Verticaal centreren van pagina of blok-element met bekende, vaste hoogte.
Pagina. Verticaal binnen het venster van de browser gecentreerd.
Binnen de pagina (gele blok) verticaal gecentreerde div.
Binnen de pagina (gele blok) verticaal gecentreerde div.
Binnen het groene blok horizontaal én verticaal gecentreerde div.
Alles op deze site kan vrij worden gebruikt. Je gebruikt het wel op eigen risico: als er ergens fouten in zitten, ben ik daar niet verantwoordelijk voor en ook niet voor eventueel daardoor aangerichte schade in welke vorm dan ook. Een link naar http://www.css-voorbeelden.nl is niet verplicht, maar wordt wel gewaardeerd.
Deze manier van verticaal centreren werkt alleen maar bij een vaste hoogte van pagina of blok-element. Voor het centreren van andere elementen zie positioneren.
Als je de hoogte van een pagina te groot maakt, is een deel van de pagina onzichtbaar. Zie verder bij Bekende problemen. Mensen zijn trouwens gewend dat de pagina bovenaan staat, dus ik zou me even afvragen of het echt zinvol is 'n hele pagina verticaal te centreren.
Alles op deze site is gemaakt op een systeem met Linux. Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Quanta Plus, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.
Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.
Iets gevonden waar je wat aan hebt? Mooi. Als je je waardering wilt uiten, maak dan een donatie over aan War Child Nederland, een organisatie die kinderen uit oorlogsgebieden helpt hun trauma's te verwerken. Of - nog beter - wordt donateur:
Met (x)html en css kun je niet simpel de grootte van het venster van de browser meten, zoals bijvoorbeeld met JavaScript kan. Voor de breedte is dat geen probleem: tenzij je iets anders opgeeft wordt standaard het hele venster gebruikt. Als de regel vol is wordt gewoon naar de volgende regel gegaan, en als het venster vol is verschijnt er 'n scrollbalk en kun je naar beneden gaan.
Als je 'n vaste breedte aan de pagina geeft, kun je ook simpel horizontaal centreren.
Verticaal centreren is veel lastiger, want daar is geen simpele opdracht voor. Als de pagina of het blok een vaste hoogte heeft is er gelukkig 'n tamelijk simpele truc om toch verticaal te kunnen centreren.
Stel dat de hoogte 400 px is. Als ik dan de bovenkant van de pagina halverwege het venster van de browser zet, en dan de helft van de hoogte terug omhoog ga - in dit geval 200 px - staat de bovenkant dus 200 px boven de middellijn van het venster, en de onderkant dus daaronder: de pagina is verticaal gecentreerd.
Op dezelfde manier kan ik ook blokken verticaal centreren binnen andere blokken.
Er kleven wel wat nadelen aan deze methode. Om de bovenkant van pagina of blok halverwege het venster van de browser te zetten, móét de pagina of blok een absolute positie hebben. Anders kan ik immers niet de opdracht top: 50% gebruiken.
Bij de pagina is er eigenlijk geen enkel nadeel aan het gebruik van position: absolute verbonden, maar bij blokken betekent het dat het blok niet meedoet bij de normale opbouw van het scherm. Dat kan lastig zijn, en het is dan ook absoluut nodig de opbouw van de pagina in zoveel mogelijk verschillende browsers te controleren.
Soms kun je ook position: relative gebruiken, maar ook dat heeft nadelen als je 't veel gebruikt. Position: absolute wordt bepaald ten opzichte van het ouder-element van het blok-element wat je absoluut wilt positioneren (op voorwaarde dat dit ouder-element zelf 'n relatieve of absolute positie heeft, anders wordt het daarboven liggende ouder-element gebruikt, enz. Als er geen enkel ouder-element is met 'n positie, wordt uiteindelijk het browservenster gebruikt.).
Bij position: relative wordt de positie bepaald ten opzichte van de normale positie die het blok zou hebben gehad zonder position. Dus bijvoorbeeld top: 10px betekent dat ten opzichte van de normale positie 10 px omlaag wordt gegaan. Maar de oorspronkelijke ruimte wordt nog steeds in beslag genomen. Andere elementen kijken dan ook niet naar de relatieve positie, maar naar de oorspronkelijke positie. Dat kan tot onverwachte problemen leiden: waarom staat die paragraaf nou opeens 30 px lager? Terwijl erboven 'n lege ruimte zit? Nou, misschien omdat 't element erboven 30 px relatief omhoog is verplaatst.
Ook hier geldt dus dat je zeer goed moet controleren in verschillende browsers.
Internet Explorer 6 wil nog wel eens (letterlijk) vreemde bokkensprongen maken met position, dus ook daar moet je zeker in controleren.
Uiteindelijk is het gebruik van relative of absolute vaak 'n kwestie van voorkeur.
De code die te maken heeft met de basis van dit voorbeeld is rood gekleurd. Alle voor dit voorbeeld niet-essentiële code is bruin.
Deze uitleg hoort bij het voorbeeld dat in de download zit. Het voorbeeld uit de download verschilt iets van het voorbeeld hier op de site. In de download ontbreken bijvoorbeeld de witte vlakken met de links. Ook in de kopregels zit vaak wat verschil. Daarnaast kunnen er nog andere (meestal kleine) verschillen zijn.
Als je deze uitleg leest naast de broncode van het voorbeeld op de site, kan het dus bijvoorbeeld zijn dat 'n h1 uit de css bij 'n <h2> uit de html hoort. Maar het gaat niet om hele grote, fundamentele afwijkingen.
Als je dit lastig vindt, downloadt dan de hele handel (ga terug naar het voorbeeld en kies daar voor downloaden). In de download zit 'n voorbeeld dat wel naadloos aansluit op de uitleg in de download.
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl" lang="nl">
Een document moet met een doctype beginnen om weergaveverschillen tussen browsers te voorkomen. Zonder doctype is de kans op verschillende (en soms volkomen verkeerde) weergave tussen verschillende browsers heel erg groot.
Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.
Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.
De toevoeging achter <html hierboven hoort bij het gekozen doctype.
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8" />
Zorgt dat de browser letters met accenten en dergelijke goed kan weergeven. Als je als doctype html hebt gekozen, moet je niet eindigen op />, maar op > (dit geldt voor alles in de head wat eindigt op />).
utf-8 is de beste charset (tekenset), omdat deze alle talen van de wereld (en nog heel veel andere extra tekens) bestrijkt, maar toch niet meer ruimte inneemt voor de code dan nodig is. Als je utf-8 gebruikt, hoef je veel minder entiteiten (ä en dergelijke) te gebruiken, maar kun je bijvoorbeeld gewoon ä gebruiken.
Deze regel moet zo hoog mogelijk komen te staan, als eerste regel binnen de head, omdat hij anders door sommige browsers niet wordt gelezen.
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="../../css/naam-van-stylesheet.css" />
Deze regel heeft in dit voorbeeldbestand geen enkel nut. Normaal genomen is het een verwijzing naar een extern stylesheet, waarin de style staat. In dit voorbeeld verwijst de href naar een niet bestaand bestand.
De bedoeling is dat je bovenstaande regels aanpast voor je eigen bestand. De hele style, die onder deze regels in de <head> staat, wordt dan in het externe bestand geplaatst waar de href naar verwijst. In dat bestand komt de style precies zo te staan zoals die nu in de <head> staat. Het bestand moet eindigen op .css.
Voordeel van een externe stylesheet is onder andere, dat deze geldig is voor alle pagina's waaraan deze is gelinkt. 'n Verandering in de lay-out hoef je dan maar op één enkele centrale plek te aan te brengen.
In die externe stylesheet zet je alles wat in dit voorbeeld tussen <style type="text/css"> en </style> staat (zonder deze begin- en eindregel).
Deze regel is gewoon 'n link die naar 'n bestand elders verwijst, waar de css in staat. Op de plaats van "../../css/naam-van-stylesheet.css" moet je pad naar en naam van jouw stylesheet invullen.
<style type="text/css">
Voor de duidelijkheid staat de style hier in het bestand zelf, maar het is beter deze in een apart stylesheet te zetten, zoals hierboven beschreven. In dat stylesheet komt alles wat tussen bovenstaande regel en </style> staat.
Technisch gezien is er geen enkel bezwaar om het in die stylesheet te zetten met dezelfde vreselijke lay-out als die ik in dit voorbeeld gebruik. Maar als je dat doet, garandeer ik je hele grote problemen omdat het volstrekt onoverzichtelijk is. Ik gebruik alleen deze lay-out omdat het anders veel te veel regels worden.
Voorbeeld van 'n goede lay-out in je css>:
div#header-buiten
{
position: absolute;
right: 16px;
width: 100%;
height: 120px;
background: yellow;
}
div#header-binnen
{
margin-left: 16px;
height: 120px;
text-align: center;
}
body
margin: 0; padding: 0;
Slim om te doen, is soms wat afwijkend in verschillende browsers.
font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;
Lettersoort. Als er geen Arial is, wordt gezocht naar Helvetica. Als dat er ook niet is in ieder geval 'n lettersoort zonder schreef (dwarsstreepjes).
font-size: 110%;
Iets groter dan standaard. 't Zal de leeftijd zijn, maar ik vind de standaardgrootte wat te klein.
Ik gebruik hier % als eenheid, en voor alle andere lettergroottes gebruik ik em. Dat komt door Internet Explorer. Als ik als maateenheid iets als px neem, kunnen gebruikers van Internet Explorer de lettergrootte niet veranderen.
Maar als ik overal em neem als maateenheid, wat dan voor de hand zou liggen, kom ik in de problemen met versies van Internet Explorer ouder dan versie 8. De stappen van de verkleining of vergroting zijn in die browsers zo groot, dat 't gelijk onleesbaar klein of absurd groot is.
Als je nou echter bij body geen em gebruikt (font-size: 1.1em; zou hetzelfde moeten zijn als font-size: 110%;), dan is de lettergrootte in Internet Explorer te veranderen, en in oudere versies dan versie 8 zijn de tussenstappen teruggebracht tot normale grootte.
Dit werkt ook als je als lettergrootte 100% invult. Dat heeft geen enkele invloed op de lettergrootte, behalve dus dat de tussenstappen in oudere versies nu normaal werken.
In Internet Explorer 8 is deze bug eindelijk gerepareerd. Aangezien we waarschijnlijk nog vele jaren met oudere versies dan Internet Explorer 8 zitten opgescheept, zal deze truc ook nog jaren moeten worden toegepast.
div#content
De div met id="content". Binnen deze div staat de hele pagina.
Deze pagina is grotendeels leeg, maar dat maakt natuurlijk niets uit. Een pagina met tekst of afbeeldingen of kolommen gedraagt zich precies hetzelfde.
position: absolute;
Om div#content, dus de pagina, op 'n bepaalde plaats neer te kunnen zetten.
Er wordt gepositioneerd ten opzichte van de eerste ouder met 'n positie. Omdat die er hier niet is, wordt gepositioneerd ten opzichte van het venster van de browser. Precies wat we willen.
top: 50%;
De bovenkant van de pagina halverwege de hoogte van het venster van de browser zetten. Omdat dit in procenten is uitgedrukt, maakt de grootte van het venster van de browser, en dus het scherm, niet uit. De pagina zal altijd in het midden worden gezet.
margin-top: -200px;
De hoogte van de pagina is 400 px. Als ik dus weer de helft van de hoogte omhoog ga, zal de helft van de hoogte boven het midden komen te staan. En dus de andere helft onder het midden. Oftewel: de pagina is verticaal gecentreerd.
Deze methode kan dus alleen maar werken bij een pagina (of blok) met een vaste, bekende hoogte.
width: 750px;
De pagina is 750 px breed. De breedte maakt niets uit voor het verticaal centreren.
height: 400px;
De hoogte. Zou de hoogte 500 px zijn, dan moet margin-top dus -250 px zijn: altijd de helft.
Als je de hoogte van een pagina te groot maakt, is een deel van de pagina onzichtbaar. Zie verder bij Bekende problemen.
color: black;
Hoewel dit de standaardkleur is, geef ik de kleur toch op. Hieronder geef ik een achtergrondkleur op. Sommige mensen hebben zelf de kleur en/of achtergrondkleur veranderd, bijvoorbeeld omdat ze slecht kleuren kunnen onderscheiden. Als ik nu de achtergrondkleur verander, maar niet de tekstkleur, loop ik het risico dat tekstkleur en achtergrondkleur te veel op elkaar gaan lijken.
Door beide op te geven, weet ik redelijk zeker dat achtergrond- en tekstkleur genoeg van elkaar blijven verschillen. Als de gebruiker !important heeft gebruikt, is er nog niets aan de hand, want dan veranderen achtergrond- en tekstkleur geen van beide.
background: yellow;
Om de pagina zichtbaar te maken in dit voorbeeld.
div#rood
Het rode blok wat verticaal gecentreerd op de pagina staat.
position: absolute;
Om de div op een bepaalde plaats neer te kunnen zetten. Er wordt gepositioneerd ten opzichte van de eerste ouder met een positie, dat is hier div#content.
top: 50%;
Bovenkant van het blok halverwege div#content zetten.
left: 90px;
90 px van de linkerkant van div#content.
margin-top: -50px;
En weer de helft van de hoogte terug omhoog, waardoor div#rood verticaal gecentreerd staat in div#content.
width: 200px;
De breedte.
height: 100px;
De hoogte.
color: black;
Hoewel dit de standaardkleur is, geef ik de kleur toch op. Hieronder geef ik een achtergrondkleur op. Sommige mensen hebben zelf de kleur en/of achtergrondkleur veranderd, bijvoorbeeld omdat ze slecht kleuren kunnen onderscheiden. Als ik nu de achtergrondkleur verander, maar niet de tekstkleur, loop ik het risico dat tekstkleur en achtergrondkleur te veel op elkaar gaan lijken.
Door beide op te geven, weet ik redelijk zeker dat achtergrond- en tekstkleur genoeg van elkaar blijven verschillen. Als de gebruiker !important heeft gebruikt, is er nog niets aan de hand, want dan veranderen achtergrond- en tekstkleur geen van beide.
background: #f6c;
Kleurtje om de div zichtbaar te kunnen maken.
div#groen
Het grote groene blok wat verticaal gecentreerd staat binnen de pagina.
position: absolute;
Om de div op een bepaalde plaats in het venster van de browser neer te kunnen zetten. Er wordt gepositioneerd ten opzichte van de eerste ouder met een positie, dat is hier div#content.
top: 50%;
Bovenkant van het blok halverwege div#content zetten.
left: 400px;
400 px van de linkerkant van div#content.
margin-top: -150px;
En weer de helft van de hoogte terug omhoog, waardoor div#groen verticaal gecentreerd staat in div#content.
width: 300px;
De breedte.
height: 300px;
De hoogte.
color: black;
Hoewel dit de standaardkleur is, geef ik de kleur toch op. Hieronder geef ik een achtergrondkleur op. Sommige mensen hebben zelf de kleur en/of achtergrondkleur veranderd, bijvoorbeeld omdat ze slecht kleuren kunnen onderscheiden. Als ik nu de achtergrondkleur verander, maar niet de tekstkleur, loop ik het risico dat tekstkleur en achtergrondkleur te veel op elkaar gaan lijken.
Door beide op te geven, weet ik redelijk zeker dat achtergrond- en tekstkleur genoeg van elkaar blijven verschillen. Als de gebruiker !important heeft gebruikt, is er nog niets aan de hand, want dan veranderen achtergrond- en tekstkleur geen van beide.
background: green;
Kleurtje om de div zichtbaar te kunnen maken.
div#blauw
Het kleine blauwe blok wat verticaal en horizontaal gecentreerd staat binnen het groene blok.
position: absolute;
Om de div op een bepaalde plaats te kunnen neerzetten. Er wordt gepositioneerd ten opzichte van de eerste ouder met een positie, dat is hier div#groen.
top: 50%;
Bovenkant van het de div halverwege div#groen zetten.
left: 75px;
95 px van de linkerkant van div#groen.
div#groen is 300 px breed, div#blauw 150 px. Dus ik heb nog 150 px over, wat 75 px links en 75 px rechts betekent om horizontaal te centreren.
Omdat ik position: absolute heb gebruikt kan ik niet margin: 0 auto gebruiken, wat anders veel simpeler zou zijn (marge van 0 px boven en onder, links en rechts auto oftewel evenveel px oftewel gecentreerd).
margin-top: -75px;
En weer de helft van de hoogte terug omhoog, waardoor div#groen verticaal gecentreerd staat in div#groen.
width: 150px;
De breedte.
height: 150px;
De hoogte.
color: black;
Hoewel dit de standaardkleur is, geef ik de kleur toch op. Hieronder geef ik een achtergrondkleur op. Sommige mensen hebben zelf de kleur en/of achtergrondkleur veranderd, bijvoorbeeld omdat ze slecht kleuren kunnen onderscheiden. Als ik nu de achtergrondkleur verander, maar niet de tekstkleur, loop ik het risico dat tekstkleur en achtergrondkleur te veel op elkaar gaan lijken.
Door beide op te geven, weet ik redelijk zeker dat achtergrond- en tekstkleur genoeg van elkaar blijven verschillen. Als de gebruiker !important heeft gebruikt, is er nog niets aan de hand, want dan veranderen achtergrond- en tekstkleur geen van beide.
background: #0ff;
Kleurtje om de div zichtbaar te kunnen maken.
h1
Titel van de pagina.
font-size: 1.3em;
Kleinere letter dan standaard, anders past het niet goed. Ik gebruik toch een <h1>, omdat zoekmachines meer gewicht geven aan tekst in een <h1>. En dit voorbeeld gaat over centreren, dus in dit geval is een <h1> terecht en geen misleiding van de zoekmachine. Ik gebruik em als eenheid zodat ook gebruikers van Internet Explorer de lettergrootte kunnen veranderen.
text-align: center;
Tekst horizontaal in het midden zetten.
h2, h3
Andere <h>'s. Ik ga deze ook fors aanpassen, maar ook hier geldt: deze pagina gaat over centreren, en deze <h>'s geven de diverse onderdelen aan. En omdat een zoekmachine meer gewicht geeft aan tekst in een <h>, zijn ook hier <h>'s terecht en geen misleiding van de zoekmachine. Hoewel de opmaak de tekst er (vrijwel) als gewone tekst uit laat zien.
font-weight: normal;
<h>'s zijn van zichzelf vet, en dat wil ik hier niet.
margin: 0;
Ook de standaard-marge boven en onder een <h> kan ik hier niet gebruiken.
text-align: center;
Tekst horizontaal in het midden zetten.
h2#links, h3
De <h2> met id='links' en alle <h3>'s.
font-size: 1em;
Normaal genomen geven deze <h>'s een grotere letter, hier wil ik de normale grootte. Ik gebruik em als eenheid zodat ook gebruikers van Internet Explorer de lettergrootte kunnen veranderen.
h2#rechts
De <h2> met id='rechts'.
font-size: 1.3em;
Aangepaste lettergrootte. De standaard-grootte is te groot. Ik gebruik em als eenheid zodat ook gebruikers van Internet Explorer de lettergrootte kunnen veranderen.
div#content p
Alle paragrafen binnen de div met id="content".
margin: 0;
De standaardmarge boven en onder een paragraaf kan ik hier niet gebruiken.
text-align: center;
Tekst in het midden zetten.
Gebruik vooral geen FrontPage, Publisher of Word (alle drie van Microsoft). Deze programma's maken niet-standaard code die alleen goed te bekijken is in Internet Explorer. In alle andere browsers zie je grotendeels bagger, áls je al iets ziet.
Publisher en Word zijn niet bedoeld om websites mee te maken. FrontPage is zwaar verouderd en wordt niet meer onderhouden door Microsoft. Als je beslist 'n duur product (299 dollar) van Microsoft wilt gebruiken, neem dan Microsoft Expression Web 2. Andere uitvoeringen zijn nog veel duurder.
Je kunt natuurlijk ook het gratis programma Kompozer, de opvolger van nvu, gebruiken. Dit programma is te downloaden vanaf www.kompozer.net/download. Meer links over Kompozer vind je op de pagina met links onder Gereedschap → wysiwyg-editor.
Maar het allerbeste is om gewoon zelf html, css, enz. te leren, omdat zelfs het allerbeste programma het nog steeds zwaar verliest van 'n op de juiste manier met de hand gemaakte pagina.
Het allereerste dat je moet invoeren is het doctype, vóór welke andere code dan ook. Een lay-out met een missend of onvolledig doctype ziet er totaal anders uit dan een lay-out met een geldig doctype. Wát er anders is, verschilt ook nog 'ns tussen de diverse browsers. Als je klaar bent en dan nog 'ns 'n doctype gaat invoeren, weet je vrijwel zeker dat je van voren af aan kunt beginnen met de lay-out.
Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.
Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.
Gebruik een 'strict' doctype of het doctype voor html 5. Deze zijn bedoeld voor nieuwe sites. Het transitional doctype is bedoeld voor al bestaande sites, niet voor nieuwe. Het transitional doctype staat talloze tags toe, die in html 5 zijn verboden. Deze tags worden al zo'n tien jaar afgeraden. Het transitional doctype is echt alleen bedoeld om de puinhoop van vroeger, toen niet volgens standaarden werd gewerkt, enigszins te herstellen.
Het strict doctype staat verouderde tags niet toe. Daardoor kan met 'n strict doctype, of het nu html of xhtml is, probleemloos worden overgestapt naar html 5. Met een transitional doctype en het gebruik van afgekeurde tags kun je niet overstappen naar html 5. Je moet dan eerst alle verouderde tags verwijderen, wat echt ontzettend veel werk kan zijn.
Als het om een lay-out of iets dergelijks gaat: zorg eerst dat header, kolommen, footer, menu, en dergelijke staan en bewegen zoals je wilt, en ga dan pas details binnen die blokken invullen. In eerste instantie gebruik je dus bijvoorbeeld 'n leeg blok voor waar uiteindelijk het menu komt te staan.
Als je begint met allerlei details, is er 'n heel grote kans dat die de werking van de blokken gaan verstoren. Bouw eerst het huis, en ga dan pas de kamers inrichten. Als de blokken eenmaal werken zoals je wilt, zul je het gelijk merken als 'n toegevoegd detail als tekst of 'n afbeelding iets gaat storen. Daarvoor moet je natuurlijk wel regelmatig controleren in verschillende browsers of alles nog wel goed werkt.
Je kunt de blokken tijdens het aanpassen opvullen met bijvoorbeeld <br />1<br />2<br />3 enz., tot ze de juiste hoogte hebben. Het is handig om aan het einde even iets toe te voegen als 'laatste', zodat je zeker weet dat er niet drie regels onderaan naar 't virtuele walhalla zijn verhuisd.
Om de breedte te vullen kun je het best 'n kort woord als 'huis' duizend keer of zo herhalen. Ook hier is het handig om aan 't einde (en hier ook aan 't begin) 'n herkenningsteken te maken, zodat je zeker weet dat je de hele tekst ziet.
Valideren, valideren, valideren en dan voor 't slapen gaan nog 'ns valideren.
Valiwie???
Valideren is het controleren van je (x)html en css op 'n hele serie fouten. Computers zijn daar vaak veel beter in dan mensen. Als je 300 keer <h2> hebt gebruikt en 299 keer </h2> vindt 'n computer die ene missende </h2> zonder enig probleem. Jij ook wel, maar daarna ben je misschien wel aan vakantie toe.
Je kunt je css en (x)html zowel valideren als 't online staat, als wanneer 't nog in je computer staat. Web Developer ('n Firefox-extensie) heeft zelfs 'n mogelijkheid om de html voortdurend, bij elke wijziging, opnieuw te valideren. (Die mogelijkheid is er ook bij css, maar daar wordt altijd aangegeven dat 't valid is, wat je er ook aan onzin in zet. Maar als je in de balk op css klikt ga je naar de echte validator, en die controleert wel goed.)
(x)html kun je valideren op: validator.w3.org
css kun je valideren op: jigsaw.w3.org/css-validator
Valideren kan helpen om gekmakende fouten te vinden. Valid code garandeert ook dat de weergave in verschillende browsers (vrijwel) hetzelfde is. En valid code is over twintig jaar ook nog te bekijken.
Toegankelijkheid (accessibility in het Engels) is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een spraakbrowser gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje wat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat dus gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.
(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)
Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.
Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:
Accesskeys (sneltoetsen) kun je beter niet gebruiken, deze gaven te veel problemen omdat ze vaak dubbelop zijn met sneltoetsen voor de browser of andere al gebruikte sneltoetsen. Bovendien is voor de gebruiker meestal niet duidelijk welke toetsen het zijn.
In de komende html 5 waren ze eerst niet toegestaan, maar inmiddels lijkt het erop dat ze toch worden toegestaan, maar op 'n andere manier dan in html 4.01. Ik ga ze zelf pas weer gebruiken als duidelijk is hoe ze gaan werken, en als ze beter zijn uitgedacht dan in html 4.01 het geval was, want bij een goede toepassing is het op zich een heel goed idee.
Vaak kunnen bepaalde delen van de code, zoals de header en links, met 'n simpele ingreep als position: op een lagere plaats worden neergezet in de code. 'n Blinde wordt er niet vrolijk van als elke pagina begint met het voorlezen van dezelfde zestien links. En 'n zoekmachine hecht meer waarde aan hoger staande tekst dan aan lager staande, dus je kunt beter inhoud dan header of links bovenaan hebben staan.
Ik doe dat in de voorbeelden vaak niet, omdat het van geval tot geval bekeken moet worden. En voor veel mensen zullen de voorbeelden zo al ingewikkeld genoeg zijn.
Een andere mogelijkheid is een zogenaamde skip-link: een link die je buiten het scherm parkeert met behulp van css, zodat hij normaal genomen niet te zien is. Zo'n link is wel zichtbaar te maken in speciale programma's zoals spraakbrowsers. Die link staat boven het menu en linkt naar de inhoud van de pagina, zodat mensen met één klik het hele menu kunnen passeren.
Van oorsprong was html een taal om wetenschappelijke documenten weer te geven, pas later is hij gebruikt voor lay-out. Maar daar is hij dus eigenlijk nooit voor bedoeld geweest. Het gebruiken van html voor lay-out leidt tot enorme problemen voor gehandicapten en tot een lage plaats in zoekmachines.
De html hoort alleen inhoud te bevatten, lay-out doe je met behulp van css. Die css moet in een extern stylesheet staan of, als hij alleen voor één bepaalde pagina van toepassing is, in de head van die pagina. Zoekmachines zijn ook niet dol op een oerwoud van inline-stijlen (dat zijn stijlen in de tag zelf: <div style="...">.)
Breng een logische structuur aan in je document. Gebruik een <h1> voor de belangrijkste kop, een <h2> voor een subkop, enz. Spraakbrowsers en dergelijke kunnen van kopregel naar kopregel springen. En een zoekmachine gaat ervan uit dat <h1> belangrijke tekst bevat.
Dit geldt voor al dit soort structuurbepalende tags.
Als een <h1> te grote letters geeft, maak daar dan met behulp van je css 'n kleinere letter van, maar blijf die <h1> gewoon gebruiken. Op dezelfde manier kun je al dit soort dingen oplossen.
Frames zijn een volstrekt verouderde techniek, die heel veel nadelen met zich meebrengt. Deze zijn hier netjes op een rijtje gezet: Webrichtlijnen. iframes hebben voor een deel dezelfde nadelen.
Als je 'n stuk code vaak wilt gebruiken, zoals 'n menu dat op elke pagina hetzelfde is, include dat dan met PHP of SSI. Dan ziet iedereen (ook 'n zoekmachines dus!) alles als één pagina in plaats van als los zand aan elkaar hangende teksten.
De spider van 'n zoekmachine, spraakbrowsers, en dergelijke kunnen geen plaatjes 'lezen'. Het is soms verbazingwekkend om te zien hoe veel, of eigenlijk: hoe weinig tekst er overblijft op een pagina als de plaatjes worden weggehaald. Het zelfde geldt voor die fantastisch mooie flash-pagina's, als daarbij geen voorzieningen voor dit soort programma's zijn aangebracht.
Op Linux kun je met Lynx kijken hoe je pagina eruitziet zonder plaatjes en dergelijke, als echt alleen de tekst overblijft.
In Windows kun je in Firefox de extensie Yellowpipe Lynx Viewer Tool installeren, waarmee je Lynx kunt imiteren: Yellowpipe Lynx Viewer Tool
In Windows kun je ook het gratis programma WebbIE installeren. WebbIE laat de pagina zien, zoals een spraakbrowser en dergelijke hem zien. WebbIE is te downloaden vanaf www.webbie.org.uk. Nog een soortgelijk gratis programma is WebFormator.
De Firefox-extensie Web Developer heeft de mogelijkheid om 'n pagina te bekijken zonder css en/of afbeeldingen.
Tenslotte kun je je pagina nog online laten controleren op 'n behoorlijk aantal sites. Ik noem er hier enkele. Helaas zijn ze bijna allemaal Engelstalig.
colorfilter.wickline.org Laat zien hoe een kleurenblinde de site ziet.
contentquality.com Test op toegankelijkheid. Heel overzichtelijk.
wave.webaim.org Deze laat grafisch zien hoe de toegankelijkheid is. Heel erg duidelijk, maar bij grotere pagina's wordt 't al snel erg chaotisch.
Omdat ze de uitleg van de icoontjes heel goed hebben weten te verstoppen, geef ik de link daarvan ook maar gelijk: wave.webaim.org/icons
www.webrichtlijnen.nl/toetsen De enige Nederlandstalige site. Test op toegankelijkheid.
Laatst gecontroleerd op 30 juni 2011.
(Internet Explorer 6 is voor het laatst gecontroleerd op 5 april 2010. Op deze browser test ik niet meer. Maar omdat de code nauwelijks is veranderd, neem ik aan dat dit voorbeeld ook nog werkt in Internet Explorer 6.)
Dit voorbeeld is getest in Firefox, Opera, Safari, Google Chrome, Internet Explorer 6, 7, 8 en 9 in de resoluties 800x600, 1024x768 en 1280x1024. Steeds met de laatste versie van die browsers, omdat ik geen zin heb om rekening te houden met mensen die met zwaar verouderde browsers surfen. Dat is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken. In de resoluties 1024x768 en 1280x1024 is ook in- en uitzoomen en een kleinere en grotere letter getest. Eventuele problemen staan bij Bekende problemen.
Naast deze 'gewone' browsers is alles ook getest in Lynx, WebbIE, Jaws en Fangs Screen Reader Emulator. Lynx is een browser die alleen tekst laat zien en geen css gebruikt. WebbIE is een browser die gericht is op mensen met een handicap. Jaws is een screenreader, zoals die door blinden wordt gebruikt. Fangs Screen Reader Emulator is een extensie bij Firefox die de pagina laat zien zoals een screenreader hem ziet.
Als het voorbeeld in deze vier programma's toegankelijk is, zou het in principe toegankelijk moeten zijn in alle aangepaste browsers en dergelijke. En dus ook voor zoekmachines, want een zoekmachine is redelijk vergelijkbaar met een blinde. Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid van dit voorbeeld staan bij Opmerkingen.
Nieuwe browsers test ik pas als ze uit het bèta-stadium zijn, omdat er anders 'n redelijke kans is dat ik 'n bug zit te omzeilen die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt. Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kan ik niet beantwoorden, en het melden van fouten in niet-geteste browsers heeft ook geen enkel nut. (Melden van fouten, problemen, enz. in wel geteste browsers: graag!)
Oktober 2007:
Nieuw opgenomen.
10 augustus 2008:
Bij Bekende problemen stukje over zoomen in Internet Explorer 7 toegevoegd.
6 april 2009:
Tekst aangepast aan de nieuw verschenen Internet Explorer 8. De code is hetzelfde gebleven.
30 juni 2011:
Op diverse plaatsen color: black; toegevoegd vanwege toegankelijkheid. Het waarom staat op de betreffende plaatsen in de Beschrijving van code en css.
Als je 'n hele pagina verticaal gaat centreren, is er 'n kans dat 'n deel van de pagina wegvalt, zoals je hieronder kunt lezen. Mensen zijn gewend dat 'n pagina gewoon bovenaan staat, dus je kunt je afvragen of het wel zo slim is 'n hele pagina verticaal te centreren.
Deze manier van verticaal centreren werkt alleen maar als je de pagina een vaste hoogte geeft. Als je die hoogte te groot maakt, zal een deel van de pagina niet meer zichtbaar zijn, en daar is helemaal niets aan te doen, want dat is een logisch gevolg van deze constructie.
Stel dat je de pagina 2000 px hoog maakt (dat past op geen enkel gangbaar scherm). Om te beginnen zet je de pagina met top: 50% halverwege het venster van de browser. Daarna zet je hem weer voor de helft, hier dus 1000 px, terug omhoog. Dan komt er dus 1000 px halverwege boven en 1000 px halverwege beneden de helft van het venster te staan.
Aan de onderkant is het geen probleem: er verschijnt gewoon een scrollbalk. Maar aan de bovenkant is het wel een probleem: daar verschijnt géén scrollbalk! Wat daar te hoog staat, is gewoon weg. Dat is ook niet echt vreemd, want wie gaat er nou 'n pagina verticaal centreren die niet in het venster past...
Je zou JavaScript kunnen gebruiken om eerst de hoogte van het scherm te meten en dan afhankelijk daarvan de css aan te passen, maar persoonlijk denk ik dat er nuttiger werk is te bedenken als je tijd te veel hebt.
Nou is 2000 px natuurlijk wel heel erg veel, maar het kleinste nog min of meer gangbare scherm is 800x600 px, en 'n hoogte van 600 px is niet zo heel erg veel. Als je pagina dus hoger wordt dan zo'n 560 px (ook het venster van de browser, taakbalk en dergelijke hebben nog ruimte nodig), moet je je afvragen of verticaal centreren wel handig is. Je zou 't dan ook kunnen oplossen met een mooie achtergrond of zo voor grotere schermen.
Dit probleem speelt alleen maar voor het centreren van de hele pagina. Als je alleen 'n div centreert, zal die binnen een andere div of de body of zo staan, dus die wordt gecentreerd ten opzichte van het eerste ouder-element dat zelf een position heeft, en niet ten opzichte van het browser-venster.
Bij in- en uitzoomen staat er niets meer verticaal in het midden. Dit komt door de slechte werking van de zoomfunctie in Internet Explorer 7: niets aan te doen. In Internet Explorer 8 werkt de zoomfunctie goed en speelt dit probleem niet meer.