Skip links en inhoudsopgave
Footer altijd onderaan venster. Als pagina langer is dan venster, komt footer onderaan pagina te staan

Korte omschrijving

De footer (het blauwe deel) staat altijd onderaan het venster van de browser. Als de pagina hoger is dan het venster van de browser, schuift de footer mee omlaag en komt onderaan de pagina te staan.

Alles op deze site kan vrij worden gebruikt. Je gebruikt het wel op eigen risico: als er ergens fouten in zitten, ben ik daar niet verantwoordelijk voor en ook niet voor eventueel daardoor aangerichte schade in welke vorm dan ook. Een link naar https://www.css-voorbeelden.nl is niet verplicht, maar wordt wel gewaardeerd.

Opmerkingen

In principe maakt de inhoud van de pagina niets uit voor de positie van de footer. Maar je kunt natuurlijk altijd toch wel bepaalde dingen doen die de positie van de footer verstoren. Als je echter aanpassingen stap voor stap uitvoert, en niet met 37 tegelijk, zul je snel zien als er iets misgaat. En kun je de fout dus gelijk herstellen.

Deze manier van positioneren van de footer heeft in principe geen invloed op de toegankelijkheid voor spraakbrowsers en dergelijke.

Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.

Alles op deze site is gemaakt op een systeem met Linux. Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Quanta Plus, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.

Vragen of opmerkingen? Fout gevonden? Ga naar het forum.

Iets gevonden waar je wat aan hebt? Mooi. Als je je waardering wilt uiten, maak dan een donatie over aan War Child Nederland, een organisatie die kinderen uit oorlogsgebieden helpt hun trauma's te verwerken. Of - nog beter - wordt donateur:
War Child Nederland

Achterliggend idee

Een footer altijd aan de onderkant van het venster van de browser houden is wat lastiger dan je in eerste instantie zou denken. Je kunt in 'n aantal browsers de footer wel vast zetten aan de onderkant van 't venster van de browser, maar dan blijft die daar ook staan als de pagina meer inhoud heeft dan de hoogte van het venster van de browser. Terwijl de footer dan niet ijzerenheinig onderaan het venster van de browser moet blijven staan, maar naar de onderkant van de pagina moet schuiven.

Als je de footer altijd onderaan de pagina zou zetten, staat hij te hoog als de pagina niet 'n heel browservenster vult.

Door html en body beide een hoogte van 100% te geven, dus de volle hoogte van het venster van de browser, ongeacht hoe groot dit is en ongeacht toolbars enz., zorg je dat het browservenster steeds volledig gevuld is. Zonder die hoogte van 100% wordt alleen het deel wat nodig is om de inhoud van de pagina weer te kunnen geven maar gebruikt, dus niet de volle hoogte van het browservenster.

Nu kun je de footer aan de onderkant van het venster van de browser neerzetten met position: absolute en bottom: 0. Alleen is er dan één klein probleempje: als de pagina meer dan 'n browservenster hoog is, scrolt de footer mee omhoog vanaf waar hij staat. En hij staat dus over de inhoud van de pagina heen, want die loopt vrolijk achter de footer verstopt door.

Daarom wordt nog een container-div toegevoegd waarin pagina en footer worden neergezet. Aan de onderkant van die container-div wordt de footer vastgeplakt met bottom: 0. Aan de container geven we een minimum-hoogte van 100%, zodat die altijd het hele venster van de browser vult, ongeacht de hoeveelheid tekst en dergelijke.

Als de pagina nu minder hoog is dan het venster van de browser, wordt toch de volle hoogte gebruikt en staat de footer onderaan het browservenster. Als de pagina hoger is dan het browservenster, wordt de container-div ook hoger en schuift de footer dus mee naar onderen en blijft onder de inhoud van de pagina staan. Wel moet aan de onderkant van de div die gelijk boven de footer staat een padding worden gegeven die even hoog is als de footer, zodat er aan de onderkant geen gegevens verdwijnen achter de footer.

Dit werkt fantastisch in alle browsers. Alle browsers? Nou, er is er eentje... Internet Explorer 6 kent min-height niet, dus je zou denken dat dit niet zou werken. Maar om een of andere reden koppelt Internet Explorer 6 de bottom: 0; van de footer (foutief) aan de body, en die is 100% hoog, dus ook bij deze browser staat de footer onderaan. Als er meer inhoud is dan in het browservenster staat, schuift de footer ook hier (foutief) naar onderen. Dit is een van de zeldzame keren dat twee afwijkingen van de standaard in deze rampbrowser elkaar toevallig opheffen, waardoor het toch werkt zoals het hoort te werken.

Beschrijving van code en css

De code die te maken heeft met de basis van dit voorbeeld is rood gekleurd. Alle voor dit voorbeeld niet-essentiële code is bruin.

Deze uitleg hoort bij het voorbeeld dat in de download zit. Het voorbeeld uit de download verschilt iets van het voorbeeld hier op de site. In de download ontbreken bijvoorbeeld de witte vlakken met de links. Ook in de kopregels zit vaak wat verschil. Daarnaast kunnen er nog andere (meestal kleine) verschillen zijn.

Als je deze uitleg leest naast de broncode van het voorbeeld op de site, kan het dus bijvoorbeeld zijn dat 'n h1 uit de css bij 'n <h2> uit de html hoort. Maar het gaat niet om hele grote, fundamentele afwijkingen.

Als je dit lastig vindt, downloadt dan de hele handel (ga terug naar het voorbeeld en kies daar voor downloaden). In de download zit 'n voorbeeld dat wel naadloos aansluit op de uitleg in de download.

<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl" lang="nl">

Een document moet met een doctype beginnen om weergaveverschillen tussen browsers te voorkomen. Zonder doctype is de kans op verschillende (en soms volkomen verkeerde) weergave tussen verschillende browsers heel erg groot.

Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.html.

Gebruik het volledige doctype, inclusief de url, anders werkt het niet goed.

De toevoeging achter <html hierboven hoort bij het gekozen doctype.

<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8" />

Zorgt dat de browser letters met accenten en dergelijke goed kan weergeven. Als je als doctype html hebt gekozen, moet je niet eindigen op />, maar op > (dit geldt voor alles in de head wat eindigt op />).

utf-8 is de beste charset (tekenset), omdat deze alle talen van de wereld (en nog heel veel andere extra tekens) bestrijkt, maar toch niet meer ruimte inneemt voor de code dan nodig is. Als je utf-8 gebruikt, hoef je veel minder entiteiten (&auml; en dergelijke) te gebruiken, maar kun je bijvoorbeeld gewoon ä gebruiken.

Deze regel moet zo hoog mogelijk komen te staan, als eerste regel binnen de head, omdat hij anders door sommige browsers niet wordt gelezen.

<link rel="stylesheet" type="text/css" href="../../css/naam-van-stylesheet.css" />

Deze regel heeft in dit voorbeeldbestand geen enkel nut. Normaal genomen is het een verwijzing naar een extern stylesheet, waarin de style staat. In dit voorbeeld verwijst de href naar een niet bestaand bestand.

De bedoeling is dat je bovenstaande regels aanpast voor je eigen bestand. De hele style, die onder deze regels in de <head> staat, wordt dan in het externe bestand geplaatst waar de href naar verwijst. In dat bestand komt de style precies zo te staan zoals die nu in de <head> staat. Het bestand moet eindigen op .css.

Voordeel van een externe stylesheet is onder andere, dat deze geldig is voor alle pagina's waaraan deze is gelinkt. 'n Verandering in de lay-out hoef je dan maar op één enkele centrale plek te aan te brengen.

In die externe stylesheet zet je alles wat in dit voorbeeld tussen <style type="text/css"> en </style> staat (zonder deze begin- en eindregel).

Deze regel is gewoon 'n link die naar 'n bestand elders verwijst, waar de css in staat. Op de plaats van "../../css/naam-van-stylesheet.css" moet je pad naar en naam van jouw stylesheet invullen.

<style type="text/css">

Voor de duidelijkheid staat de style hier in het bestand zelf, maar het is beter deze in een apart stylesheet te zetten, zoals hierboven beschreven. In dat stylesheet komt alles wat tussen bovenstaande regel en </style> staat.

Technisch gezien is er geen enkel bezwaar om het in die stylesheet te zetten met dezelfde vreselijke lay-out als die ik in dit voorbeeld gebruik. Maar als je dat doet, garandeer ik je hele grote problemen omdat het volstrekt onoverzichtelijk is. Ik gebruik alleen deze lay-out omdat het anders veel te veel regels worden.

Voorbeeld van 'n goede lay-out in je css:


	div#header-buiten
	{
	    position: absolute;
	    right: 16px;
	    width: 100%;
	    height: 120px;
	    background: yellow;
	}

	div#header-binnen
	{
	    margin-left: 16px;
	    height: 120px;
	    text-align: center;
	}
html

Het element waarbinnen de hele rest staat.

margin: 0; padding: 0;

Slim om te doen, is soms wat afwijkend in verschillende browsers.

height: 100%;

Nu wordt het browservenster altijd over de volle hoogte gevuld, ook als er minder inhoud is. Zonder deze opdracht wordt dit element niet hoger dan nodig is om de inhoud weer te kunnen geven, en staat de footer dus te hoog als er weinig op de pagina staat.

Alleen Internet Explorer 6 zou het goed doen, omdat die (ten onrechte) alleen kijkt naar de hoogte van body.

Als je 'n externe stylesheet gebruikt, loop je tegen 'n apart probleem aan bij html. Als je zonder meer html {height: 100%;} in je stylesheet zet, geldt dit voor élke pagina van je site. Terwijl het vrijwel zeker is dat er ook pagina's zullen zijn waar deze instelling niet moet worden gebruikt.

Normaal genomen is dit geen probleem, omdat je bijvoorbeeld de body 'n id kunt geven. Maar <html valt buiten de body. Om dit op te lossen kun je op de pagina's waar html {height: 100%;} moet worden gebruikt html 'n id geven, bijvoorbeeld "height-100". In je html wordt de regel dan iets als <html id="height-100" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl" lang="nl">. De precieze regel hangt af van het doctype wat je gebruikt.

In de stylesheet gebruik je dan gewoon html#height-100 {...}. Nu is dit alleen geldig voor de pagina's die bij html de juiste id hebben staan.

body margin: 0; padding: 0;

Slim om te doen, is soms wat afwijkend in verschillende browsers.

height: 100%;

Nu wordt het browservenster altijd over de volle hoogte gevuld, ook als er minder inhoud is. Zonder deze opdracht wordt dit element niet hoger dan nodig is om de inhoud weer te kunnen geven, en staat de footer dus te hoog als er weinig op de pagina staat.

font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;

Lettersoort. Als er geen Arial is, wordt gezocht naar Helvetica. Als dat er ook niet is in ieder geval 'n lettersoort zonder schreef (dwarsstreepjes).

font-size: 110%;

Iets groter dan standaard. 't Zal de leeftijd zijn, maar ik vind de standaardgrootte wat te klein.

Ik gebruik hier % als eenheid, en voor alle andere lettergroottes gebruik ik em. Dat komt door Internet Explorer. Als ik als maateenheid iets als px neem, kunnen gebruikers van Internet Explorer de lettergrootte niet veranderen.

Maar als ik overal em neem als maateenheid, wat dan voor de hand zou liggen, kom ik in de problemen met versies van Internet Explorer ouder dan versie 8. De stappen van de verkleining of vergroting zijn in die browsers zo groot, dat 't gelijk onleesbaar klein of absurd groot is.

Als je nou echter bij body geen em gebruikt (font-size: 1.1em; zou hetzelfde moeten zijn als font-size: 110%;), dan is de lettergrootte in Internet Explorer te veranderen, en in oudere versies dan versie 8 zijn de tussenstappen teruggebracht tot normale grootte.

Dit werkt ook als je als lettergrootte 100% invult. Dat heeft geen enkele invloed op de lettergrootte, behalve dus dat de tussenstappen in oudere versies nu normaal werken.

In Internet Explorer 8 is deze bug eindelijk gerepareerd. Aangezien we waarschijnlijk nog vele jaren met oudere versies dan Internet Explorer 8 zitten opgescheept, zal deze truc ook nog jaren moeten worden toegepast.

color: #000;

De tekst wil ik zwart hebben. Bij drie gelijke paren (#00 00 00) mag ik ook inkorten tot 3 x 1 teken. Ik had hier ook het woord black kunnen gebruiken. Maar let op: er bestaan maar zestien gestandaardiseerde kleurnamen.

Hoewel dit de standaardkleur is, geef ik de kleur toch op. Hieronder geef ik een achtergrondkleur op. Sommige mensen hebben zelf de kleur en/of achtergrondkleur veranderd, bijvoorbeeld omdat ze slecht kleuren kunnen onderscheiden. Als ik nu de achtergrondkleur verander, maar niet de tekstkleur, loop ik het risico dat tekstkleur en achtergrondkleur te veel op elkaar gaan lijken.

Door beide op te geven, weet ik redelijk zeker dat achtergrond- en tekstkleur genoeg van elkaar blijven verschillen. Als de gebruiker !important heeft gebruikt, is er nog niets aan de hand, want dan veranderen achtergrond- en tekstkleur geen van beide.

background: #ff9;

Achtergrondkleurtje.

#container

Het element met id="container". Binnen deze div wordt de hele pagina neergezet. Deze container is nodig om de footer aan de onderkant hiervan neer te kunnen zetten. Bij meer inhoud zal deze container meegroeien, en dus de footer mee omlaag zakken. Zonder deze container zou de footer aan de onderkant van het venster van de browser staan, over eventuele onderliggende inhoud heen, die daarmee dus niet meer zichtbaar is. Bij scrollen zou de footer vanaf die positie mee omhoog scrollen en dus de onderliggende inhoud blijven bedekken.

Zonder deze container werkt alleen Internet Explorer 6 goed, omdat deze foutief de footer positioneert ten opzichte van body.

position: relative;

Om de footer te kunnen positioneren ten opzichte van deze div. Positioneren gebeurt altijd ten opzichte van het eerste ouder-element wat zelf een position heeft, zelfs als je daar - zoals hier - verder niets invult.

min-height: 100%;

Ook bij weinig inhoud zal de container toch de volle hoogte van 't browservenster vullen, zodat de footer altijd onderaan het venster van de browser komt te staan. Anders zou bij minder inhoud de footer gelijk onder de inhoud worden neergezet, en dus niet aan de onderkant van het browservenster.

Internet Explorer 6 kent dit attribuut niet, maar die positioneert foutief de footer ten opzichte van body, dus dat pakt hier toevallig goed uit.

#content

Het element met id="content". Binnen deze div komt de 'gewone' inhoud te staan, dus alles behalve de footer.

padding: 10px 20px 10em 20px;

Gewoon wat padding: afstand tussen de buitenkant van deze div en de inhoud in de volgorde boven - rechts - onder - links. De padding aan de onderkant is even hoog als de footer.

De onderkant van de footer staat op dezelfde hoogte als de onderkant van div#container. Als div#content minder hoog is, dus niet de volle hoogte van het venster van de browser vult, maakt de padding aan de onderkant niets uit: die padding is toch leeg, dus die zie je niet.

Maar als div#content zoveel inhoud heeft dat de onderkant van div#content de footer bereikt, zou de inhoud van div#content verdwijnen achter de footer. Door nu 'n padding te geven aan de onderkant wordt de footer als het ware omlaag geduwd en blijft dus alles zichtbaar.

Als maateenheid heb ik em genomen. Een lettergrootte in em kan ook door Internet Explorer worden gewijzigd. Als ik ook de hoogte in em neem, groeit deze mee met 'n eventueel door de gebruiker veranderde lettergrootte.

text-align: center;

Tekst horizontaal in het midden zetten.

De code aanpassen aan je eigen ontwerp

Toegankelijkheid en zoekmachines

Toegankelijkheid (accessibility in het Engels) is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een spraakbrowser gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje wat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat dus gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.

(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)

Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.

Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:

Getest in

Laatst gecontroleerd op 19 september 2011.

(Internet Explorer 6 is voor het laatst gecontroleerd op 8 november 2009. Op deze browser test ik niet meer. Maar omdat de code niet is veranderd, neem ik aan dat dit voorbeeld ook nog werkt in Internet Explorer 6.)

Dit voorbeeld is getest in Firefox, Opera, Safari, Google Chrome, Internet Explorer 6, 7, 8 en 9 in de resoluties 800x600, 1024x768 en 1280x1024. Steeds met de laatste versie van die browsers, omdat ik geen zin heb om rekening te houden met mensen die met zwaar verouderde browsers surfen. Dat is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken. In de resoluties 1024x768 en 1280x1024 is ook in- en uitzoomen en een kleinere en grotere letter getest. Er is ingezoomd en vergroot tot zover de browser kan, maar niet verder dan tot 200%. Eventuele problemen staan bij Bekende problemen.

Naast deze 'gewone' browsers is alles ook getest in Lynx, WebbIE en Jaws. Lynx is een browser die alleen tekst laat zien en geen css gebruikt. WebbIE is een browser die gericht is op mensen met een handicap. Jaws is een screenreader, zoals die door blinden wordt gebruikt. Als het voorbeeld in deze drie programma's toegankelijk is, zou het in principe toegankelijk moeten zijn in alle aangepaste browsers en dergelijke. En dus ook voor zoekmachines, want een zoekmachine is redelijk vergelijkbaar met een blinde. Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid van dit voorbeeld staan bij Opmerkingen.

Nieuwe browsers test ik pas als ze uit het bèta-stadium zijn, omdat er anders 'n redelijke kans is dat ik 'n bug zit te omzeilen die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt. Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kan ik niet beantwoorden, en het melden van fouten in niet-geteste browsers heeft ook geen enkel nut. (Melden van fouten, problemen, enz. in wel geteste browsers: graag!)

Wijzigingen

22 april 2008:

Nieuw opgenomen.

23 oktober 2008:

Bij Bekende problemen tekst over Internet Explorer 7 toegevoegd.

7 april 2009:

18 oktober 2010:

Bekende problemen

Internet Explorer 7

Als alleen de lettergrootte wordt veranderd, werkt dit goed. Maar bij zoomen gaat 't mis. Er gaat geen tekst of zo verloren, maar de footer staat niet meer goed. De zoomfunctie van Internet Explorer 7 is hopeloos slecht. In Internet Explorer 8 werkt het wel goed. Het volgende gebeurt:

Inzoomen (vergroten) als de pagina niet helemaal vol is, als er dus ruimte is tussen inhoud van de pagina en footer: de footer wordt onder het venster van de browser geplaatst, dus de lege ruimte wordt groter. Terwijl de footer dus gewoon onderaan het venster van de browser zou moeten blijven staan.

Inzoomen (vergroten) als er zoveel inhoud is dat de footer al onder het browservenster staat: de footer blijft gelijk onder de inhoud staan, maar de pagina wordt beneden de footer nog verlengd. De footer staat dus niet meer helemaal onderaan: er is 'n lege ruimte beneden de footer.

Uitzoomen (verkleinen): de footer blijft gelijk onder de inhoud staan, ook als de inhoud niet het hele venster van de browser vult. Als de inhoud niet het hele browservenster vult, komt de footer dus te hoog te staan.