Laatst aangepast:
Verticaal én horizontaal centreren van pagina of blok-element met bekende hoogte en breedte.
Pagina. Verticaal én horizontaal gecentreerd in venster van de browser.
Binnen de pagina verticaal én horizontaal gecentreerde div.
Alles op deze site kan vrij worden gebruikt, met twee beperkingen:
* Je gebruikt het materiaal op deze site volledig op eigen risico. Het kan prima zijn dat er fouten in de hier verstrekte info zitten. Voor eventuele schade die door gebruik van materiaal van deze site ontstaat, in welke vorm dan ook, zijn www.css-voorbeelden.nl en medewerkers daarvan op geen enkele manier verantwoordelijk.
* Deze uitleg wordt regelmatig bijgewerkt. Het is daarom niet toegestaan deze uitleg op welke manier dan ook te verspreiden, zonder daarbij duidelijk te vermelden dat de uitleg afkomstig is van www.css-voorbeelden.nl en dat daar altijd de nieuwste versie is te vinden. Dit is om te voorkomen dat er verouderde versies worden verspreid.
Een link naar www.css-voorbeelden.nl wordt trouwens altijd op prijs gesteld.
Deze manier van verticaal én horizontaal centreren werkt alleen maar bij een blok-element (of pagina) met een bekende hoogte en een bekende breedte. Voor andere elementen zie positioneren.
Als je de pagina te hoog of te breed maakt, is een deel van de pagina onzichtbaar. Zie verder bij Bekende problemen.
Zonder css, zoals veel spraakbrowsers en dergelijke de pagina zien, wordt de tekst gewoon in de volgorde van de html weergegeven. Deze constructie heeft dus geen gevolgen voor de toegankelijkheid.
Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.
Alles op deze site is gemaakt op een systeem met Linux. Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Quanta Plus, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.
Vragen of opmerkingen? Fout gevonden? Ga naar het forum.
Iets gevonden waar je wat aan hebt? Mooi. Als je je waardering wilt uiten, maak dan een donatie over aan War Child Nederland, een organisatie die kinderen uit oorlogsgebieden helpt hun trauma's te verwerken. Of - nog beter - wordt donateur:
Met (x)html en css kun je niet simpel de grootte van het venster van de browser meten, zoals dat bijvoorbeeld met JavaScript wel kan. Daardoor is het ook wat lastig om een pagina horizontaal of verticaal in het midden van het venster van de browser te zetten.
Als je 'n vaste breedte aan de het blok-element geeft, kun je in principe simpel horizontaal centreren met margin: 0 auto;. Maar deze methode werkt niet als je het element absoluut positioneert, en dat is nodig voor het verticaal centreren. Dus moeten we 'n andere methode vinden.

Het gele blok stelt de pagina voor.
Eerst het verticaal centreren.
Stel dat de hoogte van de pagina 400 px is. De bovenkant van de pagina zet ik halverwege het venster van de browser. Daarna plaats ik die bovenkant met 'n negatieve marge weer de helft terug omhoog, hier dus 200 px. Nu staat de bovenkant dus 200 px boven de middellijn van het venster van de browser, en de onderkant dus automatisch 200 px daaronder: de pagina is verticaal gecentreerd.
Op dezelfde manier kan ik ook horizontaal centreren. In dit voorbeeld is de breedte van de pagina 750 px. Ik zet de linkerkant halverwege het browservenster, en plaats die daarna met 'n negatieve marge 375 px terug naar links. Daardoor staat de rechterkant automatisch 375 px rechts van het midden, dat kan niet anders. Dus de pagina staat horizontaal gecentreerd.
Op dezelfde manier kan ik ook blokken centreren binnen andere blokken.
Er kleven wel wat nadelen aan deze methode. Om de bovenkant van pagina of blok halverwege het venster van de browser te zetten, móét de pagina of blok een absolute positie hebben. Anders kan ik immers niet de opdracht top: 50% gebruiken.
Bij de pagina is er eigenlijk geen enkel nadeel aan het gebruik van position: absolute verbonden, maar bij blokken betekent het dat het blok niet meedoet bij de normale opbouw van het scherm. Dat kan lastig zijn, en het is dan ook absoluut nodig de opbouw van de pagina in zoveel mogelijk verschillende browsers te controleren.
De code die te maken heeft met de basis van dit voorbeeld is rood gekleurd. Alle voor dit voorbeeld niet-essentiële code is bruin.
Deze uitleg hoort bij het voorbeeld dat in de download zit. Het voorbeeld uit de download verschilt iets van het voorbeeld hier op de site. In de download ontbreken bijvoorbeeld de witte vlakken met de links. Ook in de kopregels zit vaak wat verschil. Daarnaast kunnen er nog andere (meestal kleine) verschillen zijn.
Als je deze uitleg leest naast de broncode van het voorbeeld op de site, kan het dus bijvoorbeeld zijn dat 'n h1 uit de css bij 'n <h2> uit de html hoort. Maar het gaat niet om hele grote, fundamentele afwijkingen.
Als je dit lastig vindt, downloadt dan de hele handel (ga terug naar het voorbeeld en kies daar voor downloaden). In de download zit 'n voorbeeld dat wel naadloos aansluit op de uitleg in de download.
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl" lang="nl">
Een document moet met een doctype beginnen om weergaveverschillen tussen browsers te voorkomen. Zonder doctype is de kans op verschillende (en soms volkomen verkeerde) weergave tussen verschillende browsers heel erg groot.
Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.
Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.
De toevoeging achter <html hierboven hoort bij het gekozen doctype.
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8" />
Zorgt dat de browser letters met accenten en dergelijke goed kan weergeven. Als je als doctype html hebt gekozen, moet je niet eindigen op />, maar op > (dit geldt voor alles in de head wat eindigt op />).
utf-8 is de beste charset (tekenset), omdat deze alle talen van de wereld (en nog heel veel andere extra tekens) bestrijkt, maar toch niet meer ruimte inneemt voor de code dan nodig is. Als je utf-8 gebruikt, hoef je veel minder entiteiten (ä en dergelijke) te gebruiken, maar kun je bijvoorbeeld gewoon ä gebruiken.
Deze regel moet zo hoog mogelijk komen te staan, als eerste regel binnen de head, omdat hij anders door sommige browsers niet wordt gelezen.
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="../../css/naam-van-stylesheet.css" />
Deze regel heeft in dit voorbeeldbestand geen enkel nut. Normaal genomen is het een verwijzing naar een extern stylesheet, waarin de style staat. In dit voorbeeld verwijst de href naar een niet bestaand bestand.
De bedoeling is dat je bovenstaande regels aanpast voor je eigen bestand. De hele style, die onder deze regels in de <head> staat, wordt dan in het externe bestand geplaatst waar de href naar verwijst. In dat bestand komt de style precies zo te staan zoals die nu in de <head> staat. Het bestand moet eindigen op .css.
Voordeel van een externe stylesheet is onder andere, dat deze geldig is voor alle pagina's waaraan deze is gelinkt. 'n Verandering in de lay-out hoef je dan maar op één enkele centrale plek te aan te brengen.
In die externe stylesheet zet je alles wat in dit voorbeeld tussen <style type="text/css"> en </style> staat (zonder deze begin- en eindregel).
Deze regel is gewoon 'n link die naar 'n bestand elders verwijst, waar de css in staat. Op de plaats van "../../css/naam-van-stylesheet.css" moet je pad naar en naam van jouw stylesheet invullen.
<style type="text/css">
Voor de duidelijkheid staat de style hier in het bestand zelf, maar het is beter deze in een apart stylesheet te zetten, zoals hierboven beschreven. In dat stylesheet komt alles wat tussen bovenstaande regel en </style> staat.
Technisch gezien is er geen enkel bezwaar om het in die stylesheet te zetten met dezelfde vreselijke lay-out als die ik in dit voorbeeld gebruik. Maar als je dat doet, garandeer ik je hele grote problemen omdat het volstrekt onoverzichtelijk is. Ik gebruik alleen deze lay-out omdat het anders veel te veel regels worden.
Voorbeeld van 'n goede lay-out in je css:
div#header-buiten
{
position: absolute;
right: 16px;
width: 100%;
height: 120px;
background: yellow;
}
div#header-binnen
{
margin-left: 16px;
height: 120px;
text-align: center;
}
body
margin: 0; padding: 0;
Slim om te doen, is soms wat afwijkend in verschillende browsers.
font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;
Lettersoort. Als er geen Arial is, wordt gezocht naar Helvetica. Als dat er ook niet is in ieder geval 'n lettersoort zonder schreef (dwarsstreepjes).
font-size: 110%;
Iets groter dan standaard. 't Zal de leeftijd zijn, maar ik vind de standaardgrootte wat te klein.
Ik gebruik hier % als eenheid, en voor alle andere lettergroottes gebruik ik em. Dat komt door Internet Explorer. Als ik als maateenheid iets als px neem, kunnen gebruikers van Internet Explorer de lettergrootte niet veranderen.
Maar als ik overal em neem als maateenheid, wat dan voor de hand zou liggen, kom ik in de problemen met versies van Internet Explorer ouder dan versie 8. De stappen van de verkleining of vergroting zijn in die browsers zo groot, dat 't gelijk onleesbaar klein of absurd groot is.
Als je nou echter bij body geen em gebruikt (font-size: 1.1em; zou hetzelfde moeten zijn als font-size: 110%;), dan is de lettergrootte in Internet Explorer te veranderen, en in oudere versies dan versie 8 zijn de tussenstappen teruggebracht tot normale grootte.
Dit werkt ook als je als lettergrootte 100% invult. Dat heeft geen enkele invloed op de lettergrootte, behalve dus dat de tussenstappen in oudere versies nu normaal werken.
In Internet Explorer 8 is deze bug eindelijk gerepareerd. Aangezien we waarschijnlijk nog vele jaren met oudere versies dan Internet Explorer 8 zitten opgescheept, zal deze truc ook nog jaren moeten worden toegepast.
div#pagina
De div met id="pagina". Binnen deze div staat de hele pagina.
Deze pagina is grotendeels leeg, maar dat maakt niets uit. Een pagina met tekst of afbeeldingen of kolommen of wat dan ook gedraagt zich precies hetzelfde.
position: absolute;
Om div#pagina, dus de pagina, op 'n bepaalde plaats neer te kunnen zetten.
Er wordt gepositioneerd ten opzichte van de eerste ouder met 'n positie. Omdat die er hier niet is, wordt gepositioneerd ten opzichte van het venster van de browser. Precies wat we willen.
top: 50%;
De bovenkant van de div, en dus de pagina, halverwege de hoogte van het venster van de browser zetten. Omdat dit in procenten is uitgedrukt, maakt de hoogte van het browservenster, en dus het scherm, niet uit: de pagina zal altijd in het midden worden gezet.
left: 50%;
De linkerkant van de div, en dus de pagina, halverwege de breedte van het venster van de browser zetten. Omdat dit in procenten is uitgedrukt, maakt de breedte van het browservenster, en dus het scherm, niet uit: de pagina zal altijd in het midden worden gezet.
width: 750px;
De breedte van de div, en dus van de pagina. Als je de div te breed maakt, is een deel van de pagina onzichtbaar. Zie verder bij Bekende problemen.
height: 400px;
De hoogte van de div, en dus van de pagina. Als je de div te hoog maakt, is een deel van de pagina onzichtbaar. Zie verder bij Bekende problemen.
margin: -200px 0 0 -375px;
Aan de bovenkant 'n negatieve marge van 200 px, rechts en onder geen marge, en links 'n negatieve marge van 375 px.
De hoogte van de pagina is 400 px. De bovenkant is halverwege het venster van de browser neergezet. Als ik die nu weer met behulp van 'n negatieve marge 200 px, de helft van de hoogte, terug omhoog plaats, staat dus de helft boven het midden van het venster van de browser. Daardoor staat automatisch de onderste helft onder het midden van het browservenster. Oftewel: de pagina is verticaal gecentreerd.
Voor de breedte werkt het precies zo. De pagina is 750 px breed. De linkerkant is halverwege het venster van de browser gezet. Als ik deze deze de helft daarvan naar links terugzet met 'n negatieve marge van 375 px, staat de linkerhelft dus links van het midden. En dus de rechterhelft rechts van het midden. Oftewel: horizontaal gecentreerd.
color: black;
Hoewel dit de standaardkleur is, geef ik de kleur toch op. Hieronder geef ik een achtergrondkleur op. Sommige mensen hebben zelf de kleur en/of achtergrondkleur veranderd, bijvoorbeeld omdat ze slecht kleuren kunnen onderscheiden. Als ik nu de achtergrondkleur verander, maar niet de tekstkleur, loop ik het risico dat tekstkleur en achtergrondkleur te veel op elkaar gaan lijken.
Door beide op te geven, weet ik redelijk zeker dat achtergrond- en tekstkleur genoeg van elkaar blijven verschillen. Als de gebruiker !important heeft gebruikt, is er nog niets aan de hand, want dan veranderen achtergrond- en tekstkleur geen van beide.
background: yellow;
Om de pagina zichtbaar te maken in dit voorbeeld.
div#rood
Het kleine roze blok dat verticaal en horizontaal gecentreerd staat binnen de gele pagina.
position: absolute;
Om de div op een bepaalde plaats te kunnen neerzetten. Er wordt gepositioneerd ten opzichte van de eerste ouder met een positie, dat is hier div#pagina.
Het positioneren van deze div gebeurt precies hetzelfde als het positioneren van div#pagina. Het enige verschil is dat binnen div#pagina de hele pagina staat, en binnen deze div maar 'n paar dingen.
top: 50%;
Bovenkant van de div halverwege div#pagina zetten.
left: 50%;
Linkerkant van de div halverwege div#pagina zetten.
width: 248px;
De breedte.
height: 248px;
De hoogte.
margin: -125px 0 0 -125px;
Aan de bovenkant 'n negatieve marge van 125 px, rechts en onder geen marge, en links 'n negatieve marge van 125 px.
De hoogte van de div is 248 px. Maar hier komt nog 2 px bij vanwege de border die ik er hieronder omheen zet: 1 px aan de boven- en 1 px aan de onderkant.
De bovenkant is halverwege div#pagina neergezet. Als ik die nu weer 125 px, de helft van de hoogte, terug omhoog plaats met 'n negatieve marge, staat dus de helft boven het midden van div#pagina. Daardoor staat automatisch de onderste helft onder het midden van div#pagina. Oftewel: de div staat verticaal gecentreerd binnen div#pagina.
Voor de breedte werkt het precies zo. De div is 248 px breed plus 2 px voor de border. De linkerkant is halverwege div#pagina gezet. Als ik deze deze de helft daarvan naar links terugzet met 'n negatieve marge van 125 px, staat de linkerhelft dus links van het midden. En dus de rechterhelft rechts van het midden. Oftewel: horizontaal gecentreerd binnen div#pagina.
border: black solid 1px;
Zwart randje rondom de div.
color: black;
Hoewel dit de standaardkleur is, geef ik de kleur toch op. Hieronder geef ik een achtergrondkleur op. Sommige mensen hebben zelf de kleur en/of achtergrondkleur veranderd, bijvoorbeeld omdat ze slecht kleuren kunnen onderscheiden. Als ik nu de achtergrondkleur verander, maar niet de tekstkleur, loop ik het risico dat tekstkleur en achtergrondkleur te veel op elkaar gaan lijken.
Door beide op te geven, weet ik redelijk zeker dat achtergrond- en tekstkleur genoeg van elkaar blijven verschillen. Als de gebruiker !important heeft gebruikt, is er nog niets aan de hand, want dan veranderen achtergrond- en tekstkleur geen van beide.
background: #f6c;
Kleurtje om de div zichtbaar te kunnen maken.
h1
Titel van de pagina.
font-size: 1.3em;
Kleinere letter dan standaard, anders past het niet goed. Ik gebruik toch een <h1>, omdat zoekmachines meer gewicht geven aan tekst in een <h>. En dit voorbeeld gaat over centreren, dus in dit geval is een <h1> terecht en geen misleiding van de zoekmachine. Ik gebruik em als eenheid, zodat ook gebruikers van Internet Explorer de lettergrootte kunnen veranderen.
text-align: center;
Tekst horizontaal in het midden zetten.
h2
Sub-kop. Ik ga deze ook aanpassen, maar ook hier geldt: deze pagina gaat over centreren, en deze kop geeft het tweede onderdeel aan. En omdat een zoekmachine meer gewicht geeft aan tekst in een <h>, is ook hier 'n <h> terecht en geen misleiding van de zoekmachine. Overigens zal deze pagina niet zo snel hoog komen bij 'n zoekmachine, omdat er verder nauwelijks iets in staat.
font-size: 1.4em;
Iets kleinere letter dan normaal bij 'n <h2>. Ik gebruik em als eenheid, zodat ook gebruikers van Internet Explorer de lettergrootte kunnen veranderen.
font-weight: normal;
<h>'s zijn van zichzelf vet, en dat wil ik hier niet.
text-align: center;
Tekst horizontaal in het midden zetten.
Gebruik vooral geen FrontPage, Publisher of Word (alle drie van Microsoft). Deze programma's maken niet-standaard code die alleen goed te bekijken is in Internet Explorer. In alle andere browsers zie je grotendeels bagger, áls je al iets ziet.
Publisher en Word zijn niet bedoeld om websites mee te maken. FrontPage is zwaar verouderd en wordt niet meer onderhouden door Microsoft. Als je beslist iets van Microsoft wilt gebruiken, schaf dan (voor honderden euro's) een nieuwer programma aan, dat zich wel aan de standaarden houdt.
Je kunt natuurlijk ook een goed gratis programma gebruiken. Links naar dat soort programma's vind je op de pagina met links onder Gereedschap → wysiwyg-editor.
Maar het allerbeste is om gewoon zelf html, css, enz. te leren, omdat zelfs het allerbeste programma het nog steeds zwaar verliest van 'n op de juiste manier met de hand gemaakte pagina.
Het allereerste dat je moet invoeren, is het doctype, vóór welke andere code dan ook. Een lay-out met een missend of onvolledig doctype ziet er totaal anders uit dan een lay-out met een geldig doctype. Wát er anders is, verschilt ook nog 'ns tussen de diverse browsers. Als je klaar bent en dan nog 'ns 'n doctype gaat invoeren, weet je vrijwel zeker dat je van voren af aan kunt beginnen met de lay-out.
Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.
Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.
Gebruik een 'strict' doctype of het doctype voor html5. Deze zijn bedoeld voor nieuwe sites. Het transitional doctype is bedoeld voor al bestaande sites, niet voor nieuwe. Het transitional doctype staat talloze tags toe, die in html5 zijn verboden. Deze tags worden al zo'n tien jaar afgeraden. Het transitional doctype is echt alleen bedoeld om de puinhoop van vroeger, toen niet volgens standaarden werd gewerkt, enigszins te herstellen.
Het strict doctype staat verouderde tags niet toe. Daardoor kan met 'n strict doctype, of het nu html of xhtml is, probleemloos worden overgestapt naar html5. Met een transitional doctype en het gebruik van afgekeurde tags kun je niet overstappen naar html5. Je moet dan eerst alle verouderde tags verwijderen, wat echt ontzettend veel werk kan zijn.
Als het om een lay-out of iets dergelijks gaat: zorg eerst dat header, kolommen, footer, menu, en dergelijke staan en bewegen zoals je wilt, en ga dan pas details binnen die blokken invullen. In eerste instantie gebruik je dus bijvoorbeeld 'n leeg blok voor waar uiteindelijk het menu komt te staan.
Als je begint met allerlei details, is er 'n heel grote kans dat die de werking van de blokken gaan verstoren. Bouw eerst het huis, en ga dan pas de kamers inrichten. Als de blokken eenmaal werken zoals je wilt, zul je het gelijk merken als 'n toegevoegd detail als tekst of 'n afbeelding iets gaat storen. Daarvoor moet je natuurlijk wel regelmatig controleren in verschillende browsers of alles nog wel goed werkt.
Je kunt de blokken tijdens het aanpassen opvullen met bijvoorbeeld <br />1<br />2<br />3 enz., tot ze de juiste hoogte hebben. Het is handig om aan het einde even iets toe te voegen als 'laatste', zodat je zeker weet dat er niet drie regels onderaan naar 't virtuele walhalla zijn verhuisd.
Om de breedte te vullen kun je het best 'n kort woord als 'huis' duizend keer of zo herhalen. Ook hier is het handig om aan 't einde (en hier ook aan 't begin) 'n herkenningsteken te maken, zodat je zeker weet dat je de hele tekst ziet.
Valideren, valideren, valideren en dan voor 't slapen gaan nog 'ns valideren.
Valiwie???
Valideren is het controleren van je (x)html en css op 'n hele serie fouten. Computers zijn daar vaak veel beter in dan mensen. Als je 300 keer <h2> hebt gebruikt en 299 keer </h2> vindt 'n computer die ene missende </h2> zonder enig probleem. Jij ook wel, maar daarna ben je misschien wel aan vakantie toe.
Je kunt je css en (x)html zowel valideren als 't online staat, als wanneer 't nog in je computer staat. Web Developer ('n Firefox-extensie) heeft zelfs 'n mogelijkheid om de html voortdurend, bij elke wijziging, opnieuw te valideren. (Die mogelijkheid is er ook bij css, maar daar wordt altijd aangegeven dat 't valid is, wat je er ook aan onzin in zet. Maar als je in de balk op css klikt ga je naar de echte validator, en die controleert wel goed.)
(x)html kun je valideren op: validator.w3.org
css kun je valideren op: jigsaw.w3.org/css-validator
Valideren kan helpen om gekmakende fouten te vinden. Valid code garandeert ook dat de weergave in verschillende browsers (vrijwel) hetzelfde is. En valid code is over twintig jaar ook nog te bekijken.
Eventuele opmerkingen specifiek voor dit voorbeeld staan bij Opmerkingen.
Toegankelijkheid (accessibility in het Engels) is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een spraakbrowser gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje wat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat dus gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.
(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)
Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.
Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:
Accesskeys (sneltoetsen) kun je beter niet gebruiken, deze gaven te veel problemen omdat ze vaak dubbelop zijn met sneltoetsen voor de browser of andere al gebruikte sneltoetsen. Bovendien is voor de gebruiker meestal niet duidelijk welke toetsen het zijn.
In de komende html5 waren ze eerst niet toegestaan, maar inmiddels lijkt het erop dat ze toch worden toegestaan, maar op 'n andere manier dan in html 4.01. Ik ga ze zelf pas weer gebruiken als duidelijk is hoe ze gaan werken, en als ze beter zijn uitgedacht dan in html 4.01 het geval was, want bij een goede toepassing is het op zich een heel goed idee.
In het verleden werd vaak aangeraden de volgorde van de code aan te passen. Een menu bijvoorbeeld kon in de html onderaan worden gezet, terwijl het op het scherm met behulp van css bovenaan werd gezet. Inmiddels zijn screenreaders en dergelijke zo verbeterd, dat dit niet meer wordt aangeraden. De volgorde in de html kan tegenwoordig beter hetzelfde zijn als op het scherm, omdat het anders juist verwarrend kan werken.
Een andere mogelijkheid is een zogenaamde skip-link: een link die je buiten het scherm parkeert met behulp van css, zodat hij normaal genomen niet te zien is. Zo'n link is wel zichtbaar te maken in speciale programma's zoals spraakbrowsers. Die link staat boven het menu en linkt naar de inhoud van de pagina, zodat mensen met één klik het hele menu kunnen passeren.
Van oorsprong was html een taal om wetenschappelijke documenten weer te geven, pas later is hij gebruikt voor lay-out. Maar daar is hij dus eigenlijk nooit voor bedoeld geweest. Het gebruiken van html voor lay-out leidt tot enorme problemen voor gehandicapten en tot een lage plaats in zoekmachines.
De html hoort alleen inhoud te bevatten, lay-out doe je met behulp van css. Die css moet in een extern stylesheet staan of, als hij alleen voor één bepaalde pagina van toepassing is, in de head van die pagina. Zoekmachines zijn ook niet dol op een oerwoud van inline-stijlen (dat zijn stijlen in de tag zelf: <div style="...">.)
Breng een logische structuur aan in je document. Gebruik een <h1> voor de belangrijkste kop, een <h2> voor een subkop, enz. Spraakbrowsers en dergelijke kunnen van kopregel naar kopregel springen. En een zoekmachine gaat ervan uit dat <h1> belangrijke tekst bevat.
Dit geldt voor al dit soort structuurbepalende tags.
Als een <h1> te grote letters geeft, maak daar dan met behulp van je css 'n kleinere letter van, maar blijf die <h1> gewoon gebruiken. Op dezelfde manier kun je al dit soort dingen oplossen.
Frames zijn een volstrekt verouderde techniek, die heel veel nadelen met zich meebrengt. Deze zijn hier netjes op een rijtje gezet: Webrichtlijnen. iframes hebben voor een deel dezelfde nadelen.
Als je 'n stuk code vaak wilt gebruiken, zoals 'n menu dat op elke pagina hetzelfde is, include dat dan met PHP of SSI. Dan ziet iedereen (ook 'n zoekmachines dus!) alles als één pagina in plaats van als los zand aan elkaar hangende teksten.
lang="..". Ik doe dat op mijn eigen site maar af en toe, omdat de tekst (en vooral de code) een mengsel is van Engels, Nederlands en eigengemaakte namen. Dit soort teksten is gewoon niet goed in te delen in een taal.<abbr> bij afkortingen. Doe dat de eerste keer op een pagina samen met de title-eigenschap: <abbr title="en dergelijke">e.d.</abbr>. Daarna kun je op dezelfde pagina volstaan met <abbr>e.d.</abbr>. Doe je dit niet, dan is er 'n grote kans dat 'n spraakbrowser e.d. uit gaat spreken als Ed, en 'n zoekmachine kan er ook geen chocola van maken.De spider van 'n zoekmachine, spraakbrowsers, en dergelijke kunnen geen plaatjes 'lezen'. Het is soms verbazingwekkend om te zien hoe veel, of eigenlijk: hoe weinig tekst er overblijft op een pagina als de plaatjes worden weggehaald. Het zelfde geldt voor die fantastisch mooie flash-pagina's, als daarbij geen voorzieningen voor dit soort programma's zijn aangebracht.
Op Linux kun je met Lynx kijken hoe je pagina eruitziet zonder plaatjes en dergelijke, als echt alleen de tekst overblijft. Een installatie-programma voor Lynx op Windows is te vinden op csant.info/lynx.
In Windows kun je ook het gratis programma WebbIE installeren. WebbIE laat de pagina zien, zoals een spraakbrowser en dergelijke hem zien. WebbIE is te downloaden vanaf www.webbie.org.uk. Nog een soortgelijk gratis programma is WebFormator.
De Firefox-extensie Web Developer heeft de mogelijkheid om 'n pagina te bekijken zonder css en/of afbeeldingen.
Tenslotte kun je je pagina nog online laten controleren op 'n behoorlijk aantal sites. Ik noem er hier enkele. Helaas zijn ze bijna allemaal Engelstalig.
colorfilter.wickline.org Laat zien hoe een kleurenblinde de site ziet.
contentquality.com Test op toegankelijkheid. Heel overzichtelijk.
wave.webaim.org Deze laat grafisch zien hoe de toegankelijkheid is. Heel erg duidelijk, maar bij grotere pagina's wordt 't al snel erg chaotisch.
Omdat ze de uitleg van de icoontjes heel goed hebben weten te verstoppen, geef ik de link daarvan ook maar gelijk: wave.webaim.org/icons
www.webrichtlijnen.nl/toetsen De enige Nederlandstalige site. Test op toegankelijkheid.
Laatst gecontroleerd op 30 januari 2012.
(Internet Explorer 6 is voor het laatst gecontroleerd op 26 augustus 2009. Op deze browser test ik niet meer. Maar omdat de code nauwelijks is veranderd, neem ik aan dat dit voorbeeld ook nog werkt in Internet Explorer 6.)
Dit voorbeeld is getest in Firefox, Opera, Safari, Google Chrome, Internet Explorer 6, 7, 8 en 9 in de resoluties 800x600, 1024x768, 1280x1024 en 1440x900. Steeds met de laatste versie van die browsers, omdat ik geen zin heb om rekening te houden met mensen die met zwaar verouderde browsers surfen. Dat is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken. In de resoluties 1024x768, 1280x1024 en 1440x900 is ook in- en uitzoomen en een kleinere en grotere letter getest. Er is ingezoomd en vergroot tot zover de browser kan, maar niet verder dan tot 200%.
Eventuele problemen met betrekking tot zoomen en lettergrootte staan bij Bekende problemen.
Er is getest met behulp van muis en toetsenbord.
Naast deze 'gewone' browsers is ook getest in Lynx, WebbIE, Jaws en Fangs Screen Reader Emulator. Lynx is een browser die alleen tekst laat zien en geen css gebruikt. WebbIE is een browser die gericht is op mensen met een handicap. Jaws is een screenreader, zoals die door blinden wordt gebruikt. Fangs Screen Reader Emulator is een extensie bij Firefox die de pagina laat zien zoals een screenreader hem ziet.
Als het voorbeeld in deze vier programma's toegankelijk is, zou het in principe toegankelijk moeten zijn in alle aangepaste browsers en dergelijke. En dus ook voor zoekmachines, want een zoekmachine is redelijk vergelijkbaar met een blinde. Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid van dit voorbeeld staan bij Opmerkingen.
Alleen op de hierboven genoemde systemen en browsers is getest. Er is dus niet getest op bijvoorbeeld mobiele systemen als iOS of Android, en ook niet op apparaten als smartphones, iPad, enz. De kans is heel erg groot dat dit voorbeeld niet (volledig) werkt op dat soort systemen en apparaten. Om het wel (volledig) werkend te krijgen, zul je vaak wijzigingen en/of aanvullingen moeten aanbrengen.
De html is gevalideerd met de validator van w3c, de css ook. Als om een of andere reden niet volledig gevalideerd kon worden, wordt dat bij Bekende problemen vermeld.
Nieuwe browsers test ik pas als ze uit het bèta-stadium zijn, omdat er anders 'n redelijke kans is dat ik 'n bug zit te omzeilen, die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt. Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kan ik niet beantwoorden, en het melden van fouten in niet-geteste browsers heeft ook geen enkel nut. (Melden van fouten, problemen, enz. in wel geteste browsers: graag!)
Alleen grotere wijzigingen worden hier vermeld, geen dingen als een link die is geüpdatet.
26 augustus 2009:
Nieuw opgenomen.
24 februari 2011:
Op 'n aantal plaatsen color: black; toegevoegd vanwege de toegankelijkheid. De reden staat in de uitleg bij de betreffende code.
Deze manier van centreren werkt alleen maar als je de pagina een vaste hoogte en breedte geeft. Als je die hoogte of breedte te groot maakt, zal een deel van de pagina niet meer zichtbaar zijn. Daar is helemaal niets aan te doen, want dat is een logisch gevolg van deze constructie.
Stel dat je de pagina 2000 px hoog maakt (dat past op geen enkel gangbaar scherm). Om te beginnen zet je de pagina met top: 50% halverwege het venster van de browser. Daarna zet je hem weer voor de helft, hier dus 1000 px, terug omhoog. Dan komt er dus 1000 px halverwege boven en 1000 px halverwege beneden de helft van het browservenster te staan.
Aan de onderkant is het geen probleem: er verschijnt gewoon een scrollbalk. Maar aan de bovenkant is het wel een probleem: daar verschijnt géén scrollbalk! Wat daar te hoog staat, is gewoon weg. Dat is ook niet echt vreemd, want wie gaat er nou 'n pagina verticaal centreren die niet in het venster van de browser past...
Je zou JavaScript kunnen gebruiken om eerst de hoogte van het venster van de browser te meten en dan afhankelijk daarvan de css aan te passen, maar persoonlijk denk ik dat er nuttiger werk is te bedenken als je tijd te veel hebt.
Nou is 2000 px natuurlijk wel heel erg veel, maar het kleinste nog min of meer gangbare scherm is 800x600 px, en 'n hoogte van 600 px is niet zo heel erg veel. Als je pagina dus hoger wordt dan zo'n 560 px (ook het venster van de browser, taakbalk en dergelijke hebben nog ruimte nodig), moet je je afvragen of verticaal centreren wel handig is. Je zou 't dan ook kunnen oplossen met een mooie achtergrond of zo voor grotere schermen.
Inmiddels verschijnen er meer en meer mobiele apparaten op de markt, die de meest wilde hoogtes hebben. Een pagina is echt veel eerder te hoog dan je zou denken.
Voor de breedte speelt precies hetzelfde probleem. Daar valt bij 'n te grote breedte inhoud aan de linkerkant weg. Voor 'n 800x600-scherm is de maximale veilige breedte zo'n 760 px.
Dit probleem speelt alleen maar bij het centreren van de hele pagina. Als je alleen 'n div centreert, zal die binnen een andere div of de body of zo staan, dus die wordt gecentreerd ten opzichte van het eerste ouder-element dat zelf een position heeft, en niet ten opzichte van het browservenster.
Bij in- en uitzoomen staat er niets meer gecentreerd. Dit komt door de slechte werking van de zoomfunctie in Internet Explorer 7: niets aan te doen. In Internet Explorer 8 werkt de zoomfunctie goed en speelt dit probleem niet meer.