Skip links en inhoudsopgave

Menu met knoppen die verkleuren, afhankelijk van of link al is bezocht - uitleg

Laatst aangepast: .

Afbeelding 1: de knop bij hoveren, bezocht en onbezocht

Korte omschrijving

Onder het plaatje zit een link. Als de link nog niet is bezocht, heeft het plaatje een rode waas. Als de link is bezocht, krijgt het plaatje een groene waas. Bij hoveren over het plaatje verdwijnt de waas.

BELANGRIJK

Deze uitleg hoort bij het voorbeeld dat in de download zit. Het voorbeeld uit de download verschilt iets van het voorbeeld hier op de site. In de download ontbreekt bijvoorbeeld de navigatie voor de site. Ook in de kopregels zit vaak wat verschil. Daarnaast kunnen er nog andere (meestal kleine) verschillen zijn.

Als je deze uitleg leest naast de broncode van het voorbeeld op de site, kan het dus bijvoorbeeld zijn dat 'n <h1> uit de css bij 'n <h2> uit de html hoort. Maar het gaat niet om hele grote, fundamentele afwijkingen.

Als je dit lastig vindt, downloadt dan de hele handel (ga terug naar het voorbeeld en kies daar voor downloaden). In de download zit 'n voorbeeld dat wel naadloos aansluit op de uitleg in de download.

Alles op deze site kan vrij worden gebruikt, met twee beperkingen:

* Je gebruikt het materiaal op deze site volledig op eigen risico. Het kan prima zijn dat er fouten in de hier verstrekte info zitten. Voor eventuele schade die door gebruik van materiaal van deze site ontstaat, in welke vorm dan ook, zijn www.css-voorbeelden.nl en medewerkers daarvan op geen enkele manier verantwoordelijk.

* Deze uitleg wordt regelmatig bijgewerkt. Het is daarom niet toegestaan deze uitleg op welke manier dan ook te verspreiden, zonder daarbij duidelijk te vermelden dat de uitleg afkomstig is van www.css-voorbeelden.nl en dat daar altijd de nieuwste versie is te vinden. Dit is om te voorkomen dat er verouderde versies worden verspreid.

Een link naar www.css-voorbeelden.nl wordt trouwens altijd op prijs gesteld.

Alle code is geschreven in een afwijkende lettersoort en -kleur. De code die te maken heeft met de basis van dit voorbeeld (essentiële code), is in de hele uitleg blauw gekleurd. Alle niet-essentiële code is bruin. (In de inhoudsopgave staat alles vanwege de leesbaarheid in een gewone letter.)

Opmerkingen

Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.

Alles op deze site is gemaakt op een systeem met Linux (Kubuntu). Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Komodo Edit, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.

Vragen of opmerkingen? Fout gevonden? Ga naar het forum.

Iets gevonden waar je wat aan hebt? Mooi. Als je je waardering wilt uiten, maak dan een donatie over aan War Child Nederland, een organisatie die kinderen uit oorlogsgebieden helpt hun trauma's te verwerken. Of - nog beter - wordt donateur:
Naar site van War Child Nederland

Achterliggend idee

Ik zal 't maar gelijk opbiechten: bij de Korte omschrijving staat een vuige leugen. Er ligt helemaal geen waas over de afbeelding. Dat kan namelijk helemaal niet meer.

In een eerdere versie van dit voorbeeld werd de thumbnail met behulp van opacity minder zichtbaar gemaakt, als de link was bezocht. Omdat het kinderlijk eenvoudig was met behulp van JavaScript en css te achterhalen, welke sites iemand had bezocht, kan bij de pseudo-class :visited alleen nog een heel beperkt aantal eigenschappen worden gebruikt. Die eigenschappen hebben allemaal met kleur te maken. background-color is een eigenschap die nog in alle browsers werkt. (Met enkele beperkingen: de kleur transparent kan niet worden gebruikt, en ook rgba() en hsla() kunnen niet worden gebruikt.)

Op dezelfde manier zijn de mogelijkheden voor iets als a:visited + span beperkt, tot wat hierboven is genoemd, dus ook deze omweg werkt niet.

Dit beperkt de mogelijkheden voor opmaak van een bezochte link dus nogal. Maar deze beperkingen zijn volkomen terecht, omdat het om een joekel van een privacy-lek gaat.

opacity kan dus niet meer worden gebruikt om de thumb minder zichtbaar te maken, zoals in de eerste versie van dit voorbeeld het geval was. Er kan ook geen filter over de thumbnail worden gelegd of zoiets, als de link is bezocht, want ook dit soort dingen zijn niet meer toegestaan. De afbeelding vervangen door een andere afbeelding als de link is bezocht, kan ook niet meer.

De achtergrondkleur kan echter nog wel worden veranderd. En als je de hele thumb nou enigszins doorzichtig maakt, zie je die achtergrondkleur door de thumb heen. Wat ongeveer hetzelfde effect geeft als een gekleurd filter over de thumb.

De thumbnail is een gewone afbeelding, die in een link wordt gezet. Het formaat is png, omdat je dat enigszins doorzichtig kunt maken, zodat je de achtergrondkleur erdoorheen ziet. Dat ogenschijnlijke rode of groene waas is dus helemaal geen waas, maar de achtergrondkleur die door de thumbnail heen is te zien.

(Een doorzichtige png kun je bijvoorbeeld maken met het grafische programma GIMP, gratis en open source.)

Zolang de link niet is bezocht, is de achtergrondkleur van de thumb rood. Als de link is bezocht, wordt de achtergrondkleur groen. Bij hoveren over de thumb wordt de achtergrondkleur wit, en omdat de thumb niet al te doorzichtig is, lijkt het dan min of meer een gewone afbeelding.

Afbeelding 2
Afbeelding 2: originele foto. Niet doorzichtig.
Afbeelding 3
Afbeelding 3: enigszins doorzichtig op witte achtergrond.
Afbeelding 5
Afbeelding 5: enigszins doorzichtig op groene achtergrond.
Afbeelding 4
Afbeelding 4: enigszins doorzichtig op rode achtergrond.

Hierboven staat de thumb met de verschillende achtergrondkleuren, en ook het niet-doorzichtige origineel.

Op touchscreens werkt hoveren niet. In principe zou daardoor de thumbnail altijd rood­ of groenachtig zijn. Dat is echter niet zo. Afhankelijk van besturingssysteem en browser is de achtergrond van de thumbnail soms toch wit. Meer hierover is te vinden bij :hover.

De voorvoegsels -moz-, -ms- en -webkit-

Voordat een nieuwe css-eigenschap wordt ingevoerd, is er in de regel een experimentele fase. Browsers passen het dan al toe, maar met een aangepaste naam. Tijdens deze fase kunnen problemen worden opgelost en worden veldslagen uitgevochten, over hoe de standaard precies moet worden toegepast.

Als iedereen het overal over eens is en alle problemen zijn opgelost, wordt de officiële naam uit de standaard gebruikt.

De belangrijkste browsers hebben elk een eigen voorvoegsel:

Firefox: -moz-, naar de maker: Mozilla.

Op webkit gebaseerde browsers, zoals Google Chrome, Opera, Safari en Android browser: -webkit-.

(Google Chrome is van webkit overgestapt op een eigen weergave-machine: blink. Blink gaat geen voorvoegsels gebruiken. Het is echter een aftakking van webkit, dus het zal nog wel even duren voor -webkit- hier helemaal uit is verdwenen. Ook Opera gebruikt blink.)

Internet Explorer: -ms-, naar de maker: Microsoft.

In dit voorbeeld wordt hyphens gebruikt.

Zodra de experimentele fase voorbij is, wordt het voorvoegsel weggelaten. Omdat dat moment niet bij alle browsers hetzelfde is, zet je nu ook al de officiële naam erbij. Deze wordt als laatste opgegeven. Bijvoorbeeld Android browser herkent -webkit-linear-gradient. Zodra Android browser linear-gradient gaat herkennen, zal dit -webkit-linear-gradient overrulen, omdat het er later in staat. Dat ze er beide in staan, is dus geen enkel probleem.

hyphens

Op dit moment moet je nog het volgende schrijven:

{-moz-hyphens: ...; -ms-hyphens: ...; -webkit-hyphens: ...; hyphens: ...;}

In de toekomst kun je volstaan met:

{hyphens: ...;}

In de laatste twee versies van Firefox is het voorvoegsel -moz- niet meer nodig. Maar omdat dat pas sinds heel kort zo is, gebruik ik het op dit moment nog.

Inmiddels is de algemene mening dat 'vendor prefixes', zoals deze voorvoegsels in het Engels heten, geen groot succes zijn. Eén van de grootste problemen: veel sitemakers gebruiken alleen de -webkit-variant. Daar kwamen ze in het verleden nog mee weg, omdat Apple op mobiel zo'n beetje 'n monopolie had. Inmiddels is dat niet meer zo, maar deze gewoonte bestaat nog steeds. Waardoor 'n site alleen in op webkit georiënteerde browsers goed is te bekijken.

Dit is zo'n groot probleem dat andere browsers soms de variant met -webkit- ook maar zijn gaan implementeren, naast de standaard. Want als 'n site het niet goed doet in 'n bepaalde browser, krijgt in de regel niet de site maar de browser de schuld.

Voorlopig zijn we echter nog niet van deze voorvoegsels af. Als je ze gebruikt, gebruik dan álle varianten, en eindig met de variant zonder voorvoegsel, zoals die uiteindelijk ooit gebruikt gaat worden. Als je alleen de -webkit-variant gebruikt, ben je in feite 'n onbetaalde reclamemaker voor Apple.

Vanwege alle problemen met 'vendor prefixes' worden deze door steeds meer browsers niet meer gebruikt. Nieuwe, experimentele css-eigenschappen zitten inmiddels in bijvoorbeeld Firefox, Google Chrome en Safari achter een zogenaamde vlag: de gebruiker moet iets veranderen in de instellingen, waarna de eigenschap gebruikt (en getest) kan worden. Als alles werkt, zoals het hoort te werken, schakelt de browsermaker de vlag standaard in.

Tabindex

Links, invoervelden in formulieren, en dergelijke kunnen met behulp van de Tab-toets (of een soortgelijke toets) één voor één worden bezocht, in de volgorde waarin ze in de html voorkomen. Shift+Tab-toets keert de volgorde van de Tab-toets om. Dit is een belangrijk hulpmiddel voor mensen die om een of andere reden de muis niet kunnen of willen gebruiken. (En het is vaak ook veel sneller dan de muis, vooral in formulieren.)

In sommige browsers en/of besturingssystemen is dit vreemd genoeg standaard uitgeschakeld en is een zoektocht in de instellingen nodig om dit aan te zetten. Maar gebruikers van de Tab-toets zullen dit al hebben gedaan.

Als je met behulp van de Tab-toets een element hebt bereikt, heeft dit 'focus': als het een link is en je drukt op Enter, wordt de link gevolgd. Bij een tekstveld kun je tekst gaan invoeren. Enz.

De Tab-toets volgt normaal genomen de volgorde van de elementen in de html. Het maakt niet uit, in welke volgorde ze op het scherm staan. Als je met behulp van css de elementen van plaats verwisselt op het scherm, wordt toch gewoon de volgorde in de html gevolgd.

De volgorde van de Tab-toets kan worden veranderd met behulp van het tabindex-attribuut: <div tabindex="3">. Deze <div> zal nu als derde worden bezocht, ook al krijgt een simpele <div> normaal genomen nooit bezoek van de Tab-toets.

Normaal genomen is het gebruik van een tabindex niet nodig. Het is zeker niet bedoeld om de bezoeker als een kangoeroe op een hindernisbaan van onder via links over rechts naar boven te laten springen. Maar soms kan het handig zijn voor kleinere correcties, als de normale volgorde in de html niet optimaal is. Of om een element bereikbaar te maken voor de Tab-toets, zoals de hierboven genoemde <div>.

Schermlezers blijven altijd de volgorde van de html volgen, dus als de tabindex sterk afwijkt van de volgorde in de html, kan dat behoorlijk verwarrend zijn.

De tabindex kan drie verschillende waarden hebben: -1, 0 of een positief getal.

In principe is de volgorde bij gebruik van de Tab-toets als volgt: eerst worden alle positieve getallen in volgorde afgewerkt. Als twee tabindexen dezelfde waarde hebben, wordt de volgorde in de html aangehouden. Een waarde van '0' wordt, afhankelijk van browser en besturingssysteem, verschillend behandeld, waarover iets hieronder bij Tabindex="0" meer.

tabindex="-1"

Een negatieve waarde van -1 zorgt ervoor dat het element volledig wordt genegeerd door de Tab-toets. Zelfs een link met een negatieve tabindex wordt volledig genegeerd. Normaal genomen heeft een tabindex="-1" maar één nut: je kunt dan met behulp van JavaScript toch focus aan het element geven, zonder dat gebruikers van de Tab-toets erdoor worden gehinderd.

In dit voorbeeld wordt tabindex="-1" gebruikt bij <main> om een eigenaardigheid in een aantal browsers te corrigeren. Meer daarover bij <main>.

tabindex="0"

Volgens de specificatie van html 4.01 moest een tabindex="0" pas worden bezocht, nadat tabindexen met een positief nummer waren bezocht. Sommige browsers hielden zich hier echter niet aan: een tabindex="0" werd gewoon tussen de positieve tabindexen gezet.

In html5 is de situatie nog fijner. Nu staat er alleen dat, wat betreft de volgorde, de gewoonte van het platform wordt gevolgd. Oftewel: doe maar raak. Maar hoe dan ook: als je tabindex="0" gebruikt, kan een element focus krijgen met behulp van de Tab-toets. Ook als dat element normaal genomen geen focus kan krijgen.

In dit voorbeeld wordt tabindex="0" niet gebruikt.

tabindex="..."

Op de plaats van de puntjes moet een positief getal worden ingevuld: het volgnummer. Positieve tabindexen worden in dit voorbeeld niet gebruikt.

Muis, toetsenbord, touchpad en touchscreen

Vroeger, toen het leven nog mooi was en alles beter, waren er alleen monitors. Omdat kinderen daar niet af konden blijven met hun tengels, besloten fabrikanten dan maar touchscreens te gaan maken, omdat je die mag aanraken. Het bleek makkelijker te zijn om volwassenen ook te leren hoe je 'n scherm vies maakt, dan om kinderen te leren met hun vingers van de monitor af te blijven.

Zo ontstonden touchscreens en kreeg het begrip ellende een geheel nieuwe lading. In de perfecte wereld van vroeger, waarin alleen desktops bestonden, werkten dingen als hoveren, klikken en slepen gewoon. Zonder dat je eerst 'n cursus hogere magie op Zweinstein hoefde te volgen. Zelfs in JavaScript was het nog wel te behappen, ook voor mensen zoals ik die toevallig niet Einstein heten.

Op dit moment kun je computerschermen ruwweg in twee soorten indelen: schermen die worden aangeraakt, en schermen die worden bediend met hulpmiddelen als een toetsenbord, muis of touchpad. Omdat ook computerschermen zich kennelijk vermengen, bestaan er inmiddels ook schermen die zowel van aanraken als van muizen houden.

Hieronder staat een lijstje met dingen die zijn aangepast voor de verschillende soorten schermen, zodat dit voorbeeld overal werkt.

:hover

Omdat :hover mogelijk niet werkt, als css uitstaat, ontbreekt of onvolledig is geïmplementeerd, moet je nooit belangrijke informatie alleen met behulp van :hover tonen.

Je hovert over een element, als je met behulp van muis of touchpad de cursor boven dat element brengt. Hoveren kan over álle elementen. Het wordt veel gebruikt om iets van uiterlijk te laten veranderen, een pop-up te laten verschijnen, en dergelijke.

Bij gebruik van een muis zit er een verschil tussen hoveren en klikken, maar op een touchscreen is dat verschil er niet: je raakt een touchscreen aan of niet.

Hoveren wordt in dit voorbeeld gebruikt om de achtergrond van de thumbnail wit te maken, waardoor de thumbnail er vrijwel normaal uitziet. Dit werkt prima met een muis of touchpad.

Als op een touchscreen een thumbnail wordt aangeraakt, wordt de achter de link zittende pagina bezocht. Als daarna wordt teruggegaan naar de vorige pagina, het eigenlijke voorbeeld, zou je verwachten dat de achtergrond van de thumb wit is. Maar op sommige touchscreens wordt na het teruggaan hoveren geïmiteerd: de thumbnail heeft een witte achtergrond.

Dit verschilt per browser en per besturingssysteem, er is weinig lijn in te ontdekken. Dezelfde browser doet dit op het ene systeem wel en op het andere niet. Bovendien maakt het soms ook nog uit, hoe er werd teruggegaan naar het voorbeeld: met de Terug-knop van de browser of met de knop 'Terug naar voorbeeld 22'.

Het is daarom zinloos om hier een lijstje op te sommen, hoe wat werkt in welke browser op welk systeem. Beter kun je er gewoon van uitgaan dat dit kan gebeuren.

Ernstig is dit trouwens niet. Een bezochte link heeft een groene achtergrond, een nog niet bezochte link heeft een rode achtergrond. Op een touchscreen kan de laatst bezochte link in plaats van een groene achtergrond ook een witte achtergrond hebben. Afhankelijk van besturingssysteem en browser wordt de achtergrond alsnog groen, als het scherm ergens wordt aangeraakt en/of als een ander element door aanraking de hover-status overneemt.

:focus

Omdat :focus mogelijk niet werkt, als css uitstaat, ontbreekt of onvolledig is geïmplementeerd, moet je nooit belangrijke informatie alleen met behulp van :focus tonen.

De meeste mensen gaan met een muis naar een link, invoerveld, en dergelijke. Waarna ze vervolgens klikken om de link te volgen, tekst in te voeren, of wat ze ook maar willen doen.

Er is echter 'n tweede manier om naar links, invoervelden, en dergelijke te gaan: met behulp van de Tab-toets (sommige browsers gebruiken andere toetsen, maar het principe is hetzelfde). Met behulp van de Tab-toets kun je naar links, invoervelden, en dergelijke 'springen'. (Over het gebruik van de Tab-toets staat meer bij Tabindex.)

Waar je staat, wordt door alle browsers aangegeven met een of ander kadertje. De link en dergelijke met het kadertje eromheen 'heeft focus'. Dat wil zeggen dat je die link volgt, als je op de Enter-toets drukt, of dat je in dat veld tekst kunt gaan invoeren, enz.

Het kadertje dat de focus aangeeft, moet nooit zonder meer worden weggehaald. Gebruikers van de Tab-toets hebben dan geen idee meer, waar ze zijn.

In dit voorbeeld staat de link onder een afbeelding. Het gebruikelijke kadertje dat focus aangeeft, is hierdoor niet in alle browsers even duidelijk te zien. Daarom is in dit voorbeeld rond de thumbnail een gestippelde lijn zichtbaar, zodra een thumbnail focus heeft.

:active

Omdat :active mogelijk niet werkt, als css uitstaat, ontbreekt of onvolledig is geïmplementeerd, moet je nooit belangrijke informatie alleen met behulp van :active tonen.

Een element is actief, als de muis wordt ingedrukt boven dat element. Op sommige touchscreens is het element actief, als het wordt aangeraakt.

:active wordt in dit voorbeeld niet gebruikt.

De code aanpassen aan je eigen ontwerp

Toegankelijkheid en zoekmachines

Het eerste deel van deze tekst is voor alle voorbeelden hetzelfde. Eventueel specifiek voor dit voorbeeld geldende dingen staan verderop onder het kopje Specifiek voor dit voorbeeld.

Toegankelijkheid (in het Engels 'accessibility') is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een schermlezer gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje dat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.

(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)

Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.

Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:

Specifiek voor dit voorbeeld

Getest in

Laatst gecontroleerd op 14 juni 2016

Onder dit kopje staat alleen maar, hoe en waarin is getest. Eventuele problemen, ook die met betrekking tot zoomen en lettergroottes, staan hieronder bij Bekende problemen (en oplossingen). Het is belangrijk dat deel te lezen, want uit een test kan ook prima blijken dat iets totaal niet werkt!

Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid specifiek voor dit voorbeeld staan hierboven bij Toegankelijkheid en zoekmachines onder het kopje Specifiek voor dit voorbeeld.

Dit voorbeeld is getest op de volgende systemen:

Er is steeds getest met de laatste versie van de browsers op de aan het begin van dit hoofdstukje genoemde controledatum, omdat ik geen zin heb om rekening te houden met mensen die met zwaar verouderde browsers surfen. Dat is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken.

Ik maak één uitzondering: Android browser. Omdat Android vaak niet geüpdatet kan worden, test ik ook nog in oudere versies van Android browser.

In resoluties groter dan 800x600 is ook in- en uitzoomen en – voor zover de browser dat kan – een kleinere en grotere letter getest. Er is ingezoomd en vergroot tot zover de browser kan, maar niet verder dan 200%.

Er is getest met behulp van muis en toetsenbord, behalve op de iPad, Android en Windows Phone, waar een touchscreen is gebruikt. Op Windows 8.1 en 10 is getest met een touchscreen, met een combinatie van toetsenbord en touchpad, en met een combinatie van toetsenbord en muis.

Als dat relevant is, is op de desktop ook getest, als JavaScript uitstaat. Eventuele problemen staan hierboven bij Toegankelijkheid en zoekmachines onder het kopje Specifiek voor dit voorbeeld. (Op iOS, Android en Windows Phone is niet getest zonder JavaScript, omdat je JavaScript in een toenemend aantal mobiele browsers niet uit kunt zetten. Bovendien is een mobiel apparaat zonder JavaScript niet veel meer dan een duur en groot uitgevallen horloge.)

Naast deze 'gewone' browsers is ook getest in Lynx, WebbIE, NVDA, TalkBack en VoiceOver.

Lynx is een browser die alleen tekst laat zien en geen css gebruikt. Er is getest op Linux.

WebbIE is een browser die gericht is op mensen met een handicap. Er is getest op Windows 7.

NVDA is een schermlezer, zoals die door blinden wordt gebruikt. Er is getest in combinatie met Firefox op Windows 7.

TalkBack is een in Android ingebouwde schermlezer. Er is getest in combinatie met Chrome.

VoiceOver is een in iOS en OS X ingebouwde schermlezer. Er is getest in combinatie met Safari op iOS en OS X.

Als het voorbeeld in deze programma's toegankelijk is, zou het in principe toegankelijk moeten zijn in alle aangepaste browsers en dergelijke. En dus ook voor zoekmachines, want een zoekmachine is redelijk vergelijkbaar met een blinde. Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid specifiek voor dit voorbeeld staan hierboven bij Toegankelijkheid en zoekmachines onder het kopje Specifiek voor dit voorbeeld.

Alleen op de hierboven genoemde systemen en browsers is getest. Er is dus niet getest op bijvoorbeeld 'n Blackberry. De kans is (heel erg) groot dat dit voorbeeld niet (volledig) werkt op niet-geteste systemen en apparaten. Om het wel (volledig) werkend te krijgen, zul je vaak (kleine) wijzigingen en/of (kleine) aanvullingen moeten aanbrengen, bijvoorbeeld met JavaScript.

Er is ook geen enkele garantie dat iets werkt in een andere tablet of smartphone dan hierboven genoemd, omdat fabrikanten in principe de software kunnen veranderen. Dit is anders dan op de desktop, waar browsers altijd (vrijwel) hetzelfde werken, zelfs op verschillende besturingssystemen. Iets wat in Android browser werkt, zal in de regel overal werken in die browser, maar een garantie is er niet. De enige garantie is het daadwerkelijk testen op een fysiek apparaat. En aangezien er duizenden mobiele apparaten zijn, is daar eigenlijk geen beginnen aan.

De html is gevalideerd met de validator van w3c, de css ook. Als om een of andere reden niet volledig gevalideerd kon worden, wordt dat bij Bekende problemen (en oplossingen) vermeld.

Nieuwe browsers test ik pas, als ze uit het bèta-stadium zijn, omdat er anders 'n redelijke kans is dat ik 'n bug zit te omzeilen, die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt. Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kan ik niet beantwoorden, en het melden van fouten in niet-geteste browsers heeft ook geen enkel nut. (Melden van fouten, problemen, enz. in wel geteste browsers: graag!)

Bekende problemen (en oplossingen)

Waarop en hoe is getest, kun je gelijk hierboven vinden bij Getest in.

Als je hieronder geen oplossing vindt voor een probleem dat met dit voorbeeld te maken heeft, kun je op het forum proberen een oplossing te vinden voor je probleem. Om forumspam te voorkomen, moet je je helaas wel registreren, voordat je op het forum een probleem kunt aankaarten.

Touchscreens

Als over de thumbnail wordt gehoverd, moet de achtergrond van de thumb wit worden. Op touchscreens kan niet worden gehoverd, maar toch wordt ook daar soms de thumbnail wit. Een echt groot probleem is dit niet. Er is meer over te vinden bij :hover.

UC browser op Android

Bij UC browser op Android heeft een bezochte link niet altijd een groene thumbnail. Als een link wordt gevolgd en wordt teruggegaan naar het voorbeeld met de Terug-knop van de browser, is de link groen gekleurd. Als echter wordt teruggegaan met de knop 'Terug naar voorbeeld 22', kleurt de thumb niet groen. Sterker nog: andere thumbnails die al groen waren, kleuren ook weer rood.

Bij verversen van de pagina kleuren eveneens alle thumbnails weer rood.

Deze browser vertoont dit gedrag ook op andere sites, dus het is kennelijk een of ander soort bug.

Wijzigingen

Alleen grotere wijzigingen worden hier vermeld, geen dingen als een link die is geüpdatet.

:

Nieuw opgenomen.

22 september 2010:

Voorbeeld is totaal herschreven en ook fors veranderd, omdat opacity om veiligheidsredenen niet meer werkt in combinatie met de pseudo-class :visited. Voor de reden zie In een eerdere versie...

Omdat de code toch totaal anders werd, heb ik gelijk de hele uitleg herschreven naar zoals ik het tegenwoordig doe.

14 juni 2016:

Voorbeeld is totaal herschreven.

Inhoud van de download en licenties

De inhoud van deze download kan vrij worden gebruikt, met drie beperkingen:

* Sommige onderdelen die van 'n andere site of zo afkomstig zijn, vallen mogelijk onder een of andere licentie. Dat is hieronder bij het betreffende onderdeel te vinden.

* Je gebruikt het materiaal uit deze download volledig op eigen risico. Het kan prima zijn dat er fouten in de hier verstrekte code en dergelijke zitten. Voor eventuele schade die door gebruik van materiaal uit deze download ontstaat, in welke vorm dan ook, zijn www.css-voorbeelden.nl en medewerkers daarvan op geen enkele manier verantwoordelijk.

* Dit voorbeeld (en de bijbehorende uitleg en dergelijke) wordt regelmatig bijgewerkt. Het is daarom niet toegestaan dit voorbeeld (en de bijbehorende uitleg en dergelijke) op welke manier dan ook te verspreiden, zonder daarbij duidelijk te vermelden dat voorbeeld, uitleg, en dergelijke afkomstig zijn van www.css-voorbeelden.nl en dat daar altijd de nieuwste versie is te vinden. Dit is om te voorkomen dat er verouderde versies worden verspreid.

Een link naar www.css-voorbeelden.nl wordt trouwens altijd op prijs gesteld.

menu-022-dl.html: de pagina met het voorbeeld.

menu-022.pdf: deze uitleg (aangepast aan de inhoud van de download).

menu-022-inhoud-download-en-licenties.txt: een kopie van de tekst onder dit kopje (Inhoud van de download en licenties).

022-css-dl:

menu-022-dl.css: stylesheet voor menu-022-dl.html.

menu-022-hulp-dl.css: stylesheet voor pagina's in 022-files-dl.

022-files-dl:

de pagina's achter de knoppen, in totaal drie html-pagina's.

022-pics:

knop.png: de voor de thumbnails gebruikte afbeelding.

De foto is gemaakt op Sail 2010 in Amsterdam en kan vrij worden gebruikt.

HTML

De code is geschreven in een afwijkende lettersoort. De code die te maken heeft met de basis van dit voorbeeld (essentiële code), is in de hele uitleg blauw gekleurd. Alle niet-essentiële code is bruin. (In de inhoudsopgave staat alles in een gewone letter vanwege de leesbaarheid.)

In de html hieronder wordt alleen de html besproken, waarover iets meer is te vertellen. Een <h1> bijvoorbeeld wordt in de regel niet genoemd, omdat daarover weinig interessants valt te melden. (Als bijvoorbeeld het uiterlijk van de <h1> wordt aangepast met behulp van css, staat dat verderop bij de bespreking van de css.)

Zaken als een doctype en charset hebben soms wat voor veel mensen onbekende effecten, dus daarover wordt hieronder wel een en ander geschreven.

<!DOCTYPE html>

Een document moet met een doctype beginnen om weergaveverschillen tussen browsers te voorkomen. Zonder doctype is de kans op verschillende (en soms volkomen verkeerde) weergave tussen verschillende browsers heel erg groot.

Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.

Gebruik het volledige doctype, inclusief de eventuele url, anders werkt het niet goed.

Het hier gebruikte doctype is dat van html5. Dit kan zonder enig probleem worden gebruikt: het werkt zelfs in Internet Explorer 6.

<html lang="nl">

De toevoeging lang="nl" bij <html> geeft aan dat de pagina in het Nederlands is. De taal is van belang voor schermlezers, automatisch afbreken, automatisch genereren van aanhalingstekens, juist gebruik van decimale punt of komma, en dergelijke.

<meta charset="utf-8">

Zorgt dat de browser letters met accenten en dergelijke goed kan weergeven.

utf-8 is de beste charset (tekenset), omdat deze alle talen van de wereld (en nog heel veel andere extra tekens) bestrijkt, maar toch niet meer ruimte inneemt voor de code, dan nodig is. Als je utf-8 gebruikt, hoef je veel minder entiteiten (&auml; en dergelijke) te gebruiken, maar kun je bijvoorbeeld gewoon ä gebruiken.

Deze regel moet zo hoog mogelijk komen te staan, als eerste regel binnen de head, omdat hij anders door sommige browsers niet wordt gelezen.

In html5 hoeft deze regel niet langer te zijn, dan wat hier staat.

<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">

Mobiele apparaten variëren enorm in breedte. En dat is een probleem. Sites waren, in ieder geval tot voor kort, gemaakt voor desktopbrowsers. En die hebben, in vergelijking met bijvoorbeeld een smartphone, heel brede browservensters. Hoe moet je op 'n smartphone een pagina weergeven, die is gemaakt voor de breedte van een desktop? Je kunt natuurlijk wachten tot álle sites zijn omgebouwd voor smartphones, tablets, enz., maar dan moet je waarschijnlijk heel erg lang wachten.

Mobiele browsers gokken erop dat een pagina een bepaalde breedte heeft. Safari voor mobiel bijvoorbeeld gaat ervan uit dat een pagina 980 px breed is. De pagina wordt vervolgens zoveel versmald dat hij binnen het venster van het apparaat past. Op een iPhone wordt de pagina dus veel smaller dan op een iPad. Vervolgens kan de gebruiker inzoomen op het deel van de pagina dat hij of zij wil zien.

Dit betekent ook dat bij het openen van de pagina de tekst meestal heel erg klein wordt weergegeven. (Meestal, want niet alle browsers en apparaten doen het op dezelfde manier.) Niet erg fraai, maar bedenk maar 'ns 'n betere oplossing voor bestaande sites.

Nieuwe sites of pagina's kunnen echter wel rekening houden met de veel kleinere vensters van mobiele apparaten. Op deze pagina bijvoorbeeld worden de thumbnails in smallere vensters onder elkaar gezet en de tekst wordt nooit breder dan het venster.

Maar die stomme mobiele browser weet dat niet, dus die gaat ervan uit dat ook deze pagina 980 px breed is, en verkleint die dan. Dat is ongeveer even behulpzaam als de gedienstige kelner die behulpzaam de stoel naar achteren trekt, net als jij wilt gaan zitten.

Om de door de browser aangeboden hulp vriendelijk maar beslist te weigeren, wordt deze tag gebruikt. Hiermee geef je aan dat de pagina is geoptimaliseerd voor mobiele apparaten.

Een iPad in portretstand bijvoorbeeld is 768 px breed. De kreet width=device-width zegt tegen de mobiele browser dat de breedte van de weer te geven pagina gelijk is aan de breedte van het apparaat. Voor een iPad in portretstand dus 768 px.

Er staat nog een tweede deel in de tag: initial-scale=1. Sommige mobiele apparaten zoomen een pagina gelijk in of uit. Ook weer in een poging behulpzaam te zijn. Ook dat is hier niet nodig. Er is ook een instructie om zoomen helemaal onmogelijk te maken, maar die gebruik ik niet. De bezoeker kan zelf nog gewoon zoomen, wat belangrijk is voor mensen die wat slechter zien.

<a id="skippy" href="#content" title="Gelijk naar content">Skip menu</a>

Sommige mensen gebruiken niet de muis, maar de Tab-toets om links, tekstvelden, en dergelijke af te lopen. Dat kan zijn vanwege een handicap, maar soms is het gewoon ook veel sneller dan de muis, bijvoorbeeld in formulieren.

Als bovenaan de pagina een menu met links staat, moet de gebruiker eerst door al die links heen. Voor elke link moet één keer de Tab-toets worden ingedrukt. Nu valt dat hier wel mee, omdat het maar om drie links gaat (en er bovendien geen 'echte' inhoud op de pagina is). Maar als het om een menu met 37 links gaat dat je elke pagina opnieuw weer tegenkomt, kan dat aardig gaan vervelen. Daarom is bovenaan de pagina een zogenaamde 'skip-link' geplaatst.

Omdat het een gewone link is, wordt deze bij gebruik van de Tab-toets bezocht, krijgt focus. Als de gebruiker dan op Enter drukt, wordt de link gevolgd. In dit geval is het een link naar het begin van de echte inhoud van de pagina bij <main>. Op deze manier kan in één keer een heel menu worden gepasseerd.

Normaal genomen is de skip-link links buiten het scherm geparkeerd en daardoor onzichtbaar. Zodra de link focus heeft wordt deze met behulp van css op het scherm geplaatst. Als de Tab-toets nogmaals wordt ingedrukt, of als de link wordt gevolgd, verliest de skip-link weer focus en verdwijnt weer van het scherm. Hierdoor verpest de skip-link niet de hele lay-out.

Als mensen de Tab-toets niet gebruiken, krijgen ze de skip-link helemaal niet te zien.

Schermlezers lezen de tekst in de skip-link gewoon voor, ook al staat deze buiten het scherm. Ook schermlezers kunnen daardoor gebruik maken van de skip-link en op deze manier het elke keer weer voorlezen van alle links in het menu voorkomen. (Overigens hebben de meeste schermlezers, bij een enigszins toegankelijke pagina, nog meer mogelijkheden het menu in één keer te passeren.)

<main id="content" lang="la" tabindex="-1">

<main> is het element, waarbinnen de belangrijkste inhoud van de pagina staat. In dit geval is dat 'n beetje onzin, omdat er alleen maar Latijnse opvultekst binnen <main> staat. Maar op 'n 'echte' pagina is dat wel de bedoeling van <main>.

Alle tekst binnen <main> is Latijn De taal is van belang voor schermlezers, automatisch afbreken, automatisch genereren van aanhalingstekens, juist gebruik van decimale punt of komma, en dergelijke. Daarom wordt met lang="la" aangegeven dat de tekst binnen <main> Latijn is. (En tot mijn niet geringe verbazing blijkt een schermlezer als NVDA dat dan, voor zover ik dat kan beoordelen, op de juiste manier voor te lezen.)

<main> heeft een id="content". #content is het doel van de skip-link bovenaan de pagina, waarmee het menu in één keer kan worden gepasseerd. Dit is voor belang voor gebruikers van de Tab-toets. (Over de Tab-toets is meer te vinden bij Tabindex, over de skip-link zelf bij skip-link.)

Als de skip-link wordt gevolgd, zou je verwachten dat je met de volgende Tab-toets verder gaat binnen <main>. Dat is echter niet in alle browsers zo. Safari op OS X, Edge, Internet Explorer en UC browser op Windows gaan, bij nogmaals indrukken van de Tab-toets, terug naar de skip-link.

De toevoeging tabindex="-1" zorgt ervoor dat ook deze browsers bij nogmaals indrukken van de Tab-toets verdergaan binnen <main>.

CSS

De code is geschreven in een afwijkende lettersoort. De code die te maken heeft met de basis van dit voorbeeld (essentiële code) is in de hele uitleg blauw gekleurd. Alle niet-essentiële code is bruin. (In de inhoudsopgave staat alles in een gewone letter vanwege de leesbaarheid.)

Omdat deze site nou eenmaal (voornamelijk) op css is gericht, wordt hieronder álle css besproken.

Technisch gezien is er geen enkel bezwaar om de css in de stylesheet allemaal achter elkaar op één regel te zetten:

div#header-buiten {position: absolute; right: 16px; width: 100%; height: 120px; background: yellow;} div p {margin-left 16px; height: 120px; text-align: center;}

Maar als je dat doet, garandeer ik je hele grote problemen, omdat het volstrekt onoverzichtelijk is. Beter is het om de css netjes in te laten springen:

              div#header-buiten {
            position: absolute;
            right: 16px;
            width: 100%;
            height: 120px;
            background: yellow;
        }

        div p {
            margin-left: 16px;
            height: 120px;
            text-align: center;
        }

Hiernaast is het heel belangrijk voldoende commentaar (uitleg) in de stylesheet te schrijven. Op dit moment weet je waarschijnlijk (hopelijk...), waarom je iets doet. Maar over vijf jaar kan dat volstrekt onduidelijk zijn. Op deze site vind je nauwelijks commentaar in de stylesheets, maar dat heeft een simpele reden: deze uitleg is in feite één groot commentaar.

Op internet zelf is het goed, als de stylesheet juist zo klein mogelijk is. Dus voor het uploaden kun je normaal genomen het beste het commentaar weer verwijderen. Veel mensen halen zelfs alles wat overbodig is weg, voordat ze de stylesheet uploaden. Inspringingen bijvoorbeeld zijn voor mensen handig, een computer heeft ze niet nodig.

Je hebt dan eigenlijk twee stylesheets. De uitgebreide versie waarin je dingen uitprobeert, verandert, enz., met commentaar, inspringingen, en dergelijke. Dat is de mensvriendelijke versie. Daarnaast is er dan een stylesheet die je op de echte site gebruikt: een gecomprimeerde versie.

Dat comprimeren kun je met de hand doen, maar er bestaan ook hulpmiddelen voor. Als je op internet zoekt naar 'css' en 'compress' of 'comprimeren', vind je tal van sites, waar je dat automatisch kunt laten doen.

(Stylesheets op deze site zijn niet gecomprimeerd. Omdat het vaak juist om de css gaat, wil ik dat mensen zonder al te veel moeite de css kunnen bekijken.)

css voor alle vensters

/* menu-022-dl.css */

Om vergissingen te voorkomen is het een goede gewoonte bovenaan het stijlbestand even de naam neer te zetten. Voor je het weet, zit je anders in het verkeerde bestand te werken.

body

Het element waarbinnen de hele pagina staat. Veel instellingen die hier worden opgegeven, worden geërfd door de nakomelingen van <body>. Ze gelden voor de hele pagina, tenzij ze later worden gewijzigd. Dit geldt bijvoorbeeld voor de lettersoort, de lettergrootte en de voorgrondkleur.

background: #ff9;

Achtergrondkleurtje.

color: black;

Voorgrondkleur zwart. Dit is onder andere de kleur van de tekst.

Hoewel dit de standaardkleur is, wordt deze toch specifiek opgegeven. Hierboven is een achtergrondkleur opgegeven. Sommige mensen hebben zelf de voorgrond- en/of achtergrondkleur veranderd, bijvoorbeeld omdat ze slecht kleuren kunnen onderscheiden. Als nu de achtergrondkleur wordt veranderd, maar niet de voorgrondkleur, loop je het risico dat tekstkleur en achtergrondkleur te veel op elkaar gaan lijken.

Door beide op te geven, is redelijk zeker dat achtergrond- en tekstkleur genoeg van elkaar blijven verschillen. Als de gebruiker !important heeft gebruikt in een eigen stylesheet, is er nog niets aan de hand, want dan veranderen achtergrond- en voorgrondkleur geen van beide.

font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;

Als Arial is geïnstalleerd op de machine van de bezoeker, wordt deze gebruikt, anders Helvetica. Als die ook niet wordt gevonden, wordt in ieder geval een schreefloze letter (zonder dwarsstreepjes) gebruikt.

margin: 0; padding: 0;

Slim om te doen vanwege verschillen tussen browsers.

#skippy

Afbeelding 6
Afbeelding 6: de skip-link. Normaal genomen niet zichtbaar.

Het element met id="skippy". Dit is een zogenaamde skip-link. Het geeft aan gebruikers van de Tab-toets de mogelijkheid in één keer het menu te passeren, zonder dat ze tig keer de Tab-toets moeten indrukken. Meer over het nut van skip-link is te vinden bij <a id="skippy" href="#content" title="Gelijk naar content">Skip menu</a>.

Deze link is natuurlijk absoluut foeilelijk. En dat is precies de bedoeling: nu valt hij goed op.

background: white;

Witte achtergrond.

color: black;

Voorgrondkleur zwart. Dit is onder andere de kleur van de tekst.

Hoewel dit de standaardkleur is, wordt deze toch specifiek opgegeven. Hierboven is een achtergrondkleur opgegeven. Sommige mensen hebben zelf de voorgrond- en/of achtergrondkleur veranderd, bijvoorbeeld omdat ze slecht kleuren kunnen onderscheiden. Als nu de achtergrondkleur wordt veranderd, maar niet de voorgrondkleur, loop je het risico dat tekstkleur en achtergrondkleur te veel op elkaar gaan lijken.

Door beide op te geven, is redelijk zeker dat achtergrond- en tekstkleur genoeg van elkaar blijven verschillen. Als de gebruiker !important heeft gebruikt in een eigen stylesheet, is er nog niets aan de hand, want dan veranderen achtergrond- en voorgrondkleur geen van beide.

Dit is ook al bij <body> opgegeven, maar sommige mensen hebben bij álle elementen de kleuren veranderd. Het heeft immers weinig zin, als ze dat alleen bij de body doen, terwijl de sitebouwer de kleuren ook bij bijvoorbeeld de paragrafen heeft aangepast.

width: 10em;

Forse breedte, zodat de skip-link goed opvalt.

Als eenheid wordt de relatieve eenheid em gebruikt, zodat de breedte mee verandert met de lettergrootte.

font-size: 1.5em;

Grote letter, ook weer in het kader van opvallen.

Als eenheid wordt de relatieve eenheid em gebruikt, omdat bij gebruik van een absolute eenheid zoals px niet alle browsers de lettergrootte kunnen veranderen. Zoomen kan wel altijd, ongeacht welke eenheid voor de lettergrootte wordt gebruikt.

(In dit geval maakt het trouwens weinig uit, omdat de letter al behoorlijk groot is. Maar het gebruik van relatieve maten voor lettergroottes is een goede gewoonte.)

line-height: 5em;

Regelhoogte. Tekst wordt normaal genomen automatisch altijd in het midden van de regelhoogte gezet, waardoor de tekst netjes verticaal wordt gecentreerd.

Omdat geen hoogte is opgegeven voor #skippy, is dit tevens de hoogte van #skippy.

Als eenheid wordt de relatieve eenheid em gebruikt, omdat bij gebruik van een absolute eenheid zoals px niet alle browsers de regelhoogte kunnen veranderen. Zoomen kan wel altijd, ongeacht welke eenheid voor de regelhoogte wordt gebruikt.

text-align: center;

Tekst horizontaal centreren.

border: red solid 3px;

Rode rand rondom de link.

position: absolute;

Om de skip-link op de juiste plaats neer te kunnen zetten.

Er wordt gepositioneerd ten opzichte van de eerste voorouder die zelf is gepositioneerd. Als die er niet is, zoals hier het geval is, wordt gepositioneerd ten opzichte van het venster van de browser.

Een <a> is van zichzelf een inline-element. Daardoor kunnen eigenschappen als breedte niet worden gebruikt. Door de link absoluut te positioneren verandert deze in een soort blok-element, waardoor dit soort eigenschappen wel gebruikt kunnen worden.

top: 20px;

20 px vanaf de bovenkant van het venster van de browser.

left: -20000px;

Ver links buiten het scherm parkeren, zodat hij normaal genomen onzichtbaar is. Alleen als de Tab-toets wordt ingedrukt en de link focus krijgt, wordt de link op het scherm geplaatst en zichtbaar. Dat gebeurt gelijk hieronder bij a#skippy:focus.

Je zou de link ook met display: none; of visibility: hidden; kunnen verbergen, maar dan negeren schermlezers de link volledig. Als de link niet wordt verborgen, maar buiten het scherm wordt gepositioneerd, lezen schermlezers de link gewoon voor.

z-index: 50;

Om zeker te zijn dat de skip-link altijd zichtbaar is (als hij binnen het scherm wordt gezet) en niet onder 'n ander element verdwijnt, krijgt de link een vrij hoge z-index.

Een z-index werkt alleen in sommige omstandigheden, zoals bij een gepositioneerd element. Iets hierboven is het element absoluut gepositioneerd, dus dat is geregeld.

#skippy:focus

Voor dit element is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

#skippy {background: white; color: black; width: 10em; height: 5em; font-size: 1.5em; line-height: 5em; text-align: center; border: red solid 3px; position: absolute; top: 20px; left: -20000px; z-index: 50;}

Als het element met id="skippy" focus heeft. a#skippy is een skip-link, waarmee in één keer het menu kan worden gepasseerd en gelijk naar de belangrijkste inhoud van de pagina kan worden gegaan.

left: 100px;

Iets hierboven is de skip-link met left: -20000px; links buiten het scherm geparkeerd. Als de link door het indrukken van de Tab-toets focus heeft gekregen, wordt de link binnen het scherm gezet op 100 px van de linkerkant van het venster van de browser.

nav

Alle <nav>'s. Dat is er hier maar eentje: het element waarbinnen de thumbnails staan.

<nav> is een element uit html5. Het is bedoeld om de navigatie van een site, van een pagina, en dergelijke in te zetten. Schermlezers (en zoekmachines) herkennen dit soort elementen, waardoor de pagina toegankelijker wordt.

width: 720px;

Breedte.

max-width: 96%;

Hierboven is een breedte van 720 px opgegeven. Dat is te breed voor browservensters smaller dan 720 px. Daarom wordt hier een maximumbreedte opgegeven.

Een breedte in procenten is altijd ten opzichte van de ouder van het element. Dat is hier <body>, een blok-element. Een blok-element wordt normaal genomen automatisch even breed als z'n ouder. De ouder van <body> is <html>, het hoogste element en ook een blok-element. Omdat <html> het hoogste element is, wordt dit normaal genomen even breed als het venster van de browser.

<nav> wordt hierdoor uiteindelijk niet breder dan 96% van de breedte van het venster. Door als maximumbreedte geen 100% maar 96% te nemen, blijft er l4% over voor wat afstand links en rechts tussen de tekst en dergelijke en de buitenkant van het venster.

margin: 0 auto;

Omdat voor onder en links geen waarde is ingevuld, krijgen die automatisch dezelfde waarde als boven en rechts. Hier staat dus eigenlijk 0 auto 0 auto in de volgorde boven – rechts – onder – links.

Boven en onder geen marge.

Links en rechts auto. Dat betekent hier: evenveel. De marge links en rechts is altijd even groot, ongeacht de breedte van het browservenster. Oftewel: <nav> staat altijd horizontaal gecentreerd.

Deze manier van horizontaal centreren van een blok-element werkt alleen, als het blok-element een breedte heeft.

h2

Alle <h2>'. Dat is er hier maar eentje: bovenin <nav>. Deze kop is aangebracht voor schermlezers. Hij wordt links buiten het scherm geparkeerd, waardoor je hem niet ziet. Maar schermlezers lezen hem gewoon voor. Hierdoor weet de gebruiker, waarvoor het bijbehorende menu is bedoeld.

position: absolute;

Om de <h2> op de juiste plaats neer te kunnen zetten. Er wordt gepositioneerd ten opzichte van de eerste voorouder die zelf een positie heeft. Als die er niet is, zoals hier het geval is, wordt gepositioneerd ten opzichte van het venster van de browser.

left: -20000px;

Ver links buiten het scherm parkeren, zodat de <h2> onzichtbaar is. Voor een schermlezer maakt dat niets uit, de kop wordt gewoon voorgelezen.

Je kunt de <h2> ook verbergen met display: none; of visibility: hidden;, maar dan negeren schermlezers de kop volledig.

#knoppen

Het element met id="knoppen". Dit is de ongeordende lijst, waarbinnen de links met de thumbnails staan.

list-style: none;

De gebruikelijke balletjes en dergelijke van een <ul> zijn hier niet welkom.

margin: 0; padding: 0;

De standaard-instellingen hiervan verschillen bij de diverse browsers. Door ze op 0 te zetten, zijn ze overal hetzelfde.

#knoppen li

De lijst-ingangen binnen het element met id="knoppen". Binnen elke lijst-ingang staat een link met bijbehorende thumbnail en dergelijke.

text-align: center;

Onder de thumbs staat een klein onderschrift. Het is netjes, als dat horizontaal onder de thumb wordt gecentreerd.

Een <li> is een blok-element en krijgt daarom normaal genomen dezelfde breedte als zijn ouder. Dat is hier ul#knoppen. Een <ul> is ook weer een blok-element en wordt daarom normaal genomen ook weer even breed als z'n ouder, hier <nav>.

Bij nav heeft <nav> een maximumbreedte van 96% van het venster van de browser gekregen. Hierdoor wordt ook de <li> nooit breder dan die 96%.

Door de tekst horizontaal te centreren binnen de <li>, staat deze altijd horizontaal gecentreerd binnen het venster van de browser. Bij #knoppen a wordt de link, met daarin onder andere de thumbnail, ook horizontaal gecentreerd binnen de <li>. Hierdoor staan de thumbnail en de daaronder staande tekst beide horizontaal gecentreerd binnen de <li>, en dus altijd netjes onder elkaar.

(Voor browservensters minimaal 765 px breed wordt dit later veranderd: daarin staan de drie <li>'s niet onder, maar naast elkaar.)

margin: 20px 30px;

Omdat voor onder en links geen waarde is ingevuld, krijgen die automatisch dezelfde waarde als boven en rechts. Hier staat dus eigenlijk 20px 30px 20px 30px in de volgorde boven – rechts – onder – links.

In browservensters smaller dan 765 px staan de <li>'s onder elkaar. De marge van 20 px boven en onder geeft wat ruimte tussen de <li>'s, en dus tussen de daarin zittende thumbnails.

Als je de marge gaat nameten, zul je zien dat die in werkelijkheid 20 px is. Verticale marges die tegen elkaar aan komen te staan, zoals hier de marge aan de onder‑ en bovenkant van twee opeenvolgende <li>'s, worden gecombineerd. De 2 x 20 px wordt daardoor uiteindelijk slechts 20 px.

In browservensters breder dan 765 px komen de <li>'s naast elkaar te staan. De marge van 35 px links en rechts geeft wat ruimte tussen de <li>'s, en dus tussen de daarin zittende thumbs. Anders dan bij de verticale marges worden horizontale marges niet gecombineerd. Tussen de <li>'s zit dus 2 x 35 = 70 px marge.

#knoppen a

De links binnen het element met id="knoppen". Dat zijn hier de drie links met de thumbnails.

display: block;

Een link is van zichzelf een inline-element. Daardoor kunnen eigenschappen als hoogte en breedte niet worden gebruikt. Die hoogte en breedte zijn onder andere nodig, omdat bij #knoppen a:focus een outline aan de link wordt gegeven.

Afbeelding 7: tekst staat niet onder, maar naast de thumbnail

Inline-elementen staan, net als gewone woorden, op dezelfde regel naast elkaar. Tot de regel vol is. Als de <a> een inline-element zou blijven, wordt deze daardoor op dezelfde regel gezet als het op bijvoorbeeld de eerste <a> volgende 'Eerste pagina', zoals op de afbeelding is te zien.

Als de <a> wordt veranderd in een blok-element, komt 'eerste pagina' op de volgende regel te staan: onder de thumbnail in plaats van ernaast.

width: 180px; height: 161px;

De thumbnails zijn 180 px breed en 161 px hoog. Door de <a> even groot te maken als de erin zittende thumbnail, staat de bij #knoppen a:focus opgegeven outline bij de <a> ook gelijk netjes om de thumbnail.

margin: 0 auto;

Omdat voor onder en links geen waarden zijn opgegeven, krijgen die automatisch dezelfde waarde als boven en rechts. Hier staat dus eigenlijk 0 auto 0 auto in de volgorde boven – rechts – onder – links. Boven en onder geen marge. Links en rechts auto, wat hier hetzelfde betekent als evenveel. Ongeacht de breedte van de <li>, de ouder van de <a>, staat de <a> altijd horizontaal gecentreerd. En dus ook de in de <a> zittende thumbnail en dergelijke.

position: relative;

In de <a> zit een span#link-tekst, waarin tekst voor schermlezers en dergelijke zit. Die hebben niets aan een afbeelding, maar door deze tekst weten ze toch waar de link naartoe gaat. Deze tekst wordt met behulp van een absolute positie onder de thumbnail gezet, waardoor hij onzichtbaar is en de lay-out niet verstoort.

Om #link-tekst te kunnen positioneren ten opzichte van de <a>, moet de <a> zelf een positie hebben. Omdat verder niets wordt opgegeven voor top en dergelijke, heeft dit geen enkele invloed op de <a> zelf.

#knoppen a img

Alle afbeeldingen binnen een link, die weer binnen het element met id="knoppen" zit. Dat zijn hier de drie thumbnails.

De thumbnails zijn een klein beetje doorschijnend gemaakt en de achtergrondkleur is vrijwel helemaal weggehaald. Hierdoor wordt een aan <img> gegeven achtergrondkleur door de thumbnail heen zichtbaar. Het lijkt alsof er een rood of groen filter over de thumbnail ligt, maar dat is niet zo: het is de achtergrondkleur van de <img> die verandert. Vanwege privacy-problemen kunnen bij een bezochte link nog maar enkele eigenschappen worden aangepast, en filters horen daar niet bij. De achtergrondkleur kan nog wel worden gewijzigd, en daar wordt gebruik van gemaakt.

background: tomato;

Roodachtige achtergrond. tomato is iets minder knalrood dan het in een eerdere versie gebruikte red. Dit is de standaardachtergrond. Zodra de link is bezocht, wordt deze kleur veranderd in groen.

border: none;

In oudere browsers kreeg een afbeelding binnen een link automatisch een border. Inmiddels is dat alleen nog zo in Internet Explorer versie 10 en eerder. Weg ermee.

(Die border is echt weerzinwekkend lelijk. Ik vermoed dat op een of andere Bilderbergconferentie een geheime wedstrijd is uitgeroepen, welke browser de lelijkste border kon maken. Die wedstrijd is met vlag en wimpel gewonnen door eerdere incarnaties van Opera: ongelooflijk breed en wanstaltig keihard­knalstaal­blauw (op die naam ga ik patent aanvragen). Wat hier ooit het nut van is geweest, is mij een raadsel. En volgens mij iedereen. Gelukkig is het kreng vrijwel uitgeroeid.)

position: relative; Afbeelding 8: tekst uit de link staat over de thumbnail heen

Onder de <img>, de thumbnail, ligt een span#link-tekst verborgen. Daarin zit tekst voor schermlezers en dergelijke. Deze tekst hoeft niet zichtbaar te zijn, hij moet alleen worden voorgelezen.

#link-tekst wordt met behulp van position: absolute; op de juiste plaats neergezet. Een absolute positie heeft als – in dit geval ongewilde – bijwerking dat het element met de absolute positie boven elementen zonder positie wordt geplaatst. Op de afbeelding is de tekst 'Pagina achter eerste knop' uit span#link-tekst hierdoor bovenop de thumbnail gezet. En hoe poëtisch die tekst ook is, al zeg ik het zelf, dit is toch niet helemaal de bedoeling.

Door de <img> zelf ook een positie te geven, wordt dit voorkomen. Omdat niets voor top en dergelijke wordt opgegeven, heeft dit verder geen enkele invloed op de thumbnail.

#knoppen a:visited img

Voor deze elementen is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

#knoppen a img {background: tomato; border: none; position: relative;}

Alle afbeeldingen binnen een link, die weer binnen het element met id="knoppen" zit. Maar alleen als de link bezocht (:visited) is. Dat zijn hier de drie thumbnails.

background: mediumspringgreen;

De thumb is een png die een klein beetje doorzichtig is gemaakt. Daardoor zie je de achtergrondkleur van de <img> enigszins door de thumb heen, wat het effect heeft van een filter over de thumbnail.

Bij #knoppen a img hebben de thumbnails een rode achtergrondkleur gekregen. Als de link is bezocht, krijgt de daarin zittende thumbnail hier een groene achtergrond­kleur.

#knoppen a:hover img

Voor deze elementen is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

#knoppen a img {background: tomato; border: none; position: relative;}

#knoppen a:visited img {background: mediumspringgreen;}

Alle afbeeldingen binnen een link, die weer binnen het element met id="knoppen" staat. Maar alleen als over de link wordt gehoverd (:hover). Dat zijn hier de drie thumbnails.

background: white;

De thumb is een png die een klein beetje doorzichtig is gemaakt. Daardoor zie je de achtergrondkleur van de <img> enigszins door de thumb heen, wat het effect heeft van een filter over de thumbnail.

Bij #knoppen a img hebben de thumbnails een rode achtergrondkleur gekregen. Als de link is bezocht, krijgt de daarin zittende thumbnail bij #knoppen a:visited img een groene achtergrondkleur. Hier krijgt de thumbnail bij hoveren over de link een witte achtergrondkleur, waardoor deze er vrijwel normaal uitziet.

Bij Zolang de link niet is... zijn de verschillende achtergrondkleuren te zien.

Op een touchscreen kun je niet hoveren. Toch heeft de thumbnail daar af en toe, afhankelijk van systeem en browser, een witte achtergrond. Meer daarover is te vinden bij :hover.

#knoppen a:focus

Voor deze elementen is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

#knoppen a {display: block; width: 180px; height: 161px; margin: 0 auto; position: relative;}

Als een link binnen het element met id="knoppen" focus heeft.

Veel mensen gebruiken niet de muis, maar de Tab-toets of iets soortgelijks om van link naar link te gaan. Bijvoorbeeld vanwege een handicap, maar ook omdat dat vaak veel sneller werkt dan de muis. Alle browsers geven via een kadertje om een link aan, welke link focus heeft. Als een link focus heeft en je drukt op Enter, wordt de link gevolgd.

Bij gebruik van een afbeelding is niet in alle browsers duidelijk te zien, welke link focus heeft. Daarom regel wordt het kadertje hier duidelijker gemaakt.

outline: black dotted 3px;

Zwarte stippellijn van 3 px dik.

Anders dan border neemt outline geen ruimte in. Als je een border van 3 px toevoegt, wordt het element 6 px breder en schuiven de buur-elementen op. Bij outline blijven andere elementen gewoon op hun plaats staan, de outline wordt – als dat nodig zou zijn – gewoon over de buren heen gezet.

main

Alle <main>'s. Dat is er maar eentje. Hierbinnen staat de belangrijkste inhoud van de pagina. In dit geval is dat alleen Latijnse opvultekst.

display: block;

<main> is een blok-element. Oudere browsers kennen het echter niet. Een onbekend element wordt standaard als een inline-element weergegeven. Hier wordt dat gecorrigeerd voor die oudere browsers.

width: 760px;

Breedte.

max-width: 96%;

Een breedte in procenten is altijd ten opzichte van de ouder van het element. Dat is hier <body>, een blok-element. Een blok-element wordt normaal genomen automatisch even breed als z'n ouder. De ouder van <body> is <html>, het hoogste element en ook een blok-element. Omdat <html> het hoogste element is, wordt dit normaal genomen even breed als het venster van de browser.

<main> wordt hierdoor uiteindelijk niet breder dan 96% van de breedte van het venster. Door als maximumbreedte geen 100% maar 96% te nemen, blijft er 4% over voor wat afstand links en rechts tussen de tekst en dergelijke en de buitenkant van het venster.

margin: 0 auto;

Omdat voor onder en links geen waarde is ingevuld, krijgen die automatisch dezelfde waarde als boven en rechts. Hier staat dus eigenlijk 0 auto 0 auto in de volgorde boven – rechts – onder – links.

Boven en onder geen marge.

Links en rechts auto. Dat betekent hier: evenveel. De marge links en rechts is altijd even groot, ongeacht de breedte van het browservenster. Oftewel: <main> staat altijd horizontaal gecentreerd.

Deze manier van horizontaal centreren van een blok-element werkt alleen, als het blok-element een breedte heeft.

css voor vensters minimaal 765 breed

@media screen and (min-width: 765px)

De css die hier tot nu toe staat, geldt voor alle browservensters.

De css die binnen deze media query staat, geldt alleen voor vensters die minimaal 765 px breed zijn. In deze vensters komen de thumbnails niet onder, maar naast elkaar te staan.

@media: geeft aan dat het om css gaat die alleen van toepassing is, als aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Al langer bestond de mogelijkheid om met behulp van zo'n @media-regel css voor bijvoorbeeld printers op te geven. css3 heeft dat uitgebreid tot bepaalde fysieke eigenschappen, zoals de breedte en hoogte van het venster van de browser.

screen: deze regel geldt alleen voor schermweergave.

and: er komt nog een voorwaarde, waaraan moet worden voldaan.

(min-width: 765px): het venster moet minimaal 765 px breed zijn. Is het venster smaller, dan wordt de css die binnen deze media-regel staat genegeerd.

Gelijk na deze regel komt een { te staan, en aan het einde van de css die binnen deze regel valt een bijbehorende afsluitende }. Die zijn in de regel hierboven weggevallen, maar het geheel ziet er zo uit:

@media screen and (min-width: 765px) { body {color: silver;} (...) rest van de css voor deze @media-regel (...) footer {color: gold;} }

Voor de eerste css binnen deze media-regel staat dus een extra {, en aan het eind staat een extra }.

body

Voor dit element is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat. (Alleen wat binnen deze media query geldig is, wordt binnen dit blokje herhaald.)

body {background: #ff9; color: black; font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; margin: 0; padding: 0;}

Het element waarbinnen de hele pagina staat. Veel instellingen die hier worden opgegeven, worden geërfd door de nakomelingen van <body>. Ze gelden voor de hele pagina, tenzij ze later worden gewijzigd. Dit geldt bijvoorbeeld voor de lettersoort, de lettergrootte en de voorgrondkleur.

font-size: 110%;

Iets groter dan standaard. 't Zal de leeftijd zijn, maar ik vind de standaardgrootte wat te klein.

Als eenheid wordt de relatieve eenheid % gebruikt, omdat bij gebruik van een absolute eenheid zoals px niet alle browsers de lettergrootte kunnen veranderen. Zoomen kan wel altijd, ongeacht welke eenheid voor de lettergrootte wordt gebruikt.

li

Voor deze elementen is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat. (Alleen wat binnen deze media query geldig is, wordt binnen dit blokje herhaald.)

#knoppen li {text-align: center; margin: 20px 30px;}

Alle lijst-ingangen. Dat zijn er hier drie: eentje voor elke link.

float: left;

Zo hoog mogelijk en dan zoveel mogelijk naar links plaatsen.

Een <li> is een blok-element. Hierdoor komt elke <li> normaal genomen op een nieuwe regel te staan. Door ze naar links te floaten, komen ze naast elkaar te staan. En daarmee ook de in de <li> zittende thumbs en dergelijke.