart probleem aan bij html. Als je zonder meer html {overflow: hidden;} in je stylesheet zet, geldt dit voor élke pagina van je site. Terwijl het vrijwel zeker is dat er ook pagina's zullen zijn waar deze instelling niet moet worden gebruikt.
Normaal genomen is dit geen probleem, omdat je bijvoorbeeld de body 'n id kunt geven. Maar <html valt buiten de body. Om dit op te lossen kun je op de pagina's waar html {overflow: hidden;} moet worden gebruikt html 'n id geven, bijvoorbeeld "ie-overflow-hidden". In je html wordt de regel dan iets als <html id="ie-overflow-hidden" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl" lang="nl">. De precieze regel hangt af van het doctype wat je gebruikt.
In de stylesheet gebruik je dan gewoon html#ie-overflow-hidden {...}. Nu is dit alleen geldig voor de pagina's die bij html de juiste id hebben staan.
overflow: hidden;
Om een verticale scrollbar te voorkomen. Andere browsers hebben genoeg aan deze opdracht bij body, maar Internet Explorer 6 en 7 niet.
Ik zou dit ook in de style in de head kunnen zetten, maar in veel situaties levert dit problemen op bij andere browsers. Toevallig hier niet, maar je kunt er niet op vertrouwen dat dit altijd goed gaat.
Als je dit in 'n externe stylesheet wilt opnemen, kan dat ook niet helemaal op de normale manier. Als iets voor één pagina is bedoeld, zou je dat kunnen doen met iets als body#hiero div#footer;. Maar met het element <html> kan dat niet,want dat valt niet binnen de body. In dit geval geef je de <html> een eigen id, dus dat wordt dan iets als <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl" lang="nl" id="hide-ie">.
Nu kun je gewoon in een extern stylesheet voor Internet Explorer 6 en/of gewoon het volgende zetten: html#hide-ie {overflow: hidden;}.
Gebruik vooral geen FrontPage, Publisher of Word (alle drie van Microsoft). Deze programma's maken niet-standaard code die alleen goed te bekijken is in Internet Explorer. In alle andere browsers zie je grotendeels bagger, áls je al iets ziet.
Publisher en Word zijn niet bedoeld om websites mee te maken. FrontPage is zwaar verouderd en wordt niet meer onderhouden door Microsoft. Als je beslist 'n duur product (299 dollar) van Microsoft wilt gebruiken, neem dan Microsoft Expression Web 2. Andere uitvoeringen zijn nog veel duurder.
Je kunt natuurlijk ook het gratis programma Kompozer, de opvolger van nvu, gebruiken. Dit programma is te downloaden vanaf www.kompozer.net/download. Meer links over Kompozer vind je op de pagina met links onder Gereedschap → wysiwyg-editor.
Maar het allerbeste is om gewoon zelf html, css, enz. te leren, omdat zelfs het allerbeste programma het nog steeds zwaar verliest van 'n op de juiste manier met de hand gemaakte pagina.
Het allereerste dat je moet invoeren is het doctype, vóór welke andere code dan ook. Een lay-out met een missend of onvolledig doctype ziet er totaal anders uit dan een lay-out met een geldig doctype. Wát er anders is, verschilt ook nog 'ns tussen de diverse browsers. Als je klaar bent en dan nog 'ns 'n doctype gaat invoeren, weet je vrijwel zeker dat je van voren af aan kunt beginnen met de lay-out.
Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.
Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.
Gebruik een 'strict' doctype of het doctype voor html 5. Deze zijn bedoeld voor nieuwe sites. Het transitional doctype is bedoeld voor al bestaande sites, niet voor nieuwe. Het transitional doctype staat talloze tags toe, die in html 5 zijn verboden. Deze tags worden al zo'n tien jaar afgeraden. Het transitional doctype is echt alleen bedoeld om de puinhoop van vroeger, toen niet volgens standaarden werd gewerkt, enigszins te herstellen.
Het strict doctype staat verouderde tags niet toe. Daardoor kan met 'n strict doctype, of het nu html of xhtml is, probleemloos worden overgestapt naar html 5. Met een transitional doctype en het gebruik van afgekeurde tags kun je niet overstappen naar html 5. Je moet dan eerst alle verouderde tags verwijderen, wat echt ontzettend veel werk kan zijn.
Als het om een lay-out of iets dergelijks gaat: zorg eerst dat header, kolommen, footer, menu, en dergelijke staan en bewegen zoals je wilt, en ga dan pas details binnen die blokken invullen. In eerste instantie gebruik je dus bijvoorbeeld 'n leeg blok voor waar uiteindelijk het menu komt te staan.
Als je begint met allerlei details, is er 'n heel grote kans dat die de werking van de blokken gaan verstoren. Bouw eerst het huis, en ga dan pas de kamers inrichten. Als de blokken eenmaal werken zoals je wilt, zul je het gelijk merken als 'n toegevoegd detail als tekst of 'n afbeelding iets gaat storen. Daarvoor moet je natuurlijk wel regelmatig controleren in verschillende browsers of alles nog wel goed werkt.
Je kunt de blokken tijdens het aanpassen opvullen met bijvoorbeeld <br>1<br>2<br>3 enz., tot ze de juiste hoogte hebben. Het is handig om aan het einde even iets toe te voegen als 'laatste', zodat je zeker weet dat er niet drie regels onderaan naar 't virtuele walhalla zijn verhuisd.
Om de breedte te vullen kun je het best 'n kort woord als 'huis' duizend keer of zo herhalen. Ook hier is het handig om aan 't einde (en hier ook aan 't begin) 'n herkenningsteken te maken, zodat je zeker weet dat je de hele tekst ziet.
Valideren, valideren, valideren en dan voor 't slapen gaan nog 'ns valideren.
Valiwie???
Valideren is het controleren van je (x)html en css op 'n hele serie fouten. Computers zijn daar vaak veel beter in dan mensen. Als je 300 keer <h2> hebt gebruikt en 299 keer </h2> vindt 'n computer die ene missende </h2> zonder enig probleem. Jij ook wel, maar daarna ben je misschien wel aan vakantie toe.
Je kunt je css en (x)html zowel valideren als 't online staat, als wanneer 't nog in je computer staat. Web Developer ('n Firefox-extensie) heeft zelfs 'n mogelijkheid om de html voortdurend, bij elke wijziging, opnieuw te valideren. (Die mogelijkheid is er ook bij css, maar daar wordt altijd aangegeven dat 't valid is, wat je er ook aan onzin in zet. Maar als je in de balk op css klikt ga je naar de echte validator, en die controleert wel goed.)
(x)html kun je valideren op: validator.w3.org
css kun je valideren op: jigsaw.w3.org/css-validator
Valideren kan helpen om gekmakende fouten te vinden. Valid code garandeert ook dat de weergave in verschillende browsers (vrijwel) hetzelfde is. En valid code is over twintig jaar ook nog te bekijken.
Toegankelijkheid (accessibility in het Engels) is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een spraakbrowser gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje wat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat dus gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.
(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)
Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.
Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:
Accesskeys (sneltoetsen) kun je beter niet gebruiken, deze gaven te veel problemen omdat ze vaak dubbelop zijn met sneltoetsen voor de browser of andere al gebruikte sneltoetsen. Bovendien is voor de gebruiker meestal niet duidelijk welke toetsen het zijn.
In de komende html 5 waren ze eerst niet toegestaan, maar inmiddels lijkt het erop dat ze toch worden toegestaan, maar op 'n andere manier dan in html 4.01. Ik ga ze zelf pas weer gebruiken als duidelijk is hoe ze gaan werken, en als ze beter zijn uitgedacht dan in html 4.01 het geval was, want bij een goede toepassing is het op zich een heel goed idee.
Vaak kunnen bepaalde delen van de code, zoals de header en links, met 'n simpele ingreep als position: op een lagere plaats worden neergezet in de code. 'n Blinde wordt er niet vrolijk van als elke pagina begint met het voorlezen van dezelfde zestien links. En 'n zoekmachine hecht meer waarde aan hoger staande tekst dan aan lager staande, dus je kunt beter inhoud dan header of links bovenaan hebben staan.
Ik doe dat in de voorbeelden vaak niet, omdat het van geval tot geval bekeken moet worden. En voor veel mensen zullen de voorbeelden zo al ingewikkeld genoeg zijn.
Een andere mogelijkheid is een zogenaamde skip-link: een link die je buiten het scherm parkeert met behulp van css, zodat hij normaal genomen niet te zien is. Zo'n link is wel zichtbaar te maken in speciale programma's zoals spraakbrowsers. Die link staat boven het menu en linkt naar de inhoud van de pagina, zodat mensen met één klik het hele menu kunnen passeren.
Van oorsprong was html een taal om wetenschappelijke documenten weer te geven, pas later is hij gebruikt voor lay-out. Maar daar is hij dus eigenlijk nooit voor bedoeld geweest. Het gebruiken van html voor lay-out leidt tot enorme problemen voor gehandicapten en tot een lage plaats in zoekmachines.
De html hoort alleen inhoud te bevatten, lay-out doe je met behulp van css. Die css moet in een extern stylesheet staan of, als hij alleen voor één bepaalde pagina van toepassing is, in de head van die pagina. Zoekmachines zijn ook niet dol op een oerwoud van inline-stijlen (dat zijn stijlen in de tag zelf: <div style="...">.)
Breng een logische structuur aan in je document. Gebruik een <h1> voor de belangrijkste kop, een <h2> voor een subkop, enz. Spraakbrowsers en dergelijke kunnen van kopregel naar kopregel springen. En een zoekmachine gaat ervan uit dat <h1> belangrijke tekst bevat.
Dit geldt voor al dit soort structuurbepalende tags.
Als een <h1> te grote letters geeft, maak daar dan met behulp van je css 'n kleinere letter van, maar blijf die <h1> gewoon gebruiken. Op dezelfde manier kun je al dit soort dingen oplossen.
Frames zijn een volstrekt verouderde techniek, die heel veel nadelen met zich meebrengt. Deze zijn hier netjes op een rijtje gezet: Webrichtlijnen. iframes hebben voor een deel dezelfde nadelen.
Als je 'n stuk code vaak wilt gebruiken, zoals 'n menu dat op elke pagina hetzelfde is, include dat dan met PHP of SSI. Dan ziet iedereen (ook 'n zoekmachines dus!) alles als één pagina in plaats van als los zand aan elkaar hangende teksten.
De spider van 'n zoekmachine, spraakbrowsers, en dergelijke kunnen geen plaatjes 'lezen'. Het is soms verbazingwekkend om te zien hoe veel, of eigenlijk: hoe weinig tekst er overblijft op een pagina als de plaatjes worden weggehaald. Het zelfde geldt voor die fantastisch mooie flash-pagina's, als daarbij geen voorzieningen voor dit soort programma's zijn aangebracht.
Op Linux kun je met Lynx kijken hoe je pagina eruitziet zonder plaatjes en dergelijke, als echt alleen de tekst overblijft.
In Windows kun je in Firefox de extensie Yellowpipe Lynx Viewer Tool installeren, waarmee je Lynx kunt imiteren: Yellowpipe Lynx Viewer Tool
In Windows kun je ook het gratis programma WebbIE installeren. WebbIE laat de pagina zien, zoals een spraakbrowser en dergelijke hem zien. WebbIE is te downloaden vanaf www.webbie.org.uk. Nog een soortgelijk gratis programma is WebFormator.
De Firefox-extensie Web Developer heeft de mogelijkheid om 'n pagina te bekijken zonder css en/of afbeeldingen.
Tenslotte kun je je pagina nog online laten controleren op 'n behoorlijk aantal sites. Ik noem er hier enkele. Helaas zijn ze bijna allemaal Engelstalig.
colorfilter.wickline.org Laat zien hoe een kleurenblinde de site ziet.
contentquality.com Test op toegankelijkheid. Heel overzichtelijk.
wave.webaim.org Deze laat grafisch zien hoe de toegankelijkheid is. Heel erg duidelijk, maar bij grotere pagina's wordt 't al snel erg chaotisch.
Omdat ze de uitleg van de icoontjes heel goed hebben weten te verstoppen, geef ik de link daarvan ook maar gelijk: wave.webaim.org/icons
www.webrichtlijnen.nl/toetsen De enige Nederlandstalige site. Test op toegankelijkheid.
Laatst gecontroleerd op 30 juli 2011.
(Internet Explorer 6 is voor het laatst gecontroleerd op 12 augustus 2009. Op deze browser test ik niet meer. Maar omdat de code nauwelijks is veranderd, neem ik aan dat dit voorbeeld ook nog werkt in Internet Explorer 6.)
Dit voorbeeld is getest in Firefox, Opera, Safari, Google Chrome, Internet Explorer 6, 7, 8 en 9 in de resoluties 800x600, 1024x768 en 1280x1024. Steeds met de laatste versie van die browsers, omdat ik geen zin heb om rekening te houden met mensen die met zwaar verouderde browsers surfen. Dat is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken. In de resoluties 1024x768 en 1280x1024 is ook in- en uitzoomen en een kleinere en grotere letter getest. Eventuele problemen staan bij Bekende problemen.
Naast deze 'gewone' browsers is alles ook getest in Lynx, WebbIE, Jaws en Fangs Screen Reader Emulator. Lynx is een browser die alleen tekst laat zien en geen css gebruikt. WebbIE is een browser die gericht is op mensen met een handicap. Jaws is een screenreader, zoals die door blinden wordt gebruikt. Fangs Screen Reader Emulator is een extensie bij Firefox die de pagina laat zien zoals een screenreader hem ziet.
Als het voorbeeld in deze vier programma's toegankelijk is, zou het in principe toegankelijk moeten zijn in alle aangepaste browsers en dergelijke. En dus ook voor zoekmachines, want een zoekmachine is redelijk vergelijkbaar met een blinde. Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid van dit voorbeeld staan bij Opmerkingen.
Nieuwe browsers test ik pas als ze uit het bèta-stadium zijn, omdat er anders 'n redelijke kans is dat ik 'n bug zit te omzeilen die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt. Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kan ik niet beantwoorden, en het melden van fouten in niet-geteste browsers heeft ook geen enkel nut. (Melden van fouten, problemen, enz. in wel geteste browsers: graag!)
23 december 2007:
Nieuw opgenomen.
25 juli 2008:
Aanpassingen voor Konqueror verwijderd.
9 april 2009:
Tekst aangepast aan de nieuw verschenen Internet Explorer 8. De code is niet veranderd.
4 augustus 2009:
Alleen het voorbeeld op de site is gewijzigd en wijkt nu enigszins af van het voorbeeld in de download.
7 oktober 2009:
Download is nu hetzelfde als het voorbeeld op de site, beide hebben nu hetzelfde doctype en dezelfde tabindex.
30 juli 2011:
De onzichtbare smileys staan 'geparkeerd' in 'n div van 20 x 20 px. Bij hoveren wordt deze div vergroot tot 250 x 250 px, zodat ook de grotere smileys compleet te zien zijn. Aan de rand van het browservenster kan dat leiden tot 'n scrollbar bij hoveren. Daarom is bij body overflow op hidden gezet. Maar hierdoor wordt aan de rand van het venster van de browser dus de div niet vergroot tot 250 x 250, maar tot 250 x resterende ruimte, waardoor grotere smileys worden 'afgekapt'. Daarom moet je aan de rand van het venster alleen kleine smileys gebruiken.