Uitleg twee in een venstertje naast elkaar staande kolommen gelijktijdig scrollen

Korte omschrijving

Twee kolommen met tekst staan naast elkaar in een venstertje. Bij scrollen van één van de kolommen scrolt de ander vanzelf mee. In browservensters smaller dan 608 px staan de kolommen niet naast, maar onder elkaar.

Opmerkingen

In browservensters minimaal 608 px breed staan de kolommen naast elkaar. Bovendien blijven ze tijdens het scrollen op gelijke hoogte ten opzichte van elkaar staan. Hierdoor zou je op het idee kunnen komen om bijvoorbeeld een artikelnummer in de linkerkolom op precies dezelfde hoogte als een artikel in de rechterkolom neer te zetten. Maar dit is geen goed idee.

Op het scherm staan de twee kolommen in bredere browservensters wel naast elkaar, maar dat is alleen de weergave. In de HTML gaat het om twee afzonderlijke <section>'s, die onder elkaar staan. Dat het er op het scherm niet zo uitziet komt alleen, omdat de weergave met behulp van CSS is veranderd.

Schermlezers en tekstbrowsers volgen de volgorde van de HTML. Hierdoor wordt eerst de eerste kolom, de eerste <section>, volledig voorgelezen of weergegeven, en pas nadat deze helemaal is afgehandeld wordt de tweede <section>, de tweede kolom afgehandeld. Elk verband tussen de eerste en de tweede kolom wordt hierdoor verbroken. Als je bijvoorbeeld links artikelnummers hebt staan en rechts de bijbehorende artikelen, worden eerst alle artikelnummers voorgelezen of weergegeven, en pas daarna alle bijbehorende artikelen.

Ook een zoekmachine zal de twee kolommen los van elkaar indexeren.

In browservensters smaller dan 608 px is bovenstaande gelijk goed zichtbaar: de kolommen staan daarin niet naast, maar onder elkaar. En worden dus ook in die volgorde door schermlezers en tekstbrowsers voorgelezen, en in die volgorde geïndexeerd door zoekmachines.

Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.

Dit voorbeeld is gemaakt op een systeem met Linux (KDE neon). Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Visual Studio Code, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.

Vragen of opmerkingen? Fout gevonden? Ga naar het forum.

Achterliggend idee

Elk van beide kolommen met tekst is een <section>. Deze twee <section>'s staan samen in een gezamenlijke <div>. Die gezamenlijke <div> wordt met display: flex; veranderd in een flex container. Hierdoor veranderen de twee <section>'s in flex items.

De gezamenlijke <div> krijgt een hoogte. Omdat de <section>'s hoger zijn dan de gezamenlijke <div>, kan de <div> worden gescrold. Beide <section>'s scrollen gelijktijdig, ze blijven steeds op dezelfde hoogte ten opzichte van elkaar staan.

De hele constructie is uiterst simpel en kan met 'n paar regels CSS worden gemaakt.

Met behulp van CSS wordt een lichtgrijze rand rondom en tussen de twee <section>'s getekend. Voor de rand tussen de <section>'s blijken nogal wat aanpassingen van de HTML en CSS nodig te zijn.

In browservensters smaller dan 608 px is te weinig ruimte voor twee kolommen naast elkaar. Daarin staan de <section>'s met tekst niet naast, maar onder elkaar.

De voorvoegsels -moz- en -webkit-

Voordat een nieuwe CSS-eigenschap wordt ingevoerd, is er in de regel een experimentele fase. Browsers passen het dan al toe, maar met een aangepaste naam. Tijdens deze fase kunnen problemen worden opgelost en worden veldslagen uitgevochten, over hoe de standaard precies moet worden toegepast.

Als iedereen het overal over eens is en alle problemen zijn opgelost, wordt de officiële naam uit de standaard gebruikt.

De belangrijkste browsers hebben elk een eigen voorvoegsel:

Firefox: -moz-, naar de maker: Mozilla.

Op webkit gebaseerde browsers, zoals Edge, Google Chrome, Opera, Safari en Android browser: -webkit-.

(Google Chrome is van webkit overgestapt op een eigen weergave-machine: Blink. Blink gaat geen voorvoegsels gebruiken. Het is echter een aftakking van webkit, dus het zal nog wel even duren voor -webkit- hier helemaal uit is verdwenen. Ook Opera en Edge gebruiken Blink.)

In oudere code kun je ook nog de voorvoegsels -o- (Opera) en -ms- (Microsoft Internet Explorer) tegenkomen.

Zodra de experimentele fase voorbij is, wordt het voorvoegsel weggelaten. Omdat dat moment niet bij alle browsers hetzelfde is, zet je nu ook al de officiële naam erbij. Deze wordt als laatste opgegeven. Bijvoorbeeld Safari herkent -webkit-appearance. Zodra Safari appearance gaat herkennen, zal dit -webkit-appearance overrulen, omdat het er later in staat. Dat ze er beide in staan, is dus geen enkel probleem.

In dit voorbeeld worden hyphens en -webkit-overflow-scrolling gebruikt.

Inmiddels is de algemene mening dat 'vendor prefixes', zoals deze voorvoegsels in het Engels heten, geen groot succes zijn. Eén van de grootste problemen: veel sitemakers gebruiken alleen de -webkit-variant. Daar kwamen ze in het verleden nog mee weg, omdat Apple op mobiel zo'n beetje 'n monopolie had, en omdat ook Google Chrome in het verleden met -webkit- werkte. Inmiddels is dat niet meer zo, maar deze gewoonte bestaat nog steeds. Waardoor 'n site alleen in op webkit georiënteerde browsers goed is te bekijken.

Dit is zo'n groot probleem dat andere browsers soms de variant met -webkit- ook maar zijn gaan implementeren, naast de standaard. Want als 'n site het niet goed doet in 'n bepaalde browser, krijgt in de regel niet de site maar de browser de schuld.

Vanwege alle problemen met 'vendor prefixes' worden deze niet meer gebruikt. Nieuwe, experimentele CSS-eigenschappen zitten inmiddels achter een zogenaamde vlag: de gebruiker moet iets veranderen in de instellingen, waarna de eigenschap gebruikt (en getest) kan worden. Als alles werkt, zoals het hoort te werken, schakelt de browsermaker de vlag standaard in.

Voorlopig zijn we echter nog niet van deze voorvoegsels af. Als je ze gebruikt, gebruik dan álle varianten, en eindig met de variant zonder voorvoegsel, zoals die uiteindelijk ooit gebruikt gaat worden. Als je alleen de -webkit-variant gebruikt, ben je in feite 'n onbetaalde reclamemaker voor Apple. (Dit geldt dus niet voor het hierboven genoemde -⁠webkit-overflow-scrolling, want dat wordt alleen gebruikt om een probleem op iOS op te lossen.)

De code aanpassen aan je eigen ontwerp

• Als je dit voorbeeld gaat aanpassen voor je eigen site, houd het dan in eerste instantie zo eenvoudig mogelijk. Ga vooral geen details invullen.

• Gebruik geen FrontPage, Publisher of Word (alle drie van Microsoft). Publisher en Word zijn niet bedoeld om websites mee te maken. FrontPage is zwaar verouderd en wordt al jaren niet meer onderhouden door Microsoft.

  Ook OpenOffice en LibreOffice leveren een uiterst beroerd soort HTML af. Tekstverwerkers met al hun toeters en bellen zijn gewoon niet geschikt om websites mee te bouwen.

  Je kunt beter een goed (gratis) programma gebruiken. Links naar dat soort programma's vind je op de pagina met links onder Gereedschap → wysiwyg-editor en Gereedschap → Editors en IDE's.

  Maar het allerbeste is om gewoon zelf HTML, CSS, enzovoort te leren, omdat zelfs het allerbeste programma het nog steeds zwaar verliest van 'n op de juiste manier met de hand gemaakte pagina.

• Als je in een desktopbrowser met behulp van zoomen het beeld vergroot, heeft dit hetzelfde effect, als wanneer de pagina in een kleiner browservenster wordt getoond. Je kunt hiermee dus kleinere apparaten zoals een tablet of een smartphone simuleren. Maar het blijft natuurlijk wel een simulatie: het is nooit hetzelfde als testen op een écht apparaat. Zo kun je bijvoorbeeld aanrakingen alleen echt testen op een echt aanraakscherm.

  Inmiddels hebben veel browsers in de ontwikkelgereedschappen mogelijkheden voor het simuleren van weergave op een kleiner scherm ingebouwd. Ook dit blijft een simulatie, maar geeft vaak wel een betere indruk dan zoomen.

• Als je 'n site maakt in Firefox, Opera, Safari, Google Chrome, Vivaldi of Edge, is er 'n hele grote kans dat die in alle browsers werkt. Hier wordt de voorkeur gegeven aan Firefox, omdat het een van de weinige browsers is, die niet bij een bedrijf hoort dat vooral op je centen of je data uit is.

  Google Chrome wordt ook door veel mensen gebruikt, maar slaat ondertussen wel je hele surfgedrag, je schoenmaat en de kleur van je onderbroek op. Daarom wordt Google Chrome alleen gebruikt om in te testen.

• Het allereerste dat je moet invoeren, is het doctype, vóór welke andere code dan ook. Een lay-out met een missend of onvolledig doctype ziet er totaal anders uit dan een lay-out met een geldig doctype. Wát er anders is, verschilt ook nog 'ns tussen de diverse browsers. Als je klaar bent en dan nog 'ns 'n doctype gaat invoeren, weet je vrijwel zeker dat je van voren af aan kunt beginnen met de lay-out.

  Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.

  Gebruik het volledige doctype, inclusief de eventuele url, anders werkt het niet goed.

• Gebruik het doctype voor HTML5. Dit is bedoeld voor nieuwe sites.

  Het oudere transitional doctype staat talloze tags toe, die in HTML5 zijn verboden. Deze tags worden al zo'n vijftien jaar afgeraden. Het transitional doctype is alleen bedoeld om de puinhoop van vroeger, toen niet volgens standaarden werd gewerkt, enigszins te herstellen.

  Het (ook al oudere) strict doctype staat verouderde tags niet toe. Daardoor kan met 'n strict doctype, of het nu HTML of XHTML is, probleemloos worden overgestapt naar HTML5. Met een transitional doctype en het gebruik van afgekeurde tags kun je niet overstappen naar HTML5. Je moet dan eerst alle verouderde tags verwijderen, wat echt ontzettend veel werk kan zijn.

  Het doctype voor HTML5 is uiterst simpel: <!doctype html>. Omdat het doctype voor HTML5 in alle browsers werkt, zelfs in de gelukkig vrijwel uitgestorven nachtmerrie Internet Explorer 6, is er geen enkele reden dit uiterst simpele doctype niet te gebruiken.

• De eerste regel binnen de <head> moet de charset zijn. Dit vertelt de browser, welke tekenset er gebruikt moet worden, zodat letters met accenten en dergelijke overal goed worden weergegeven. Het beste kun je utf-8 nemen. Als je later van charset verandert, loop je 'n grote kans dat je alle aparte tekens als letters met accenten weer opnieuw moet gaan invoeren. In HTML5 is het simpele <meta charset="utf-8"> voldoende.
• Test vanaf het allereerste begin in zoveel mogelijk verschillende browsers in 'n aantal resoluties (schermgroottes). Onder het kopje Getest in kun je in deze uitleg vinden, waar dit voorbeeld in is getest.
• Voor alle voorbeelden geldt: breng veranderingen stapsgewijs aan. Als je bijvoorbeeld foto's wilt laten weergeven, begin dan met het alleen veranderen van de namen van de foto's, zodat je eigen foto's worden weergegeven. Maakt niet uit als de maten niet kloppen en de teksten fout zijn. Als dat werkt, ga dan bijvoorbeeld de maten aanpassen. Dan de teksten. En controleer steeds, of alles nog goed werkt.

• Als het om een lay-out of iets dergelijks gaat: zorg eerst dat header, kolommen, footer, menu, en dergelijke staan en bewegen, zoals je wilt. Ga daarna pas details binnen die blokken invullen. In eerste instantie gebruik je dus bijvoorbeeld 'n leeg blok op de plaats, waar uiteindelijk het menu komt te staan.

  Als je begint met allerlei details, is er 'n heel grote kans dat die de werking van de blokken gaan verstoren. Bouw eerst het huis, en ga dan pas de kamers inrichten. Zorg eerst dat de blokken werken, zoals je wilt. Dan zul je het daarna gelijk merken, als 'n toegevoegd detail als tekst of 'n afbeelding iets gaat verstoren. Daarvoor moet je natuurlijk wel regelmatig controleren in verschillende browsers, of alles nog wel goed werkt.

  Je kunt de blokken tijdens het aanpassen opvullen met bijvoorbeeld <br>1<br>2<br>3 enzovoort, tot ze de juiste hoogte hebben. Het is handig om aan het einde even iets toe te voegen als 'laatste', zodat je zeker weet dat er niet ongemerkt drie regels onderaan naar 't virtuele walhalla zijn verhuisd.

  Om de breedte te vullen, kun je het best 'n kort woord als 'huis' duizend keer of zo herhalen. Ook hier is het handig om aan 't eind (en hier ook aan 't begin) 'n herkenningsteken te maken, zodat je zeker weet dat je de hele tekst ziet.

• Zolang je in grotere dingen zoals 'n lay-out aan 't wijzigen bent, kan het helpen de verschillende delen een achtergrondkleur of een outline te geven. Je ziet dan goed, waar 'n deel precies staat. Een achtergrondkleur en een outline hebben - anders dan bijvoorbeeld een border - verder geen invloed op de lay-out, dus die zijn hier heel geschikt voor.
• Als je eigenschappen verandert in de CSS, verander er dan maar één, hooguit twee tegelijk. Als je er zeventien tegelijk verandert, is de kans groot dat je niet meer weet, wat je hebt gedaan. En dat je 't dus niet meer terug kunt draaien.

• margin, padding en border worden bij de breedte en hoogte van het element opgeteld. Hier worden vaak fouten mee gemaakt. Als je bijvoorbeeld in een lay-out 'n border toevoegt aan een van de 'hoofdvakken' (header, footer, kolommen), dan wordt deze er bij opgeteld. Bij 'n border van 2 px rondom de linkerkolom wordt deze dus plotseling 4 px breder (2 px aan beide kanten), en 4 px hoger. Zoiets kan je hele lay-out verstoren, omdat iets net te breed of te hoog wordt. Je moet dan elders iets 4 px kleiner maken. Dat zal vaak zo zijn: als je één maat verandert, zul je vaak ook 'n andere moeten aanpassen.

  CSS geeft de mogelijkheid om met behulp van box-sizing de padding en border bínnen de breedte en hoogte van de inhoud te zetten, als je dat handiger vindt.

  Met nieuwere CSS-eigenschappen als grid en flexbox, die speciaal zijn gemaakt om een lay-out mee te maken, spelen dit soort problemen veel minder. In alle browsers waarop hier nog wordt getest, werken flexbox en grid prima. Maar als je oudere browsers moet ondersteunen, kan dat wel problemen opleveren en moet je ook in die oudere browsers testen.

• In plaats van een absolute eenheid als px kun je ook een relatieve eenheid gebruiken, met name em en rem. Voordeel van em en rem is dat een lettergrootte, regelhoogte, en dergelijke in em en rem in alle browsers kan worden veranderd. Nadeel is dat het de lay-out sneller kan verstoren dan bijvoorbeeld px. Dit moet je gewoon van geval tot geval bekijken. Voor weergave in mobiele apparaten zijn relatieve eenheden als em en rem vrijwel altijd beter dan absolute eenheden als px.

  (De minder bekende rem is ongeveer hetzelfde als de em. Alleen is de lettergrootte bij rem gebaseerd op de lettergrootte van het <html>-element, waardoor de rem overal op de pagina precies even groot is. Bij de em kan de lettergrootte worden beïnvloed door de voorouders van het element, bij de rem niet.)

  Zoomen kan trouwens altijd, ongeacht welke eenheid je gebruikt.

• Valideren, valideren, valideren en dan voor 't slapen gaan nog 'ns valideren.

  Valiwie???

  Valideren is het controleren van je HTML en CSS op 'n hele serie fouten. Computers zijn daar vaak veel beter in dan mensen. Als je 300 keer <h2> hebt gebruikt en 299 keer </h2> vindt 'n computer die ene missende </h2> zonder enig probleem. Jij ook wel, maar daarna ben je misschien wel aan vakantie toe.

  Valideren kan helpen om gekmakende fouten te vinden. Valide code garandeert ook dat de weergave in verschillende browsers (vrijwel) hetzelfde is. En valide code is over twintig jaar ook nog te bekijken.

  Valideren moet trouwens ook niet worden overdreven. Het is een hulpmiddel om echte fouten te vinden, meer niet. Het gaat erom dat je site goed werkt, niet dat je het braafste kind van de klas bent. Als de code niet valideert, maar daar is een goede reden voor, is daar niets op tegen. Zeker met nieuwere HTML en CSS wil de validator nog wel eens achterlopen, terwijl dat al prima is te gebruiken.

  Op deze site is alle CSS en HTML gevalideerd. Als de code niet helemaal valide is (wat regelmatig voorkomt), staat daar onder Bekende problemen (en oplossingen) de reden van.

  Je kunt je CSS en HTML valideren als 't online staat, maar ook als het nog in je computer staat.

  Html kun je valideren op: validator.w3.org/nu.

  CSS kun je valideren op: jigsaw.w3.org/css-validator.

Toegankelijkheid en zoekmachines

De tekst in dit hoofdstukje is een algemene tekst, die voor elke pagina geldt. Eventueel specifiek voor dit voorbeeld geldende problemen en eventuele aanpassingen om die problemen te voorkomen staan bij Bekende problemen (en oplossingen).

Toegankelijkheid (in het Engels 'accessibility') is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een schermlezer gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje dat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.

(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)

Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.

Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:

• Gebruik altijd een alt-beschrijving bij een afbeelding. De alt-tekst wordt gebruikt door schermlezers en als afbeeldingen niet kunnen worden getoond of gezien (dat geldt dus ook voor zoekmachines). Als je iets wilt laten zien, als je over de afbeelding hovert, gebruik daar dan het title-attribuut voor, niet de alt-beschrijving.

  Als een afbeelding alleen maar voor de sier wordt gebruikt, zet je daarbij alt="", om aan te geven dat de afbeelding niet belangrijk is voor het begrijpen van de tekst of zo.

• Gebruik in links een tekst die duidelijk aangeeft, waar de link naartoe gaat. Een tekst als 'pagina met externe links' is waarschijnlijk duidelijk genoeg, een tekst als alleen 'links' waarschijnlijk niet. Een duidelijke zwart-witregel is niet te geven, omdat dit ook van tekst en dergelijke in de omgeving van de link afhangt.

  Schermlezers kunnen een lijst van alle links in de pagina weergeven, en een duidelijke tekst is daarbij belangrijk. Alleen 'volgende' zegt niets, als dat in 'n lijst met alleen links staat.

• Accesskeys (sneltoetsen) kun je beter niet gebruiken, deze geven te veel problemen, omdat ze vaak dubbelop zijn met sneltoetsen voor de browser of andere al gebruikte sneltoetsen. Bovendien is voor de gebruiker meestal niet duidelijk, welke toetsen het zijn.

  Op zichzelf zijn accesskeys een heel goed idee. Maar helaas zijn ze ook in HTML5 volstrekt onvoldoende gedefinieerd. Er is nog steeds geen standaard voor de meest gebruikelijke accesskeys, zoals Zoek of Home.

  Er is nog steeds niet vastgelegd, hoe accesskeys zichtbaar gemaakt kunnen worden. Voor de makers van browsers zou dit 'n relatief kleine moeite zijn, voor de makers van 'n site is het bergen extra werk.

  Hierdoor zijn accesskeys (vrijwel) niet te gebruiken. Misschien kunnen ze nog enig nut hebben op sites, die gericht zijn op 'n specifieke groep gebruikers. Maar voor algemene sites is het advies: normaal genomen niet gebruiken.

• Met behulp van de Tab-toets (of op 'n soortgelijke manier) kun je door links, invoervelden, en dergelijke lopen. Elke tab brengt je één link, invoerveld, en dergelijke verder, ShiftTab één plaats terug. Met behulp van het attribuut tabindex kun je de volgorde aangeven, waarin de Tab-toets werkt. Zonder tabindex wordt de volgorde van de HTML aangehouden bij gebruik van de Tab-toets, maar soms is een andere volgorde logischer.

  In principe is het beter, als tabindex niet nodig is, maar gewoon de volgorde van de HTML wordt aangehouden. Bij verkeerd gebruik kan tabindex heel verwarrend zijn. Het is niet bedoeld om van de pagina een hindernisbaan voor kangoeroes te maken, waarop van beneden via links over rechts naar boven wordt gesprongen.

• Als, zoals hierboven beschreven, een gebruiker van de Tab-toets bij een link, invoerveld, en dergelijke is aangekomen, heeft dit element 'focus'. Dit wordt aangegeven door de link, invoerveld, en dergelijke extra te markeren met een kadertje. Dat kadertje mag je alleen weghalen, als op een andere manier wordt duidelijk gemaakt, welk element focus heeft. Een gebruiker van de Tab-toets kan anders niet zien, waar die zit, en welk element gaat reageren op bijvoorbeeld een Enter.
• In het verleden werd vaak aangeraden de volgorde van de code aan te passen. Een menu bijvoorbeeld kon in de HTML onderaan worden gezet, terwijl het op het scherm met behulp van CSS bovenaan werd gezet. Inmiddels zijn schermlezers en dergelijke zo sterk verbeterd dat dit niet meer wordt aangeraden. De volgorde in de HTML kan tegenwoordig beter hetzelfde zijn als die op het scherm, omdat het anders juist verwarrend kan werken. Schermlezers houden namelijk altijd de volgorde van de HTML aan en niet een eventueel afwijkende volgorde op het scherm.

• Een zogenaamde skip-link is vaak nog wel zinvol. Dat is een link die je buiten het scherm parkeert met behulp van CSS, zodat die normaal genomen niet te zien is. Zo'n link is wel gewoon zichtbaar in speciale programma's zoals tekstbrowsers en schermlezers, want die kijken gewoon naar wat er in de broncode staat.

  (Alleen in de schermlezer TalkBack op oudere versies van Android werkt zo'n buiten het scherm geplaatste link niet. TalkBack leest zo'n link wel voor, maar de link kan niet worden gevolgd, als deze buiten het scherm staat. Met ingang van versie 8.1 van Android is dit eindelijk opgelost en werkt een skip-link ook fatsoenlijk in TalkBack.)

  Een skip-link staat bovenaan de pagina, nog boven menu, header, en dergelijke, en linkt naar de eigenlijke inhoud van de pagina. Hierdoor kunnen mensen met één toetsaanslag naar de eigenlijke inhoud van de pagina gaan.

  Een skip-link is vooral nuttig voor gebruikers van de Tab-toets. Zodra de normaal genomen onzichtbare link door het indrukken van de Tab-toets focus krijgt, kun je de link op het scherm plaatsen, waardoor deze zichtbaar wordt. Bij een volgende tab wordt de link dan weer buiten het scherm geplaatst en is dus niet meer zichtbaar, zodat de lay-out niet wordt verstoord.

• Van oorsprong is HTML een taal om wetenschappelijke documenten weer te geven, pas later is deze gebruikt voor lay-out. Maar daar is de taal dus eigenlijk nooit voor bedoeld geweest. Het gebruiken van HTML voor lay-out leidt tot enorme problemen voor gehandicapten en tot een lage plaats in zoekmachines.

  De HTML hoort alleen inhoud te bevatten, lay-out doe je met behulp van CSS. Die CSS moet in een extern stijlbestand staan of, als deze alleen voor één bepaalde pagina van toepassing is, in de <head> van die pagina.

• Breng een logische structuur aan in je document. Gebruik een <h1> voor de belangrijkste kop, een <h2> voor een subkop, enzovoort. Schermlezers en dergelijke kunnen van kop naar kop springen. En een zoekmachine gaat ervan uit dat <h1> belangrijke tekst bevat.

  Dit geldt voor al dit soort structuurbepalende tags.

  Als een <h1> te grote letters geeft, maak daar dan met behulp van je CSS 'n kleinere letter van, maar blijf die <h1> gewoon gebruiken. Op dezelfde manier kun je al dit soort dingen oplossen.

• <table> is fantastisch, maar alleen als die wordt gebruikt om een echte tabel weer te geven, niet als <table> voor opmaak wordt misbruikt. In het verleden is dat op grote schaal gebeurd bij gebrek aan andere mogelijkheden. Een tabel is, als je niet heel erg goed oplet, volstrekt ontoegankelijk voor gehandicapten en zoekmachines. Het lezen van een tabel is ongeveer te vergelijken met het lezen van een papieren krant van links naar rechts: niet per kolom, maar per regel. Dat gaat dus alleen maar goed bij een echte tabel, zoals een spreadsheet. In alle andere gevallen garandeert 'n tabel volstrekte ontoegankelijkheid voor schermlezers en dergelijke en als extra bonus vaak 'n lagere plaats in een zoekmachine.

• Frames horen bij een volstrekt verouderde techniek, die heel veel nadelen met zich meebrengt. <iframe>'s hebben voor een deel dezelfde nadelen. Eén van die nadelen is dat de verschillende frames voor zoekmachines, schermlezers, en dergelijke als los zand aan elkaar hangen, omdat ze los van elkaar worden weergegeven. Ze staan wel naast elkaar op het scherm, maar er zit intern geen verband tussen.

  Als je 'n stuk code vaker wilt gebruiken, zoals 'n menu dat op elke pagina hetzelfde is, voeg dat dan in met PHP. Dan wordt de pagina niet pas in de browser, maar al op de server samengesteld. Hierdoor zien zoekmachines, schermlezers, en dergelijke één pagina, net zoals wanneer je maar één pagina met HTML zou hebben geschreven.

  (Je kunt ook invoegen met behulp van SSI. Maar tegenwoordig kun je beter PHP dan SSI gebruiken, omdat SSI min of meer aan het uitsterven is en PHP veel meer mogelijkheden heeft.)

• Geef de taal van het document aan, en bij woorden en dergelijke die afwijken van die taal de afwijkende taal met behulp van lang="...". Op deze site gebeurt dat lang niet overal, omdat de tekst (en vooral de code) een mengsel is van Engels, Nederlands en eigengemaakte namen. Dat soort teksten is gewoon niet goed in te delen in een taal. Maar bij enigszins 'normale' teksten hoor je een taalwisseling aan te geven.

  Op deze site wordt de lijst op woordenlijst.org gebruikt om te bepalen, of een woord inmiddels 'Nederlands' is. Als het woord in deze lijst voorkomt, wordt geen lang-attribuut gebruikt, ook niet als het woord oorspronkelijk uit een andere taal komt.

• Gebruik de tag <abbr> bij afkortingen. Doe dat de eerste keer op een pagina samen met de title-eigenschap: <abbr title="ten opzichte van">t.o.v.</abbr>. Daarna kun je op dezelfde pagina volstaan met <abbr>t.o.v.</abbr>. Doe je dit niet, dan is er 'n grote kans dat 'n schermlezer 't.o.v.' uit gaat spreken als 'tof', en 'n zoekmachine kan er ook geen chocola van maken.
• Geef een verandering niet alleen door kleur aan. Een grote groep mensen heeft moeite met het onderscheiden van kleuren en/of het herkennen van kleuren. Verander bijvoorbeeld een ronde rode knop niet in een ronde groene knop, maar in een vierkante groene knop. Door ook de vorm te veranderen, is het herkennen van de verandering niet alleen van een kleur afhankelijk.
• Zorg voor voldoende contrast tussen achtergrond- en voorgrondkleur, tussen background-color en color. Soms zie je heel lichtgrijze tekst op een donkergrijze achtergrond, en dan ook nog in een mini-formaat. Dat is dus voor heel veel mensen stomweg volledig onleesbaar. Op de pagina met links staat onder het kopje Toegankelijkheid → Contrast en kleurenblindheid een hele serie sites, waar je kunt controleren of het contrast groot genoeg is.

• De spider van 'n zoekmachine, schermlezers, en dergelijke kunnen geen plaatjes 'lezen'. Het is soms verbazingwekkend om te zien hoe veel, of eigenlijk: hoe weinig tekst er overblijft op een pagina, als de plaatjes worden weggehaald.

  Op Linux kun je met Lynx kijken, hoe je pagina eruitziet zonder plaatjes en dergelijke, als echt alleen de tekst overblijft. Een installatie-programma voor Lynx op Windows is te vinden op invisible-island.net/lynx.

  Ook kun je in Windows het gratis programma WebbIE installeren. WebbIE laat de pagina zien, zoals een tekstbrowser en dergelijke deze ziet. WebbIE is te downloaden vanaf www.webbie.org.uk.

  Ten slotte kun je je pagina nog online op toegankelijkheid laten controleren op 'n behoorlijk aantal sites, zoals:

  lowvision.support: laat zien hoe een kleurenblinde de site ziet. Engelstalig.

  wave.webaim.org: deze laat grafisch zien, hoe de toegankelijkheid is. Engelstalig. Deze tester is ook als extensie in Firefox en Google Chrome te installeren.

  Op de pagina met links kun je onder Toegankelijkheid links naar meer tests en dergelijke vinden.

Getest in

Laatst gecontroleerd op 22 september 2026.

Onder dit kopje staat alleen maar, hoe en waarin is getest. Alle eventuele problemen, ook die met betrekking tot zoomen, lettergroottes, toegankelijkheid, uit staan van JavaScript en/of CSS, enzovoort staan iets hieronder bij Bekende problemen (en oplossingen). Het is belangrijk dat deel te lezen, want uit een test kan ook prima blijken dat iets totaal niet werkt!

Dit voorbeeld is getest op de volgende systemen:

Er is op de aan het begin van dit hoofdstukje genoemde controledatum getest in de meest recente versie van de browser, die op het betreffende besturingssysteem kon draaien. Het aantal geteste browsers en systemen is al tamelijk fors, en als ook nog rekening gehouden moet worden met (zwaar) verouderde browsers, is het gewoon niet meer te doen. Surfen met een verouderde browser is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken.

In- en uitzoomen en - voor zover de browser dat kan - een kleinere en grotere letter zijn ook getest. Er is ingezoomd en vergroot tot zover de browser kan, maar niet verder dan 200%.

Er is getest met behulp van muis en toetsenbord, behalve op iOS, iPadOs en Android, waar een aanraakscherm is gebruikt. Op Windows 11 is getest met touchpad, toetsenbord, muis, en - waar dat zinvol was - op een combinatie daarvan. Op macOS 11.7.11 en 26.7 is getest met (een combinatie van) toetsenbord, touchpad en muis.

Als in een voorbeeld JavaScript is gebruikt, is ook getest of het werkt zonder JavaScript. Dat is alleen gedaan in de browsers, waarin in de instellingen JavaScript kan worden uitgeschakeld.

Ook is getest zonder CSS en - als afbeeldingen worden gebruikt - zonder afbeeldingen.

Waar dat zinvol was, is ook nog getest op combinaties als een grote letter in een schermlezer met toetsenbordbediening.

Alleen op de hierboven genoemde systemen en browsers is getest. Er is dus niet getest op bijvoorbeeld 'n Blackberry. Er is een kans dat dit voorbeeld niet (volledig) werkt op niet-geteste systemen en apparaten. Om het wel (volledig) werkend te krijgen, zul je soms (kleine) wijzigingen en/of (kleine) aanvullingen moeten aanbrengen, bijvoorbeeld met JavaScript.

Er is ook geen enkele garantie dat iets werkt in een andere tablet of smartphone dan hierboven genoemd, omdat fabrikanten in principe de software kunnen veranderen. Dit is anders dan op de desktop, waar browsers altijd (vrijwel) hetzelfde werken, zelfs op verschillende besturingssystemen. Iets wat in Samsung Internet op Android werkt, zal in de regel overal werken in die browser, maar een garantie is er niet. De enige garantie is het daadwerkelijk testen op een fysiek apparaat. En aangezien er duizenden mobiele apparaten zijn, is daar geen beginnen aan.

De HTML is gevalideerd met de HTML-validator, de CSS met de CSS-validator van w3c. Als om een of andere reden niet volledig gevalideerd kon worden, wordt dat bij Bekende problemen (en oplossingen) vermeld.

Nieuwe browsers worden pas getest, als ze uit het bèta-stadium zijn. Anders is er 'n redelijke kans dat je tegen 'n bug zit te vechten, die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt.

Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kunnen niet worden beantwoord, en het melden van fouten in niet-geteste browsers heeft ook geen enkel nut. (Melden van fouten, problemen, enzovoort in wel geteste browsers: graag! Dat kan op het forum.)

Bekende problemen (en oplossingen)

Waarop en hoe is getest, kun je gelijk hierboven vinden bij Getest in.

Als je hieronder geen oplossing vindt voor een probleem dat met dit voorbeeld te maken heeft, kun je op het forum proberen een oplossing te vinden voor je probleem. Om forumspam te voorkomen, moet je je helaas wel registreren, voordat je op het forum een probleem kunt aankaarten.

Bij toegankelijkheid is er vaak geen goed onderscheid te maken tussen oplossing en probleem. Zonder (heel simpele) aanpassingen heb je vaak 'n probleem, en omgekeerd. Daarom staan wat betreft toegankelijkheid aanpassingen en problemen hier bij elkaar in dit hoofdstukje.

Voor zover van toepassing wordt eerst het ontbreken van JavaScript, CSS en/of afbeeldingen besproken. Vervolgens problemen en aanpassingen met betrekking tot toegankelijkheid voor specifieke groepen bezoekers, toetsenbordnavigatie, tekstbrowsers, schermlezers en zoomen en andere lettergrootte.

Als in een onderdeel geen problemen aanwezig zijn, staat in een smal groen kadertje 'Geen problemen'. Bij een onderwerp over toegankelijkheid zijn er soms geen problemen, maar alleen aanpassingen. Ook in dat geval staat bovenaan in een smal groen kadertje 'Geen problemen'. Daaronder staan dan de aanpassingen.

Als in een onderdeel één of meer problemen worden besproken, staat van elk probleem in een breed rood kadertje een korte samenvatting daarvan.

Als bij het probleem een oplossing wordt gegeven, staat de samenvatting in een rode stippellijn. Bij een onderwerp over toegankelijkheid zijn er soms, naast de opgeloste problemen, ook aanpassingen. In dat geval staan staan die aanpassingen boven de kadertjes met opgeloste problemen.

Als bij het probleem geen oplossing is gevonden, staat de samenvatting in een rode ononderbroken lijn. Bij een onderwerp over toegankelijkheid zijn er soms, naast de problemen, ook aanpassingen. In dat geval staan staan die aanpassingen boven de kadertjes met problemen.

Wijzigingen

Alleen grotere wijzigingen worden hier vermeld, geen dingen als een link die is geüpdatet.

11 augustus 2015:

Nieuw opgenomen.

22 september 2026:

• float, position, en dergelijke vervangen door flexbox.
• Voor maximumhoogte bij div#wrapper de eenheid vh genomen in plaats van %.
• <div id="links"> en <div id="rechts"> vervangen door <section>.
• #links en #rechts (voor de linker- en rechterkolom) in selectors vervangen door :first-of-type en :nth-of-type(2).
• De beschrijving (in het rode kadertje) staat in browservensters smaller dan 608 px nu ook bovenaan.

Inhoud van de download en licenties

De inhoud van deze download kan vrij worden gebruikt, met drie beperkingen:

* Sommige onderdelen die van 'n andere site of zo afkomstig zijn, vallen mogelijk onder een of andere licentie. Dat is hieronder bij het betreffende onderdeel te vinden.

* Je gebruikt het materiaal uit deze download volledig op eigen risico. Het kan prima zijn dat er fouten in de hier verstrekte code en dergelijke zitten. Voor eventuele schade die door gebruik van materiaal uit deze download ontstaat, in welke vorm dan ook, zijn www.css-voorbeelden.nl en medewerkers daarvan op geen enkele manier verantwoordelijk.

* Dit voorbeeld (en de bijbehorende uitleg en dergelijke) wordt min of meer regelmatig bijgewerkt. Het is daarom niet toegestaan dit voorbeeld (en de bijbehorende uitleg en dergelijke) op welke manier dan ook te verspreiden, zonder daarbij duidelijk te vermelden dat voorbeeld, uitleg, en dergelijke afkomstig zijn van www.css-voorbeelden.nl en dat daar altijd de nieuwste versie is te vinden. Dit is om te voorkomen dat er verouderde versies worden verspreid.

Een link naar www.css-voorbeelden.nl wordt trouwens altijd op prijs gesteld.

positioneren-104-dl.html: de pagina met het voorbeeld.

positioneren-104.pdf: deze uitleg (aangepast aan de inhoud van de download).

positioneren-104-inhoud-download-en-licenties.txt: een kopie van de tekst onder dit kopje (Inhoud van de download en licenties).

HTML

CSS

Technisch gezien is er geen enkel bezwaar om de CSS in het stijlbestand allemaal achter elkaar op één regel te zetten:

div#header-buiten {position: absolute; right: 16px; width: 100%; height: 120px; background: yellow;} div p {margin-left 16px; height: 120px; text-align: center;}

Maar als je dat doet, krijg je gegarandeerd hele grote problemen, omdat het volstrekt onoverzichtelijk is. Beter is het om de CSS netjes in te laten springen:

Hiernaast is het heel belangrijk voldoende commentaar (uitleg) in het stijlbestand te schrijven. Op dit moment weet je waarschijnlijk (hopelijk...), waarom je iets doet. Maar over vijf jaar kan dat volstrekt onduidelijk zijn. Op deze site vind je nauwelijks commentaar in het stijlbestand, maar dat heeft een simpele reden: deze uitleg is in feite één groot commentaar.

Op internet zelf is het goed, als het stijlbestand juist zo klein mogelijk is. Dus voor het uploaden kun je normaal genomen het beste het commentaar weer verwijderen. Veel mensen halen zelfs alles wat overbodig is weg, voordat ze het stijlbestand uploaden. Inspringingen bijvoorbeeld zijn voor mensen handig, een computer heeft ze niet nodig.

Je hebt dan eigenlijk twee stijlbestanden. De uitgebreide versie waarin je dingen uitprobeert, verandert, enzovoort, met commentaar, inspringingen, en dergelijke. Dat is de mensvriendelijke versie. Daarnaast is er dan een stijlbestand dat je op de echte site gebruikt: een gecomprimeerde versie.

Dat comprimeren kun je met de hand doen, maar er bestaan ook hulpmiddelen voor. Op de pagina met links kun je onder het kopje Gereedschap → Snelheid testen en verbeteren, gzip, CLS, comprimeren (inclusief theorie), en dergelijke links naar sites vinden, waar je bestanden kunt comprimeren.

(Stijlbestanden op deze site zijn niet gecomprimeerd. Omdat het vaak juist om de CSS gaat, kunnen mensen dan zonder al te veel moeite de CSS bekijken.)

CSS voor vensters minimaal 608 px breed

@media screen and (min-width: 608px)

De CSS die hier tot nu toe staat, geldt voor alle browservensters. De CSS die binnen deze 'media query' staat, geldt alleen voor vensters die minimaal 608 px breed zijn. In deze bredere vensters worden de kolommen niet onder, maar naast elkaar gezet.

@media: geeft aan dat het om CSS gaat die alleen van toepassing is, als aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Al langer bestond de mogelijkheid om met behulp van zo'n @media-regel CSS voor bijvoorbeeld printers op te geven. CSS3 heeft dat uitgebreid tot veel meer eigenschappen, zoals de breedte en hoogte van het venster van de browser.

(min-width: 608px): het browservenster moet minimaal 608 px breed zijn. Is het venster smaller, dan wordt de CSS die binnen deze media query staat genegeerd.

Gelijk na deze regel komt een { te staan, en aan het einde van de CSS die binnen deze query valt een bijbehorende afsluitende }. Die zijn in de regel hierboven weggevallen, maar het geheel ziet er zo uit:

@media (min-width: 608px) { body {color: silver;} (...) rest van de CSS voor deze media query (...) footer {color: gold;} }

Voor de eerste CSS binnen deze media query staat dus een extra {, en aan het eind staat een extra }.

Als je nou 'n mobieltje hebt met een resolutie van – om maar wat te noemen – 1024 x 768 px, dan geldt deze media query soms toch niet voor dat mobieltje. Terwijl dat toch echt meer dan 608 px breed is. Een vuig complot van gewetenloze multinationals? Voordat je je gaat beklagen bij Radar, zou ik eerst even verder lezen.

Mobiele apparaten, maar ook steeds meer gewone beeldschermen, hebben een hogere resolutiedichtheid. Dat wil zeggen dat ze kleinere pixels hebben, die dichter bij elkaar staan. Daardoor zijn foto's, tekst, en dergelijke veel scherper weer te geven. Hoe kleiner de puntjes (de pixels) zijn, waaruit een afbeelding is opgebouwd, hoe duidelijker het wordt.

Er ontstaat alleen één probleem: als je de pixels twee keer zo klein maakt, wordt ook wat je ziet twee keer zo klein. En inmiddels zijn er al apparaten met pixels die meer dan vier keer zo klein zijn. Een lijntje van 1 px breed zou op die apparaten minder dan 'n kwart van de oorspronkelijke breedte krijgen en vrijwel onzichtbaar zijn. Een normale foto zou in een thumbnail veranderen. Kolommen zouden heel smal worden. Tekst zou onleesbaar klein worden. Allemaal fantastisch scherp, maar je hebt 'n vergrootglas nodig om 't te kunnen zien.

Om dit te voorkomen wordt een verschil gemaakt tussen CSS-pixels en schermpixels (in het Engels 'device-pixels'). De CSS-pixels zijn gebaseerd op de – tot voor kort – normale beeldschermen van de desktop. 1 CSS-pixel is op zo'n beeldscherm 1 pixel. Het aantal schermpixels is het werkelijk op het apparaat aanwezige aantal pixels (dat is het aantal pixels, waarvoor je hebt betaald).

Dat eerder genoemde mobieltje van 1024 x 768 px heeft wel degelijk het aantal pixels, waarvoor je hebt betaald. Maar die zitten dichter bij elkaar. Op een gewoon beeldscherm zitten 96 pixels per inch, wat wordt uitgedrukt met de eenheid ppi ('pixels per inch'). (Vaak wordt foutief de eenheid dpi ('dots per inch') gebruikt. Die eenheid is voor printers.) Als dat mobieltje een resolutie van 192 ppi heeft, 192 pixels per inch, zijn de pixels ervan twee keer zo klein als op een origineel beeldscherm. Er zijn per inch twee keer zoveel schermpixels aanwezig.

Om nu te voorkomen dat alles op dat mobieltje twee keer zo klein wordt, geeft het mobieltje niet het echte aantal schermpixels (1024 x 768), maar een lager aantal CSS-pixels door bij een media query. De 192 ppi van het mobieltje is twee keer zo veel als de 96 ppi van een normaal beeldscherm. Het aantal CSS-pixels is dan het aantal schermpixels gedeeld door 2. 1024 x 768 gedeeld door 2 is 512 x 384 px. Het aantal CSS-pixels is 512 x 384 px en zit daarmee dus ruim onder de grens van deze media query.

Je bent dus niet opgelicht, of in ieder geval niet wat betreft het aantal pixel.

Door deze truc is een lijn van 1 px breed op een normaal beeldscherm ook op het mobieltje nog steeds 1 px breed, alleen wordt die ene (CSS‑)pixel opgebouwd uit twee schermpixels (feitelijk vier, want het verhaal geldt voor breedte én hoogte). De dikte van het lijntje is hetzelfde, maar het is veel fijner opgebouwd. Bij lijntjes is dat verschil bijvoorbeeld in bochten goed te zien.

Hetzelfde verhaal geldt voor hogere resoluties, Een tablet met een breedte van 4096 schermpixels en een ppi van 384 (vier keer de originele dichtheid) geeft 4096 gedeeld door 4 = 1024 CSS-pixel door. Het lijntje van 1 px breedte op de originele monitor is nog steeds 1 CSS pixel breed op de tablet, maar die ene CSS-pixel is nu opgebouwd uit zestien schermpixels.

Kort samengevat: omdat niet het aantal schermpixels (waarvoor je hebt betaald), maar het aantal CSS-pixels (de door de ontwerper bedoelde afmeting) wordt doorgegeven, wordt voorkomen dat een hogeresolutiescherm onleesbaar klein wordt.

body

Voor dit element is eerder CSS opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in het stijlbestand staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

body {background: #ff9; color: black; font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; margin: 0;}

Het element waarbinnen de hele pagina staat. Veel instellingen die hier worden opgegeven, worden geërfd door de nakomelingen van <body>. Ze gelden voor de hele pagina, tenzij ze later worden gewijzigd. Dit geldt bijvoorbeeld voor de lettersoort, de lettergrootte en de voorgrondkleur.

font-size: 110%;

Iets groter dan standaard in deze grotere browservensters. 't Zal de leeftijd zijn, maar de standaardgrootte is wat klein.

Als eenheid wordt de relatieve eenheid % gebruikt, omdat bij gebruik van een absolute eenheid zoals px niet alle browsers de lettergrootte kunnen veranderen. Zoomen kan wel altijd, ongeacht welke eenheid voor de lettergrootte wordt gebruikt.

h1

Voor dit element is eerder CSS opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in het stijlbestand staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

h1 {font-size: 1em; text-align: center; -webkit-hyphens: auto; hyphens: auto; margin: 0; padding-top: 5px;}

Alle <h1>'s. Dat is er maar één: de titel van de pagina zit hierin.

font-size: 1.3em;

Eerder is de lettergrootte van de <h1> verkleind. Hier wordt die weer iets groter gemaakt.

Als eenheid wordt de relatieve eenheid em gebruikt, omdat bij gebruik van een absolute eenheid zoals px niet alle browsers de lettergrootte kunnen veranderen. Zoomen kan wel altijd, ongeacht welke eenheid voor de lettergrootte wordt gebruikt.

font-weight: normal;

Een <h1> is standaard vet. Hier wordt dit veranderd in een normale weergave.

-webkit-hyphens: manual; hyphens: manual;

Hier staat in feite twee keer hetzelfde: hyphens: manual;. Waarom dat zo is, staat bij De voorvoegsels -moz- en -webkit-.

Eerder is met hyphens: auto; opgegeven dat woorden mogen worden afgebroken. In deze bredere browservensters is dat niet meer nodig.

#wrapper

Voor dit element is eerder CSS opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in het stijlbestand staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

#wrapper {background: white; color: black; border-radius: 10px;}

Het element met id="wrapper". De <div> waarbinnen de twee kolommen zitten.

display: flex;

De waarde flex is onderdeel van een hele reeks eigenschappen en waarden, die bij elkaar 'flexbox' worden genoemd. Met display: flex; wordt div#wrapper in een zogenaamde 'flex container' veranderd. Dit maakt het veel makkelijker om de directe kinderen van dit element, de 'flex items', op een bepaalde plaats neer te zetten. De directe kinderen van div#wrapper zijn hier de twee <section>'s met de twee kolommen.

In dit geval komen de twee <section>'s naast elkaar te staan, omdat dat de standaardinstelling van flex-direction is. Met flex-direction kan de richting van de 'hoofdas' (in het Engels 'main axis') worden opgegeven: regel of kolom. De andere richting heet 'dwarsas' (in het Engels 'cross axis'). De standaardinstelling is flex-direction: row;, en die wordt hier niet aangepast.

Zou je hier flex-direction: column; gebruiken, dan zouden de flex items onder elkaar komen te staan.

De waarde van flex-direction is ook van belang voor een aantal andere eigenschappen van flexbox, zoals het iets hieronder bij #wrapper section:first-of-type gebruikte flex.

width: 600px;

Breedte.

height: 500px;

Hoogte.

max-height: 65vh;

Maximumhoogte.

De eenheid vh is gebaseerd op de hoogte van het venster van de browser. 1 vh is 1% van de hoogte van het venster, en 65 vh is 65% van de hoogte. div#wrapper wordt hierdoor nooit hoger dan 65% van de hoogte van het venster, ongeacht de hoogte van het venster.

overflow: auto;

De eigenschap overflow regelt wat er gebeurt, als de inhoud van een blok-element groter is dan dat element zelf. Standaard is de waarde 'visible': ook al past de inhoud niet in het blok-element, geef het toch weer. Mogelijk wordt dan de lay-out verstoord, maar er verdwijnt in ieder geval geen tekst of zo.

De hier gebruikte waarde 'auto' wil zeggen dat er, als de inhoud niet in het blok-element past, gescrold kan worden. Hier is de inhoud van de twee kolommen (opzettelijk) veel hoger dan div#wrapper, dus hier kan inderdaad gescrold worden.

Normaal genomen kan dat scrollen alleen in verticale richting, want als je bijvoorbeeld bij elke regel tekst in horizontale richting naar rechts en weer terug naar links zou moeten scrollen, is dat enorm irritant.

In sommige browsers verschijnt hierbij ook een scrollbalk.

-webkit-overflow-scrolling: touch;

Deze eigenschap is nodig om een probleem op iOS ouder dan versie 13 op te lossen. Daarom is het hier geen probleem dat alleen de eigenschap met het voorvoegsel ‑webkit- wordt gebruikt, want deze eigenschap wordt alleen door browsers op iOS ouder dan versie 13 herkend. Meer over voorvoegsels is te vinden bij De voorvoegsels -moz- en -webkit-.

De tekst kan op iOS ouder dan versie 13 nauwelijks worden gescrold. Dit probleem doet zich meestal voor als een element fixed is gepositioneerd, maar in dit geval gebeurt het hier om een of andere reden ook.

Als je de tekst wilt scrollen, gaat dat ongelooflijk houterig. Je kunt uiteindelijk wel overal komen, maar vraag niet hoe. Een jichtige olifant die de chachacha danst, met als partner een giraf met een nekhernia, is een toonbeeld van soepelheid en elegantie, vergeleken met het scrollen van de tekst op iOS voor versie 13.

Om een of andere reden lost deze eigenschap het probleem met het scrollen op.

Helaas heeft deze eigenschap echter de meest wilde bijwerkingen. Heel vaak verdwijnen er gewoon delen van de pagina bij gebruik van deze eigenschap, of een link werkt niet meer, of... Het regende hier klachten over, maar zoals gewoonlijk reageerde Apple nergens op. Allerlei mensen bedachten hier zelf oplossingen voor, maar die werkten nooit in alle gevallen.

Als je deze eigenschap gebruikt, moet je dus echt heel goed testen, of er geen dingen verdwijnen en op andere bijwerkingen. Een vrijwel altijd voorkomende bijwerking is dat het element, waarbij deze eigenschap gebruikt wordt, niet meer ingezoomd én gescrold kan worden. Dat is hier ook het geval: als je inzoomt, kun je de tekst niet meer scrollen. Je kunt wel scrollen, inzoomen, lezen, weer uitzoomen, stukje scrollen, inzoomen, enzovoort, maar dat is natuurlijk heel omslachtig.

Ook hier regende het klachten over, maar omdat Apple gewoon nooit ergens op reageert, was zelfs onduidelijk of dit zo hoorde, of het een bug was, wat dan ook. Applefans noemen dit soort dingen trouwens meestal een feature. Hoe dan ook: in versie 13 van iOS (en dus ook in iPadOS) is het gelukkig eindelijk opgelost. Daarin is deze eigenschap niet meer nodig en wordt zelfs volledig genegeerd.

margin: 20px auto 0;

Omdat voor links geen waarde is opgegeven, krijgt links automatisch dezelfde waarde als rechts. Hier staat dus eigenlijk 20px auto 0 auto in de volgorde boven – rechts – onder – links.

Boven een marge voor wat afstand tot de <h1> boven div#wrapper, onder geen marge. Links en rechts auto, wat hier hetzelfde betekent als evenveel. Hierdoor komt div#wrapper altijd horizontaal gecentreerd binnen ouder <main> te staan. <main> is een blok-element en wordt daardoor normaal genomen automatisch even breed als de ouder ervan: <body>. Ook <body> is een blok-element en wordt daardoor normaal genomen even breed als de ouder ervan: <html>. Omdat <html> het buitenste element is, wordt dit normaal genomen even breed als het venster van de browser.

Hierdoor staat uiteindelijk div#wrapper altijd horizontaal gecentreerd binnen het venster van de browser, ongeacht de breedte van het venster. En daarmee ook de in de <div> zittende kolommen.

Deze manier van horizontaal centreren van een blok-element werkt alleen, als het blok-element een breedte heeft, want anders zou het normaal genomen even breed worden als de ouder ervan. Dat is geregeld, want iets hierboven is een breedte van 600 px opgegeven.

border: solid 4px #b1b1b1;

Aan alle kanten lichtgrijs randje van 4 px breed.

border-radius: 10px;

Ronde hoeken. Omdat maar één maat is opgegeven, worden de hoeken overal 10 px breed en 10 px hoog: symmetrische hoeken die elk een kwart van een cirkel groot zijn.

#wrapper section:first-of-type

Voor dit element is eerder CSS opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in het stijlbestand staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

#wrapper section {border: solid 4px #b1b1b1; border-radius: 10px; padding: 8px;}

#wrapper section:firsf-of-type {-webkit-hyphens: auto; hyphens: auto; border-bottom-width: 2px;}

De eerste <section> binnen div#wrapper. Een beschrijving van deze selector staat bij #wrapper section:firsf-of-type.

Omdat ouder div#wrapper bij #wrapper met display: flex; in een flex container is veranderd, zijn de directe kinderen daarvan veranderd in flex items. Deze <section> is zo'n flex item.

flex: 0 0 30%;

flex is een zogenaamde 'shorthand': een eigenschap die eigenlijk uit meerdere eigenschappen is samengesteld. In dit geval zijn dat flex-grow, flex-shrink en flex-basis. De eerste waarde achter flex hoort bij flex-grow, de tweede bij flex-shrink en de derde bij flex-basis.

Er wordt aangeraden hier altijd de shorthand te gebruiken, omdat deze drie eigenschappen elkaar sterk beïnvloeden. Als je er eentje vergeet, valt die terug op de standaardwaarde en dat kan lastig te vinden problemen opleveren. Als je ze alle drie gebruikt, zie je altijd wat de waarde bij elk van de drie eigenschappen is.

De richting waarin flex werkt (horizontaal of verticaal) is afhankelijk van de bij de flex container opgegeven flex-direction. Die flex container is hier div#wrapper. Omdat daar geen flex-direction is opgegeven, wordt de standaardwaarde gebruikt: horizontaal, naast elkaar.

Als voor flex niets wordt opgegeven, worden de standaardwaarden gebruikt: de kolommen worden even breed.

flex-grow: de eerste waarde 0 hoort hierbij: het flex item (hier de eerste <section> mag niet breder worden dan 30% van de breedte van de flex container, van div#wrapper. (Die 30% is de derde waarde die is opgegeven.)

Zelfs al zou het tweede flex item, de tweede <section> met de tweede kolom, helemaal leeg zijn, dan nog zou de eerste <section> niet breder dan 30% van de breedte van div#wrapper worden.

flex-shrink: de tweede waarde 0 hoort hierbij. Dit is de tegenhanger van flex-grow. Deze eigenschap bepaalt of het flex-item eventueel mag krimpen. De standaardwaarde is hier 1: krimpen mag. Hier is dat niet de bedoeling, dus dit wordt veranderd in 0: krimpen mag niet.

flex-basis: de derde waarde is 30%, 30% van de breedte van div#wrapper.

Deze breedte krijgt het flex item, voordat er eventueel wordt gegroeid of gekrompen. Omdat er niet mag worden gegroeid of gekrompen, is dit hier altijd de breedte.

De standaardwaarde bij flex-basis is auto: maak het flex item breed genoeg om de inhoud ervan weer te geven. In de tweede kolom zit een behoorlijke lap tekst, daardoor vult de tweede kolom de overblijvende 70% van div#wrapper volledig. Het is daarom niet nodig bij de tweede <section> waarden voor flex op te geven: de standaardwaarden voldoen.

-webkit-hyphens: auto; hyphens: auto;

Hier staat in feite twee keer hetzelfde: hyphens: auto;. Waarom dat zo is, staat bij De voorvoegsels -moz- en -webkit-.

De eerste <section> met de linkerkolom is vrij smal. Als woorden niet kunnen worden afgebroken, kunnen er daardoor bij langere woorden grote lege plekken in de tekst komen te staan. Nu kunnen langere woorden, als dat beter uitkomt, worden afgebroken.

Dit werkt alleen als voor de af te breken tekst het lang-attribuut aanwezig is en de afbreek-bibliotheek bij de opgegeven taal is geïnstalleerd.

Bovenaan de pagina staat <html lang="nl">. Hierdoor weet de browser dat deze pagina Nederlandstalig is en worden de woorden correct afgebroken (als de Nederlandstalige afbreek-bibliotheek is geïnstalleerd, maar in Nederland zal dit vrijwel altijd het geval zijn. En dit voorbeeld zal vermoedelijk niet in Oeganda of China worden bekeken.)

border: none;

Bij #wrapper section hebben de <section>'s met de kolommen een lichtgrijze rand gekregen. In deze bredere browservensters gaat dat niet goed. Omdat de twee <section>'s in flex items zijn veranderd, wordt de rand rondom de <section>'s niet hoger dan de hoogte van flex container div#wrapper. Op de afbeelding is dat te zien: de kolommen zijn een klein stukje gescrold, en de rand scrolt mee. (Voor de duidelijkheid is de lichtgrijze rand even zwart gemaakt.)

Daarom wordt in deze bredere browservensters de border bij de <section>'s weggehaald.

In plaats van deze verwijderde border is eerder bij #wrapper met border: solid 4px #b1b1b1; een border bij div#wrapper aangebracht. Omdat alleen de inhoud van div#wrapper wordt gescrold en niet div#wrapper zelf, blijft de border rondom de kolommen nu wel op de goede plaats staan, zoals op de afbeelding is te zien. Er is weer een stukje omhoog gescrold, maar de border is netjes blijven staan.

De rand aan de buitenkant van de twee kolommen is hiermee geregeld, maar er is nog geen rand tússen de kolommen. Daarvoor zijn nogal wat veranderingen in de CSS nodig, waarmee gelijk hieronder wordt begonnen.

padding: 0 0 8px 8px;

Boven en rechts geen padding, onder en links een padding van 8 px.

Hier gelijk boven is beschreven, hoe de lichtgrijze rand rondom de twee <section>'s met de kolommen is geregeld. Er mist alleen nog een rand tússen de kolommen. Het aanbrengen daarvan is 'n stuk lastiger dan je zou denken.

Voor het aanbrengen van de border tussen de twee kolommen is een extra <div> nodig, of eigenlijk twee: een in elke <section>. Die <div> staat tussen de <section> en de inhoud van de <section>:

<section> <div> <p> ... (tekst) ... </p> ... (meer tekst) ... <p> ... (tekst) ... </p> </div> </section>

Op de afbeelding hebben de <div>'s een zwarte gestreepte rand gekregen om ze zichtbaar te maken. De grens tussen de twee <section>'s met de kolommen is aangegeven met een zwarte stippellijn.

Omdat een <div> een blok-element is, worden de <div>'s automatisch even breed als hun ouder, de <section>'s. Ook worden de <div>'s automatisch precies hoog genoeg om de inhoud ervan weer te geven. Dat is hier voornamelijk de Latijnse tekst.

Op de afbeelding is dat niet te zien, maar de <div> in de linkerkolom is veel hoger dan de <div> in de rechterkolom, omdat de tekst in de linkerkolom veel verder naar omlaag loopt dan de tekst in de rechterkolom.

Om de rand tussen de twee kolommen precies goed te krijgen, is een aantal aanpassingen van de CSS nodig.

De eerste aanpassing gebeurt hier. Bij #wrapper section hebben de twee <section>'s met de kolommen aan alle kanten een padding van 8 px gekregen. Omdat de <div>'s binnen de <section>'s staan, staan ook de <div>'s 8 px van de buitenkant van de <section>'s af. De <div>'s hebben geen padding, dus de tekst in de kolommen staat tegen de <div>'s aan. Omdat die <div>'s later de border tussen de kolommen krijgen, zou de tekst daardoor tegen die border aan komen te staan. Dat is op de afbeelding hierboven te zien. De buitenkant van de <div>'s is aangegeven met een gestreepte lijn, en de tekst staat daar pal tegenaan.

Op de afbeelding is dit gecorrigeerd. De eerder aan de <section> opgegeven padding van 8 px aan alle kanten is veranderd in padding: 0 0 8px 8px;. Boven en rechts geen padding, onder en links blijft de padding hetzelfde.

Nu staat de <div> in de eerste <section> met de bovenkant tegen de bovenkant van de <section> aan, zonder padding ertussen. Als later een border bij de <div> wordt aangebracht, loopt ook die border nu tot de bovenkant van de <section>.

De <div> in de eerste <section> staat nu met de rechterkant tegen de rechterkant van de eerste <section> aan, zonder padding. (Aan de onderkant gebeurt hetzelfde, maar dat is op de afbeelding niet te zien.) Dit is nog niet echt een verbetering, maar dat wordt later later nog opgelost.

Bij de tweede <section> met de rechterkolom gebeurt precies hetzelfde, maar dan aan de linkerkant. Iets verderop bij #wrapper section:nth-of-type(2) wordt met padding: 0 4px 8px 0; de padding aan de linkerkant en aan de onderkant weggehaald. Aan de rechterkant wordt de padding verkleind tot 4 px, omdat later bij #wrapper section:nth-of-type(2) div de hele <div> 4 px naar links wordt verplaatst. Ook rechts is de afstand tussen de buitenkant van de <div> en de tekst erin daardoor in totaal 8 px.

Op de afbeelding is de gestippelde grens tussen de twee <section>'s weer weggehaald, alleen de gestreepte buitenkant van de <div>'s is nog zichtbaar. Omdat de <section>'s waar ze elkaar raken geen padding meer hebben, staan de twee <div>'s tegen elkaar aan. Dit maakt het mogelijk ze iets verderop een gezamenlijke verticale border te geven.

#wrapper section:first-of-type div

Alle <div>'s binnen de eerste <section>. Dit is er maar een: de <div> die nodig is voor de border tussen de twee kolommen.

Een beschrijving van #wrapper section:first-of-type staat bij #wrapper section:firsf-of-type.

border-right: solid 4px #b1b1b1;

Op de afbeelding zijn de gestreepte omtrekken van de <div>'s weer weggehaald. De <div> in de eerste <section> heeft rechts een lichtgrijze border van 4 px breed gekregen. Omdat de <div> tegen de bovenkant van de <section> aan staat, loopt de border ook door tot de bovenkant.

Omdat een <div> een blok-element is, wordt de <div> automatisch precies hoog genoeg om de inhoud ervan weer te kunnen geven. Op de afbeelding is dat niet te zien, maar hierdoor loopt de border ook door tot aan de onderkant van de tekst.

De rechterkolom krijgt iets verderop bij #wrapper section:nth-of-type(2) div met border-left: solid 4px #b1b1b1; een soortgelijke border, maar dan aan de linkerkant. Ook die <div> wordt precies hoog genoeg om de tekst erin weer te kunnen geven.

De twee <section>'s worden automatisch hoog genoeg om de inhoud ervan weer te kunnen geven: de <div>'s en de tekst.

De <div>'s zijn blok-elementen en worden daardoor automatisch ook hoog genoeg om de inhoud ervan weer te kunnen geven: de tekst. De <div> met de minste tekst is daardoor lager dan de<div> met de meeste tekst. Maar omdat ze allebei een border hebben, is altijd één van de borders even hoog als de <div> en de <section> met de meeste tekst.

Op de afbeelding is de tekst een eind naar beneden gescrold, waardoor de onderkant van de tekst in de rechterkolom is te zien. De tekst in de linkerkolom loopt nog een eind naar onderen door. De borders bij de <div>'s zijn voor de duidelijkheid even zwart gemaakt. De border bij de rechter-<div> stop aan de onderkant van de tekst, want dat is ook de onderkant van de rechter-<div>. Maar de border van de linker-<div> loopt gewoon door, want die <div> eindigt pas aan de onderkant van de tekst in de linkerkolom.

(Waar beide borders aanwezig zijn, zijn deze te breed, maar dat wordt later nog gecorrigeerd.)

padding-right: 8px;

De borders bij de <div>'s zijn voor de duidelijkheid weer zwart gemaakt.

De eerder bij beide <section>'s aangebrachte padding van 8 px aan alle kanten is later aangepast, zoals beschreven bij #wrapper section:first-of-type onder padding: 0 0 8px 8px;. Daardoor staat de tekst tegen de border in het midden aan.

Door bij de <div> in de linkerkolom aan de rechterkant een padding van 8 px aan te brengen, komt er wat afstand tussen de tekst en de border.

Iets verderop bij #wrapper section:nth-of-type(2) div wordt met padding-left: 8px; hetzelfde gedaan bij de <div> in de rechterkolom, maar dan aan de linkerkant.

h2

Alle <h2>'s. De kopjes boven de twee kolommen.

padding-top: 10px;

Wat padding aan de bovenkant van de <h2>'s, zodat er wat afstand tussen de lichtgrijze border aan de bovenkant en de kopjes is.

#wrapper section:nth-of-type(2)

Voor dit element is eerder CSS opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in het stijlbestand staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

#wrapper section {border: solid 4px #b1b1b1; border-radius: 10px; padding: 8px;}

#wrapper section:nth-of-type(2) {border-top-width: 2px;}

De tweede <section> met de rechterkolom. Een beschrijving van deze selector staat bij wrapper section:nth-of-type(2).

border: none;

De eerder opgegeven border weghalen. De reden hiervan staat bij #wrapper section:first-of-type onder border: none;.

padding: 0 4px 8px 0;

De eerder aan alle kanten opgegeven padding van 8 px aan de onder- en linkerkant weghalen, en aan de rechterkant verkleinen tot 4 px. De reden hiervan staat bij #wrapper section:first-of-type onder padding: 0 0 8px 8px;.

position: relative;

Door de <div> een relatieve positie te geven, kan deze worden verplaatst. Die verplaatsing is ten opzichte van de <div> zelf en wordt gelijk hieronder bij left opgegeven.

left: -4px;

De <div> vier px naar links verplaatsen ten opzichte van zichzelf.

De <div> in de rechterkolom heeft links een border van 4 px breed, en de <div> in de linkerkolom heeft rechts een een border van 4 px breed. Deze staan tegen elkaar aan, waardoor de gezamenlijke border 8 px breed is. De border moet echter slechts 4 px breed zijn. Door de linker-<div> 4 px naar links te verplaatsen, komen de borders over elkaar heen te staan.

(De borders 2 px breed maken werkt niet, want de <div>'s worden niet hoger dan de tekst die erin staat. Aan de onderkant van de kolommen, waar alleen de <div> in de kolom met de meeste tekst nog staat, zou de border dan maar 2 px breed zijn.)

#wrapper section:nth-of-type(2) div

Alle <div>'s binnen de tweede <section>. Dit is er maar een <div>, die nodig is voor de border tussen de twee kolommen.

Een beschrijving van #wrapper section:nth-of-type(2) staat bij #wrapper section:nth-of-type(2).

border-left: solid 4px #b1b1b1;

Rechts een lichtgrijze border aanbrengen. Het waarom hiervan staat bij #wrapper section:first-of-type div onder border-right: solid 4px #b1b1b1;.

padding-left: 8px;

Links een padding van 8 px aanbrengen. Het waarom hiervan staat bij #wrapper section:first-of-type div onder padding-right: 8px;.