Skip links en inhoudsopgave

Uitleg menu met knoppen met ronde rand, die aangeeft of link al bezocht is of nog niet

Laatst aangepast: .

Afbeelding 1: bezochte en nog niet bezochte knop

Korte omschrijving

Onder het plaatje zit een link. Als de link is bezocht, verandert de volgorde van de kleuren in het kader rondom het plaatje. Door de gebruikte kleuren in het kader wordt diepte gesuggereerd.

BELANGRIJK

Deze uitleg hoort bij het voorbeeld dat in de download zit. Het voorbeeld uit de download verschilt iets van het voorbeeld hier op de site. In de download ontbreekt bijvoorbeeld de navigatie voor de site. Ook in de kopregels zit vaak wat verschil. Daarnaast kunnen er nog andere (meestal kleine) verschillen zijn.

Als je deze uitleg leest naast de broncode van het voorbeeld op de site, kan het dus bijvoorbeeld zijn dat 'n <h1> uit de css bij 'n <h2> uit de html hoort. Maar het gaat niet om hele grote, fundamentele afwijkingen.

Als je dit lastig vindt, downloadt dan de hele handel (ga terug naar het voorbeeld en kies daar voor downloaden). In de download zit 'n voorbeeld dat wel naadloos aansluit op de uitleg in de download.

Alles op deze site kan vrij worden gebruikt, met twee beperkingen:

* Je gebruikt het materiaal op deze site volledig op eigen risico. Het kan prima zijn dat er fouten in de hier verstrekte info zitten. Voor eventuele schade die door gebruik van materiaal van deze site ontstaat, in welke vorm dan ook, zijn www.css-voorbeelden.nl en medewerkers daarvan op geen enkele manier verantwoordelijk.

* Deze uitleg wordt regelmatig bijgewerkt. Het is daarom niet toegestaan deze uitleg op welke manier dan ook te verspreiden, zonder daarbij duidelijk te vermelden dat de uitleg afkomstig is van www.css-voorbeelden.nl en dat daar altijd de nieuwste versie is te vinden. Dit is om te voorkomen dat er verouderde versies worden verspreid.

Een link naar www.css-voorbeelden.nl wordt trouwens altijd op prijs gesteld.

Alle code is geschreven in een afwijkende lettersoort en -kleur. De code die te maken heeft met de basis van dit voorbeeld (essentiële code), is in de hele uitleg blauw gekleurd. Alle niet-essentiële code is bruin. (In de inhoudsopgave staat alles vanwege de leesbaarheid in een gewone letter.)

Opmerkingen

Links in deze uitleg, vooral links naar andere sites, kunnen verouderd zijn. Op de pagina met links vind je steeds de meest recente links.

Alles op deze site is gemaakt op een systeem met Linux (Kubuntu). Daarbij is vooral gebruik gemaakt van Komodo Edit, GIMP en Firefox met extensies. De pdf-bestanden zijn gemaakt met LibreOffice.

Vragen of opmerkingen? Fout gevonden? Ga naar het forum.

Iets gevonden waar je wat aan hebt? Mooi. Als je je waardering wilt uiten, maak dan een donatie over aan War Child Nederland, een organisatie die kinderen uit oorlogsgebieden helpt hun trauma's te verwerken. Of - nog beter - wordt donateur:
Naar site van War Child Nederland

Achterliggend idee

In een eerdere versie van dit voorbeeld verdween het kadertje als de link was bezocht en werd de thumb iets groter weergegeven. Maar dit werkt niet meer.

Omdat het kinderlijk eenvoudig was met behulp van JavaScript en css te achterhalen, welke sites iemand had bezocht, kan bij de pseudo-class :visited alleen nog een heel beperkt aantal eigenschappen worden gebruikt, die allemaal met kleur te maken hebben.

background-color is een eigenschap die nog in alle browsers werkt. (Met enkele beperkingen: de kleur transparent kan niet worden gebruikt, en ook rgba() en hsla() kunnen niet worden gebruikt.)

Op dezelfde manier zijn de mogelijkheden voor iets als a:visited + span beperkt tot wat hierboven is genoemd, dus ook deze

omweg werkt niet.

Dat beperkt de mogelijkheden voor opmaak van een bezochte link dus nogal. Maar deze beperkingen zijn volkomen terecht, omdat het om een joekel van een beveiligingslek gaat. Ook de standaard voor css is aan deze beperkingen aangepast.

De constructie met een verdwijnend kader werkt dus stomweg niet meer.

De thumbnail is een gewone afbeelding, die in een link wordt gezet.

Om de afbeelding staat een kader. Dit kader is eigenlijk helemaal geen kader, dat lijkt maar zo. In werkelijkheid is het een serie achtergrondkleuren, waarbij elke kleur in een eigen <span> is gezet.

De <span>'s worden als blok-element weergegeven, zodat eigenschappen als breedte kunnen worden gebruikt. Hierdoor kan elke <span> als een vlak met een gekleurde achtergrond worden weergeven. Door elke <span> (en dus de achtergrond daarvan) steeds links, boven en rechts 1 px kleiner te maken, wordt maar 'n heel klein stukje van elke achtergrond zichtbaar. Door de achtergrondkleur steeds iets te veranderen, lijkt er een soort ronding te ontstaan.

Afbeelding 2
Afbeelding 2: de buitenste 8 lijntjes van de rechter thumbnail. Elk 'lijntje'' van 1 px breed is in werkelijkheid een volledig gevuld vlak, zoals bij het binnenste ''lijntje' duidelijk is te zien.
Afbeelding 3
Afbeelding 3: de buitenste 11 lijntjes van de rechter thumbnail. Het binnenste vlak op de afbeelding hiernaast wordt nu afgedekt door de daar weer binnen liggende spans, zodat er van dat vlak alleen nog maar een randje 1 px breed zichtbaar is: het ''lijntje'.

Als de link is bezocht, wordt de volgorde van de kleuren omgedraaid.

De voorvoegsels -moz-, -ms- en -webkit-

Voordat een nieuwe css-eigenschap wordt ingevoerd, is er in de regel een experimentele fase. Browsers passen het dan al toe, maar met een aangepaste naam. Tijdens deze fase kunnen problemen worden opgelost en worden veldslagen uitgevochten, over hoe de standaard precies moet worden toegepast.

Als iedereen het overal over eens is en alle problemen zijn opgelost, wordt de officiële naam uit de standaard gebruikt.

De belangrijkste browsers hebben elk een eigen voorvoegsel:

Firefox: -moz-, naar de maker: Mozilla.

Op webkit gebaseerde browsers, zoals Google Chrome, Opera, Safari en Android browser: -webkit-.

(Google Chrome is van webkit overgestapt op een eigen weergave-machine: blink. Blink gaat geen voorvoegsels gebruiken. Het is echter een aftakking van webkit, dus het zal nog wel even duren voor -webkit- hier helemaal uit is verdwenen. Ook Opera gebruikt blink.)

Internet Explorer: -ms-, naar de maker: Microsoft.

In dit voorbeeld wordt hyphens gebruikt.

Zodra de experimentele fase voorbij is, wordt het voorvoegsel weggelaten. Omdat dat moment niet bij alle browsers hetzelfde is, zet je nu ook al de officiële naam erbij. Deze wordt als laatste opgegeven. Bijvoorbeeld Android browser herkent -webkit-linear-gradient. Zodra Android browser linear-gradient gaat herkennen, zal dit -webkit-linear-gradient overrulen, omdat het er later in staat. Dat ze er beide in staan, is dus geen enkel probleem.

hyphens

Op dit moment moet je nog het volgende schrijven:

{-moz-hyphens: ...; -ms-hyphens: ...; -webkit-hyphens: ...; hyphens: ...;}

In de toekomst kun je volstaan met:

{hyphens: ...;}

In de laatste versies van Firefox is het voorvoegsel -moz- niet meer nodig. Maar omdat dat pas sinds heel kort zo is, gebruik ik het op dit moment nog.

Inmiddels is de algemene mening dat 'vendor prefixes', zoals deze voorvoegsels in het Engels heten, geen groot succes zijn. Eén van de grootste problemen: veel sitemakers gebruiken alleen de -webkit-variant. Daar kwamen ze in het verleden nog mee weg, omdat Apple op mobiel zo'n beetje 'n monopolie had. Inmiddels is dat niet meer zo, maar deze gewoonte bestaat nog steeds. Waardoor 'n site alleen in op webkit georiënteerde browsers goed is te bekijken.

Dit is zo'n groot probleem dat andere browsers soms de variant met -webkit- ook maar zijn gaan implementeren, naast de standaard. Want als 'n site het niet goed doet in 'n bepaalde browser, krijgt in de regel niet de site maar de browser de schuld.

Voorlopig zijn we echter nog niet van deze voorvoegsels af. Als je ze gebruikt, gebruik dan álle varianten, en eindig met de variant zonder voorvoegsel, zoals die uiteindelijk ooit gebruikt gaat worden. Als je alleen de -webkit-variant gebruikt, ben je in feite 'n onbetaalde reclamemaker voor Apple.

Vanwege alle problemen met 'vendor prefixes' worden deze door steeds meer browsers niet meer gebruikt. Nieuwe, experimentele css-eigenschappen zitten inmiddels in bijvoorbeeld Firefox, Google Chrome en Safari achter een zogenaamde vlag: de gebruiker moet iets veranderen in de instellingen, waarna de eigenschap gebruikt (en getest) kan worden. Als alles werkt, zoals het hoort te werken, schakelt de browsermaker de vlag standaard in.

De code aanpassen aan je eigen ontwerp

Toegankelijkheid en zoekmachines

Het eerste deel van deze tekst is voor alle voorbeelden hetzelfde. Eventueel specifiek voor dit voorbeeld geldende dingen staan verderop onder het kopje Specifiek voor dit voorbeeld.

Toegankelijkheid (in het Engels 'accessibility') is belangrijk voor bijvoorbeeld blinden die een schermlezer gebruiken, of voor motorisch gehandicapte mensen die moeite hebben met het bedienen van een muis. Een spider van een zoekmachine (dat is het programmaatje dat de site indexeert voor de zoekmachine) is te vergelijken met een blinde. Als je je site goed toegankelijk maakt voor gehandicapten, is dat gelijk goed voor een hogere plaats in een zoekmachine. Dus als je 't niet uit sociale motieven wilt doen, kun je 't uit egoïstische motieven doen.

(Op die plaats in de zoekmachine heb je maar beperkt invloed. De toegankelijkheid van je site is maar één van de factoren, maar zeker niet onbelangrijk.)

Als je bij het maken van je site al rekening houdt met toegankelijkheid, is dat nauwelijks extra werk. 't Is ongeveer te vergelijken met inbraakbescherming: doe dat bij 'n nieuw huis en 't is nauwelijks extra werk, doe 't bij 'n bestaand huis en 't is al snel 'n enorme klus.

Enkele tips die helpen bij toegankelijkheid:

Specifiek voor dit voorbeeld

Getest in

Laatst gecontroleerd op 16 mei 2016

Onder dit kopje staat alleen maar, hoe en waarin is getest. Eventuele problemen, ook die met betrekking tot zoomen en lettergroottes, staan hieronder bij Bekende problemen (en oplossingen). Het is belangrijk dat deel te lezen, want uit een test kan ook prima blijken dat iets totaal niet werkt!

Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid specifiek voor dit voorbeeld staan hierboven bij Toegankelijkheid en zoekmachines onder het kopje Specifiek voor dit voorbeeld.

Dit voorbeeld is getest op de volgende systemen:

Er is steeds getest met de laatste versie van de browsers op de aan het begin van dit hoofdstukje genoemde controledatum, omdat ik geen zin heb om rekening te houden met mensen die met zwaar verouderde browsers surfen. Dat is trouwens vragen om ellende, want updates van browsers hebben heel vaak met beveiligingsproblemen te maken.

Ik maak één uitzondering: Android browser. Omdat Android vaak niet geüpdatet kan worden, test ik ook nog in oudere versies van Android browser.

In resoluties groter dan 800x600 is ook in- en uitzoomen en – voor zover de browser dat kan – een kleinere en grotere letter getest. Er is ingezoomd en vergroot tot zover de browser kan, maar niet verder dan 200%.

Er is getest met behulp van muis en toetsenbord, behalve op de iPad, Android en Windows Phone, waar een touchscreen is gebruikt. Op Windows 8.1 en 10 is getest met een touchscreen, met een combinatie van toetsenbord en touchpad, en met een combinatie van toetsenbord en muis.

Als dat relevant is, is op de desktop ook getest, als JavaScript uitstaat. Eventuele problemen staan hierboven bij Toegankelijkheid en zoekmachines onder het kopje Specifiek voor dit voorbeeld. (Op iOS, Android en Windows Phone is niet getest zonder JavaScript, omdat je JavaScript in een toenemend aantal mobiele browsers niet uit kunt zetten. Bovendien is een mobiel apparaat zonder JavaScript niet veel meer dan een duur en groot uitgevallen horloge.)

Naast deze 'gewone' browsers is ook getest in Lynx, WebbIE, NVDA, TalkBack en VoiceOver.

Lynx is een browser die alleen tekst laat zien en geen css gebruikt. Er is getest op Linux.

WebbIE is een browser die gericht is op mensen met een handicap. Er is getest op Windows 7.

NVDA is een schermlezer, zoals die door blinden wordt gebruikt. Er is getest in combinatie met Firefox op Windows 7.

TalkBack is een in Android ingebouwde schermlezer. Er is getest in combinatie met Chrome.

VoiceOver is een in iOS en OS X ingebouwde schermlezer. Er is getest in combinatie met Safari op iOS en OS X.

Als het voorbeeld in deze programma's toegankelijk is, zou het in principe toegankelijk moeten zijn in alle aangepaste browsers en dergelijke. En dus ook voor zoekmachines, want een zoekmachine is redelijk vergelijkbaar met een blinde. Eventuele opmerkingen over de toegankelijkheid specifiek voor dit voorbeeld staan hierboven bij Toegankelijkheid en zoekmachines onder het kopje Specifiek voor dit voorbeeld.

Alleen op de hierboven genoemde systemen en browsers is getest. Er is dus niet getest op bijvoorbeeld 'n Blackberry. De kans is (heel erg) groot dat dit voorbeeld niet (volledig) werkt op niet-geteste systemen en apparaten. Om het wel (volledig) werkend te krijgen, zul je vaak (kleine) wijzigingen en/of (kleine) aanvullingen moeten aanbrengen, bijvoorbeeld met JavaScript.

Er is ook geen enkele garantie dat iets werkt in een andere tablet of smartphone dan hierboven genoemd, omdat fabrikanten in principe de software kunnen veranderen. Dit is anders dan op de desktop, waar browsers altijd (vrijwel) hetzelfde werken, zelfs op verschillende besturingssystemen. Iets wat in Android browser werkt, zal in de regel overal werken in die browser, maar een garantie is er niet. De enige garantie is het daadwerkelijk testen op een fysiek apparaat. En aangezien er duizenden mobiele apparaten zijn, is daar eigenlijk geen beginnen aan.

De html is gevalideerd met de validator van w3c, de css ook. Als om een of andere reden niet volledig gevalideerd kon worden, wordt dat bij Bekende problemen (en oplossingen) vermeld.

Nieuwe browsers test ik pas, als ze uit het bèta-stadium zijn, omdat er anders 'n redelijke kans is dat ik 'n bug zit te omzeilen, die voor de uiteindelijke versie nog gerepareerd wordt. Dit voorbeeld is alleen getest in de hierboven met name genoemde browsers. Vragen over niet-geteste browsers kan ik niet beantwoorden, en het melden van fouten in niet-geteste browsers heeft ook geen enkel nut. (Melden van fouten, problemen, enz. in wel geteste browsers: graag!)

Bekende problemen (en oplossingen)

Waarop en hoe is getest, kun je gelijk hierboven vinden bij Getest in.

Als je hieronder geen oplossing vindt voor een probleem dat met dit voorbeeld te maken heeft, kun je op het forum proberen een oplossing te vinden voor je probleem. Om forumspam te voorkomen, moet je je helaas wel registreren, voordat je op het forum een probleem kunt aankaarten.

Firefox op de desktop en Safari op OS X

Normaal genomen wordt de tekst in de link afgedekt door de thumbnails. Als de lettergrootte tot meer dan ongeveer 170% wordt vergroot, komt de tekst aan de onderkant onder de thumbnail uit. Dit alleen bij een grotere lettergrootte, niet bij zoomen.

(Dit speelt alleen in deze browsers, omdat het de enige zijn die tekst zo sterk kunnen vergroten).

Wijzigingen

Alleen grotere wijzigingen worden hier vermeld, geen dingen als een link die is geüpdatet.

:

Nieuw opgenomen.

20 juli 2008:

In Firefox 3 ontstonden kieren in het kader bij de nieuwe inzoomfunctie. Toen dat werkte, verdween bij Internet Explorer 7 de linkerhelft van het kader bij inzoomen.

Uiteindelijk dus totaal herschreven. In plaats van de serie borders die eerst rondom de thumbnail stond, staat nu achter de thumbnail een serie achtergronden die steeds iets kleiner worden.

Aardige illustratie van het nut van css: in de html is geen komma veranderd, terwijl de css totaal anders is geworden. Als dit dus tweeduizend knoppen waren geweest op 'n grote site, had er maar één bestand aangepast hoeven te worden in plaats van elke aparte pagina.

5 april 2009:

Tekst aangepast aan de nieuw verschenen Internet Explorer 8. De code is hetzelfde gebleven.

20 oktober 2009:

Knoppen ondergebracht in een ongeordende lijst <ul>, omdat een menu in een <ul> beter toegankelijk is.

18 september 2010:

Code herschreven, omdat deze constructie niet meer werkte. Hoe het nu is gedaan en de reden hiervoor staat bij Achterliggend idee

Belangrijkste verschil: het kadertje blijft nu altijd staan, het verandert alleen van kleur als de link is bezocht.

Omdat er zoveel moest worden herschreven, heb ik gelijk de hele handleiding herschreven naar hoe ik ze tegenwoordig schrijf. Hoewel het uiterlijk weinig is veranderd, is dus in feite het hele voorbeeld vernieuwd.

16 mei 2016:

Volledig herschreven. Wat hier nogal meevalt, omdat het om vrij weinig code gaat.

Inhoud van de download en licenties

De inhoud van deze download kan vrij worden gebruikt, met drie beperkingen:

* Sommige onderdelen die van 'n andere site of zo afkomstig zijn, vallen mogelijk onder een of andere licentie. Dat is hieronder bij het betreffende onderdeel te vinden.

* Je gebruikt het materiaal uit deze download volledig op eigen risico. Het kan prima zijn dat er fouten in de hier verstrekte code e.d. zitten. Voor eventuele schade die door gebruik van materiaal uit deze download ontstaat, in welke vorm dan ook, zijn www.css-voorbeelden.nl en medewerkers daarvan op geen enkele manier verantwoordelijk.

* Dit voorbeeld (en de bijbehorende uitleg e.d.) wordt regelmatig bijgewerkt. Het is daarom niet toegestaan dit voorbeeld (en de bijbehorende uitleg e.d.) op welke manier dan ook te verspreiden, zonder daarbij duidelijk te vermelden dat voorbeeld, uitleg, e.d. afkomstig zijn van www.css-voorbeelden.nl en dat daar altijd de nieuwste versie is te vinden. Dit is om te voorkomen dat er verouderde versies worden verspreid.

Een link naar www.css-voorbeelden.nl wordt trouwens altijd op prijs gesteld.

menu-021-dl.html: de pagina met het voorbeeld.

menu-021.pdf: deze uitleg (aangepast aan de inhoud van de download).

menu-021-inhoud-download-en-licenties.txt: een kopie van de tekst onder dit kopje (Inhoud van de download en licenties).

021-css-dl:

menu-021-dl.css: stylesheet voor menu-021-dl.html.

menu-021-hulp-dl.css: stylesheet voor pagina's in 021-files-dl.

021-files-dl:

de pagina's achter de knoppen, in totaal twee html-pagina's.

021-pics:

twee thumbnails.

HTML

De code is geschreven in een afwijkende lettersoort. De code die te maken heeft met de basis van dit voorbeeld (essentiële code), is in de hele uitleg blauw gekleurd. Alle niet-essentiële code is bruin. (In de inhoudsopgave staat alles in een gewone letter vanwege de leesbaarheid.)

In de html hieronder wordt alleen de html besproken, waarover iets meer is te vertellen. Een <h1> bijvoorbeeld wordt in de regel niet genoemd, omdat daarover weinig interessants valt te melden. (Als bijvoorbeeld het uiterlijk van de <h1> wordt aangepast met behulp van css, staat dat verderop bij de bespreking van de css.)

Zaken als een doctype en charset hebben soms wat voor veel mensen onbekende effecten, dus daarover wordt hieronder wel een en ander geschreven.

<!DOCTYPE html>

Een document moet met een doctype beginnen om weergaveverschillen tussen browsers te voorkomen. Zonder doctype is de kans op verschillende (en soms volkomen verkeerde) weergave tussen verschillende browsers heel erg groot.

Geldige doctypes vind je op www.w3.org/QA/2002/04/valid-dtd-list.

Gebruik het volledige doctype, inclusief de eventuele url, anders werkt het niet goed.

Het hier gebruikte doctype is dat van html5. Dit kan zonder enig probleem worden gebruikt: het werkt zelfs in Internet Explorer 6.

<html lang="nl">

De toevoeging lang="nl" bij <html> geeft aan dat de pagina in het Nederlands is. De taal is van belang voor schermlezers, automatisch afbreken, automatisch genereren van aanhalingstekens, juist gebruik van decimale punt of komma, e.d.

<meta charset="utf-8">

Zorgt dat de browser letters met accenten e.d. goed kan weergeven.

utf-8 is de beste charset (tekenset), omdat deze alle talen van de wereld (en nog heel veel andere extra tekens) bestrijkt, maar toch niet meer ruimte inneemt voor de code, dan nodig is. Als je utf-8 gebruikt, hoef je veel minder entiteiten (&auml; e.d.) te gebruiken, maar kun je bijvoorbeeld gewoon ä gebruiken

Deze regel moet zo hoog mogelijk komen te staan, als eerste regel binnen de <head>, omdat hij anders door sommige browsers niet wordt gelezen.

In html5 hoeft deze regel niet langer te zijn, dan wat hier staat.

<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">

Mobiele apparaten variëren enorm in breedte. En dat is een probleem. Sites waren, in ieder geval tot voor kort, gemaakt voor desktopbrowsers. En die hebben, in vergelijking met bijvoorbeeld een smartphone, heel brede browservensters. Hoe moet je op 'n smartphone een pagina weergeven, die is gemaakt voor de breedte van een desktop? Je kunt natuurlijk wachten tot álle sites zijn omgebouwd voor smartphones, tablets, enz., maar dan moet je waarschijnlijk heel erg lang wachten.

Mobiele browsers gokken erop dat een pagina een bepaalde breedte heeft. Safari voor mobiel bijvoorbeeld gaat ervan uit dat een pagina 980 px breed is. De pagina wordt vervolgens zoveel versmald dat hij binnen het venster van het apparaat past. Op een iPhone wordt de pagina dus veel smaller dan op een iPad. Vervolgens kan de gebruiker inzoomen op het deel van de pagina dat hij of zij wil zien.

Dit betekent ook dat bij het openen van de pagina de tekst meestal heel erg klein wordt weergegeven. (Meestal, want niet alle browsers en apparaten doen het op dezelfde manier.) Niet erg fraai, maar bedenk maar 'ns 'n betere oplossing voor bestaande sites.

Nieuwe sites of pagina's kunnen echter wel rekening houden met de veel kleinere vensters van mobiele apparaten. Op deze pagina bijvoorbeeld worden in smalle vensters de thumbnails niet naast, maar onder elkaar gezet.

Maar die stomme mobiele browser weet dat niet, dus die gaat ervan uit dat ook deze pagina 980 px breed is, en verkleint die dan. Dat is ongeveer even behulpzaam als de gedienstige kelner die behulpzaam de stoel naar achteren trekt, net als jij wilt gaan zitten.

Om de door de browser aangeboden hulp vriendelijk maar beslist te weigeren, wordt deze tag gebruikt. Hiermee geef je aan dat de pagina is geoptimaliseerd voor mobiele apparaten.

Een iPad in portretstand bijvoorbeeld is 768 px breed. De kreet width=device-width zegt tegen de mobiele browser dat de breedte van de weer te geven pagina gelijk is aan de breedte van het apparaat. Voor een iPad in portretstand dus 768 px.

Er staat nog een tweede deel in de tag: initial-scale=1. Sommige mobiele apparaten zoomen een pagina gelijk in of uit. Ook weer in een poging behulpzaam te zijn. Ook dat is hier niet nodig. Er is ook een instructie om zoomen helemaal onmogelijk te maken, maar die gebruik ik niet. De bezoeker kan zelf nog gewoon zoomen, wat belangrijk is voor mensen die wat slechter zien.

<img src="021-pics/lay-out-gecentreerd.jpg" width="138" height="140" alt="">

Dit is een doodgewone afbeelding met breedte en hoogte. Het enige bijzondere is het attribuut alt="". Normaal genomen wordt bij alt een omschrijving van de afbeelding opgegeven. Deze omschrijving wordt in veel browsers getoond, als de afbeelding niet kan worden weergegeven. Schermlezers lezen, afhankelijk van de instellingen, de alt-omschrijving voor. Zoekmachines kunnen geen afbeeldingen zien en zijn daardoor ook afhankelijk van de alt-beschrijving.

Dit is hier allemaal niet nodig, omdat binnen de link een span.tekst met tekst is opgenomen. In die tekst staat, waar de link naartoe gaat. Normaal genomen is die tekst verstopt achter de thumbnail, maar dat maakt voor schermlezers niets uit. Die lezen de tekst gewoon voor.

Als de afbeelding niet kan worden weergegeven, wordt de erachter zittende tekst uit span.tekst zichtbaar.

Om aan te geven dat de afbeelding alleen een extraatje is en niet essentieel voor de werking van de link, wordt alt="" toegevoegd aan de <img>. Hierdoor wordt deze door schermlezers volledig genegeerd. Als je alt alleen weglaat, gaan sommige schermlezers bij gebrek aan meer informatie de naam van de afbeelding voorlezen. Met alt="" wordt dat voorkomen.

CSS

De code is geschreven in een afwijkende lettersoort. De code die te maken heeft met de basis van dit voorbeeld (essentiële code) is in de hele uitleg blauw gekleurd. Alle niet-essentiële code is bruin. (In de inhoudsopgave staat alles in een gewone letter vanwege de leesbaarheid.)

Omdat deze site nou eenmaal (voornamelijk) op css is gericht, wordt hieronder álle css besproken.

Technisch gezien is er geen enkel bezwaar om de css in de stylesheet allemaal achter elkaar op één regel te zetten:

div#header-buiten {position: absolute; right: 16px; width: 100%; height: 120px; background: yellow;} div p {margin-left 16px; height: 120px; text-align: center;}

Maar als je dat doet, garandeer ik je hele grote problemen, omdat het volstrekt onoverzichtelijk is. Beter is het om de css netjes in te laten springen:

              div#header-buiten {
            position: absolute;
            right: 16px;
            width: 100%;
            height: 120px;
            background: yellow;
        }

        div p {
            margin-left: 16px;
            height: 120px;
            text-align: center;
        }

Hiernaast is het heel belangrijk voldoende commentaar (uitleg) in de stylesheet te schrijven. Op dit moment weet je waarschijnlijk (hopelijk...), waarom je iets doet. Maar over vijf jaar kan dat volstrekt onduidelijk zijn. Op deze site vind je nauwelijks commentaar in de stylesheets, maar dat heeft een simpele reden: deze uitleg is in feite één groot commentaar.

Op internet zelf is het goed, als de stylesheet juist zo klein mogelijk is. Dus voor het uploaden kun je normaal genomen het beste het commentaar weer verwijderen. Veel mensen halen zelfs alles wat overbodig is weg, voordat ze de stylesheet uploaden. Inspringingen bijvoorbeeld zijn voor mensen handig, een computer heeft ze niet nodig.

Je hebt dan eigenlijk twee stylesheets. De uitgebreide versie waarin je dingen uitprobeert, verandert, enz., met commentaar, inspringingen, e.d. Dat is de mensvriendelijke versie. Daarnaast is er dan een stylesheet die je op de echte site gebruikt: een gecomprimeerde versie.

Dat comprimeren kun je met de hand doen, maar er bestaan ook hulpmiddelen voor. Als je op internet zoekt naar 'css' en 'compress' of 'comprimeren', vind je tal van sites, waar je dat automatisch kunt laten doen.

(Stylesheets op deze site zijn niet gecomprimeerd. Omdat het vaak juist om de css gaat, wil ik dat mensen zonder al te veel moeite de css kunnen bekijken.)

css voor alle vensters

/* menu-021-dl.css */

Om vergissingen te voorkomen is het een goede gewoonte bovenaan het stijlbestand even de naam neer te zetten. Voor je het weet, zit je anders in het verkeerde bestand te werken.

body

Het element waarbinnen de hele pagina staat. Veel instellingen die hier worden opgegeven, worden geërfd door de nakomelingen van <body>. Ze gelden voor de hele pagina, tenzij ze later worden gewijzigd. Dit geldt bijvoorbeeld voor de lettersoort, de lettergrootte en de voorgrondkleur.

background: #ff9;

Achtergrondkleurtje.

color: black;

Voorgrondkleur zwart. Dit is onder andere de kleur van de tekst.

Hoewel dit de standaardkleur is, wordt deze toch specifiek opgegeven. Hierboven is een achtergrondkleur opgegeven. Sommige mensen hebben zelf de kleur en/of achtergrondkleur veranderd, bijvoorbeeld omdat ze slecht kleuren kunnen onderscheiden. Als nu de achtergrondkleur wordt veranderd, maar niet de voorgrondkleur, loop je het risico dat tekstkleur en achtergrondkleur te veel op elkaar gaan lijken.

Door beide op te geven, is redelijk zeker dat achtergrond- en tekstkleur genoeg van elkaar blijven verschillen. Als de gebruiker !important heeft gebruikt in een eigen stylesheet, is er nog niets aan de hand, want dan veranderen achtergrond- en voorgrondkleur geen van beide.

font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;

Als Arial is geïnstalleerd op de machine van de bezoeker, wordt deze gebruikt, anders Helvetica. Als die ook niet wordt gevonden, wordt in ieder geval een schreefloze letter (zonder dwarsstreepjes) gebruikt.

margin: 0; padding: 0;

Slim om te doen vanwege verschillen tussen browsers.

h1

Alle <h1>'s. Dat is er maar eentje: de belangrijkste kop op de pagina.

font-size: 1em;

Van zichzelf heeft een <h1> een veel grotere letter. Hier wordt dat veranderd in 'n normale lettergrootte. Voor grotere browservensters wordt dit later weer vergroot.

Als eenheid wordt de relatieve eenheid em gebruikt, omdat bij gebruik van een absolute eenheid zoals px niet alle browsers de lettergrootte kunnen veranderen. Zoomen kan wel altijd, ongeacht welke eenheid voor de lettergrootte wordt gebruikt.

text-align: center;

Tekst horizontaal centreren.

margin: 0;

Van zichzelf heeft een <h1> een marge aan boven- en onderkant. Die is hier niet welkom.

ul

De ongeordende lijst waarbinnen de knoppen staan.

list-style: none;

Bolletjes e.d. bij de lijst-ingangen verwijderen.

margin: 0 auto; padding: 0;

De standaard-instellingen van marge en padding bij een lijst verschillen bij de diverse browsers. Door ze hier op te geven, zijn ze overal hetzelfde.

Geen padding.

Bij marge zijn onder en links niet ingevuld, daardoor krijgen die automatisch dezelfde waarde als boven en rechts. Hier staat dus eigenlijk 0 auto 0 auto in de volgorde boven – rechts – onder – links. Boven en onder geen marge, links en rechts auto. Dat betekent hier: evenveel. Oftewel: de lijst en dus de inhoud daarvan staat altijd horizontaal gecentreerd, ongeacht de breedte van het venster van de browser. (Dit centreren wordt pas zichtbaar in bredere vensters, waarvoor verderop de breedte van de <ul> wordt beperkt. In smallere vensters vult de <ul> gewoon de hele breedte van het venster.)

Deze manier van horizontaal centreren van een blok-element werkt alleen, als het te centreren blok-element een breedte heeft.

li

Alle lijst-ingangen. Dat zijn er hier maar twee: eentje voor elke thumbnail.

width: 178px;

Breedte. Dit is de breedte van de in de <li> zittende thumbnail inclusief de rand daaromheen.

margin: 10px auto;

Omdat voor onder en links geen waarde is opgegeven, krijgen deze automatisch dezelfde waarde als boven en rechts. Hier staat dus eigenlijk 10px auto 10px auto in de volgorde boven – rechts – onder – links.

auto betekent hier het zelfde als evenveel: de <li> staat altijd horizontaal gecentreerd binnen z'n ouder <ul>. Omdat die <ul> de volle breedte van het venster vult, staat de <li> hierdoor altijd horizontaal gecentreerd binnen het venster. En daarmee ook de in de <li> zittende thumbnails met de daaromheen zittende rand.

(In bredere browservensters vult de <ul> niet de volle breedte van het venster. Daarvoor wordt later andere css opgegeven.)

De marge van 10 px aan boven- en onderkant zorgt voor wat afstand tussen de thumbs, als deze onder elkaar worden neergezet. In bredere browservensters staan ze naast elkaar, maar daarin heb je geen last van deze marges. Althans: niet op deze pagina.

Mocht je de marges gaan nameten, dan zou je kunnen denken dat ik 'n partijtje loop te jokkebrokken: er zit helemaal geen 20 px tussen de thumbs, maar slechts 10 px. Als twee marges aan boven- en onderkant tegen elkaar aan komen te staan, worden deze over elkaar heen gezet. De marge van 10 px aan de bovenkant wordt dus óver de marge van 10 px aan de onderkant gezet, waardoor de 2 x 10 px toch 'n marge van slechts 10 px oplevert.

(Dat over elkaar heen zetten van verticale marges is iets, waar de meeste mensen enorm aan moeten wennen. Meestal is het echter precies, wat je wilt.)

position: relative;

Om nakomelingen van de <li> te kunnen positioneren ten opzichte van de <li>, moet deze zelf een positie hebben. Omdat verder niets wordt opgegeven bij top e.d., heeft dit verder geen invloed op de <li> zelf.

a

Alle links. Dat zijn hier alleen de twee links, waar de thumbnails in staan.

display: block;

Een <a> is van zichzelf een inline-element. Daardoor kunnen eigenschappen als breedte en hoogte niet worden gebruikt. Door er een blok-element van te maken, kunnen deze eigenschappen wel worden gebruikt.

Hier zijn hoogte en breedte nodig, omdat bij a:focus een outline om de <a> wordt gezet, als deze focus heeft. Die outline kan alleen in alle browsers goed worden neergezet, als de link hoogte en breedte heeft.

Veel mensen gebruiken niet de muis, maar de Tab-toets om van link naar link te gaan. Bijvoorbeeld vanwege een handicap, maar ook omdat dat vaak veel sneller werkt dan de muis. (Ook tekstvelden, radioknoppen, e.d. worden door de Tab-toets aangedaan, maar die zijn hier niet van belang.)

Alle browsers geven met een kadertje om een link aan, welke link focus heeft. Als een link focus heeft en je drukt op Enter, wordt de link gevolgd. Daarom is het belangrijk dat je kunt zien, welke link focus heeft. Anders weet je niet, welke link wordt gevolgd, als je Enter indrukt.

Bij dit voorbeeld geven niet alle browsers duidelijk aan, welke link focus heeft. Bij sommige browsers verdwijnt het kadertje helemaal of gedeeltelijk onder de border. Daarom wordt met behulp van css een kadertje aangebracht, dat in alle browsers duidelijk is.

width: 178px;

Een outline wordt buiten het element gezet, waar de outline bij hoort. Dat is hier de <a>.

Binnen de link staat een thumbnail van 138 px breed. Links en rechts van die thumb staat nog een kadertje van in totaal 20 px breed. De totale breedte van de inhoud van de link is dus 20 + 138 + 20 = 178 px.

Als de link even breed wordt gemaakt als thumbnail en kadertje samen, komt de outline dus niet alleen buiten de link, maar ook buiten thumb en kadertje te staan. Wat wel handig is, want als de outline onder het kadertje komt te staan, zie je er niets van...

height: 160px;

Precies hetzelfde verhaal als hierboven bij de breedte, maar omdat er alleen aan de bovenkant een kadertje staat, hoeft de link maar 20 px hoger te worden dan de thumb.

.tekst

Afbeelding 4: zonder thumbnail is de tekst in de link zichtbaar

De elementen met class="tekst". In beide links zit een <span> met daarin tekst. Normaal genomen is deze tekst niet zichtbaar, omdat hij onder de thumbnails zit. Als de thumbnails niet worden getoond, is de tekst zichtbaar. Ook voor schermlezers is deze tekst belangrijk: deze hebben niets aan thumbnails, maar kunnen wel deze tekst voorlezen.

Op de afbeelding is de thumbnail even weggelaten, waardoor de tekst uit span.tekst zichtbaar wordt.

background: white;

Witte achtergrond.

De <span>'s die voor het randje rondom de thumbnail zorgen, hebben een zwarte achtergrond. Zwarte tekst op een zwarte achtergrond leest wat lastig. Daarom wordt de achtergrond wit gemaakt.

Sommige mensen hebben zelf de kleur en/of achtergrondkleur veranderd, bijvoorbeeld omdat ze slecht kleuren kunnen onderscheiden. Als je de achtergrondkleur verandert, maar niet de voorgrondkleur (die onder andere de kleur van de tekst bepaalt), loop je het risico dat tekstkleur en achtergrondkleur te veel op elkaar gaan lijken. Normaal genomen is het daarom goed altijd achtergrondkleur en voorgrondkleur samen te veranderen, of geen van beide.

In dit geval doe ik dat niet, omdat dan niet meer is te zien dat een link is bezocht. Bovendien is de kans heel klein dat iemand vanwege visuele problemen de kleur van links heel licht maakt, want dan zijn ze normaal genomen juist minder duidelijk.

width: 138px;

Dit is de breedte van de thumbnail. Breder mag de <span>, en daarmee de erin zittende tekst, niet worden, want anders komt de tekst over het randje rondom de thumb te taan.

text-decoration: underline;

Iets hieronder wordt de <span> absoluut gepositioneerd. Absoluut gepositioneerde tekst binnen een link wordt niet onderstreept. Daardoor is niet duidelijk dat het om een link gaat. Hiermee wordt de tekst toch onderstreept, waarmee het er als een gewone link uitziet.

-moz-hyphens: auto; -ms-hypens: auto; -webkit-hyphens: auto; hyphens: auto;

Hier staat in feite vier keer hetzelfde: hyphens: auto; Waarom dat zo is, staat bij De voorvoegsels -moz-, -ms- en -webkit-.

Omdat de ruimte voor tekst heel smal is, wordt automatisch afbreken aangezet (dit werkt nog niet in alle browsers). Bij een normale lettergrootte is de tekst onzichtbaar. Maar als de letters worden vergroot tot ongeveer 130%, wordt de tekst breder dan de thumbnail en komt over de rand te staan. Door automatisch afbreken aan te zetten, worden lange woorden afgebroken. Hierdoor wordt de tekst niet meer breder dan de thumbnail, ook niet bij een grotere lettergrootte.

position: absolute;

Om de <span> en daarmee de erin zittende tekst op de juiste plaats neer te kunnen zetten, zodat deze – normaal genomen – wordt afgedekt door de thumbnail.

Een <span> is van zichzelf een inline-element. Daardoor zijn eigenschappen als breedte niet te gebruiken. Door de <span> absoluut te positioneren verandert deze in een soort blok-element, waardoor dit soort eigenschappen wel is te gebruiken.

top: 21px; left: 21px;

Er wordt gepositioneerd ten opzichte van de eerste voorouder die zelf een positie heeft. Dat is hier de <li> waar de <span> in zit. Deze <li> is bij li 178 px breed gemaakt, even breed als de thumbnail met de daaromheen zittende rand. Omdat een <li> een blok-element is, wordt de <li> automatisch precies hoog genoeg om de erin zittende thumbnail met rand weer te geven.

Oftewel: als span.tekst wordt gepositioneerd ten opzichte van de <li>, wordt de <span> indirect ook gepositioneerd ten opzichte van de rand rondom de thumbnail.

Met deze top en left staat de <span> precies binnen de rand, zodat de <span> – en dus de daarin zittende tekst – normaal genomen wordt afgedekt door de thumbnail.

z-index: 10;

Bij het weergeven wordt normaal genomen de volgorde in de html gevolgd. Op span.tekst volgt de <img> met de thumbnail, dus deze wordt over de tekst gezet. Dat is ook de bedoeling.

Maar na die <img> volgen weer de twintig <span>'s die voor het randje zorgen. En die hebben een massief gekleurde achtergrond. Ook die <span>'s komen over de tekst te staan, en dat is bepaald niet de bedoeling. Niks tegen 'n mooi donker kleurtje, maar de tekst moet ook zichtbaar zijn.

Daarom wordt met behulp van z-index de <span> met de tekst boven de <span>'s met de randjes gezet, ook al staan deze <span>'s later in de html. Iedereen gelukkig en tevreden: nu zie je het kleurtje én de tekst.

Een z-index werkt alleen, als het element is gepositioneerd. Dat is iets hierboven met position: absolute; gedaan, dus dat is geregeld.

img

Alle afbeeldingen. Dat zijn hier alleen de twee thumbnails.

border: none;

Oudere browsers zetten rondom een <img> in een <a> een blauwe rand. Daarbij ontstond er kennelijk gaandeweg een enthousiaste wedstrijd, wie de meest weerzinwekkend lelijke knalblauwe regenpijpdikke border wist te maken. (Opera heeft dit met verve gewonnen, ik heb er nog wel 'ns hoofdpijn van.)

Gelukkig vindt deze ernstige vorm van image-mishandeling de laatste jaren niet meer plaats. Maar omdat Microsoft nou eenmaal altijd wat achterloopt, heeft Microsoft dit pas opgelost in Internet Explorer 11 en later. Daarom wordt voor Internet Explorer 9 en 10 opgegeven, dat de border in z'n nest moet blijven liggen en zich niet moet laten zien.

position: absolute; Afbeelding 5: zonder absolute positie staat de rand niet om, maar onder de thumbnail

Het, eh, ietwat eigenaardige resultaat op de afbeelding hiernaast wordt bereikt door het weglaten van de absolute positie bij de <img>. Meer is er niet veranderd aan de css.

* Na de <img> volgen in de html de <span>'s die voor het randje zorgen. Als de <img> absoluut is gepositioneerd, negeren die <span>'s de <img> en komt de border daardoor netjes rondom de thumb te staan. Zonder absolute positie worden de <span>', zoals het normaal genomen hoort, onder de thumb gezet.

* Met behulp van top en left wordt hieronder de thumbnail op de juiste plaats gezet. Dat werkt niet meer.

* Bij .tekst heeft de <span> met de tekst een z-index gekregen, zodat deze boven de <span>'s met de donkere achtergrond komt te staan, ook al staat span.tekst hoger in de html. Maar de thumbnail moet wel boven de tekst komen te staan. Daarom krijgt hieronder de <img> ook een z-index. Die werkt echter niet als de <img> niet is gepositioneerd. Hierdoor komt de tekst boven de thumbnail te staan.

Door de <img> absoluut te positioneren werkt alles, zoals het is bedoeld.

top: 21px; left: 21px;

Er wordt gepositioneerd ten opzichte van de eerste voorouder die zelf een positie heeft. Dat is hier de <li> waar de <img> in zit. Deze <li> is bij li 178 px breed gemaakt, even breed als de thumbnail met de daaromheen zittende rand. Omdat een <li> een blok-element is, wordt de <li> automatisch precies hoog genoeg om de erin zittende thumbnail met rand weer te geven.

Oftewel: als de <img> wordt gepositioneerd ten opzichte van de <li>, wordt de <img> indirect ook gepositioneerd ten opzichte van de rand rondom de thumbnail.

Met deze twee waarden staat de thumbnail precies binnen de rand.

z-index: 10;

In de html staat voor de <img> span.tekst, die bij .tekst een z-index van 10 heeft gekregen. Daardoor zou de tekst in span.tekst boven de <img> komen te staan, ook al staat de <img> later in de html. Door ook de <img> een z-index te geven, wordt dit voorkomen.

Een z-index werkt alleen als het element een positie heeft. Hierboven is de afbeelding absoluut gepositioneerd, dus dat is geregeld.

img + span, img + span span

De eerste selector, voor de komma: img + span:

img: afbeeldingen. De enige afbeeldingen hier zijn de twee thumbnails.

+: het element achter de + moet in de html direct volgen op het element voor de +. In dit geval gaat het om een <span>, die gelijk op een <img> volgt.

span: <span>'s.

De enige plaats waar een <span> gelijk op een <img> volgt, is in de link. Deze selector bestrijkt de eerste van de <span>'s, die voor de rand rondom de thumbnail zorgen: span.class-1.

De tweede selector is precies hetzelfde, alleen gaat het nu om de <span>'s die binnen de eerste span.rand-1 staan: de overige negentien <span>'s die voor de rand zorgen.

In totaal twintig <span>'s zorgen voor de rand rondom de thumbnail. Een aantal instellingen is voor al die <span>'s hetzelfde, die kunnen hier in één keer worden opgegeven voor alle twintig. De afwijkende instellingen voor elke <span> apart worden dan later opgegeven.

Je zou je kunnen afvragen, waarom ik hier geen class gebruik in de selectors: .span-1, .span-1 span. Dat is iets simpeler dan de selectors die nu worden gebruikt. Maar als ik dat zou doen, kom ik verderop in de problemen.

In de tweede selector .span-1 span zouden dan een class .span-1 én een element span zitten.

Verderop in de css wordt aan veel <span>'s een andere achtergrondkleur gegeven. Dat gebeurt met een class, bijvoorbeeld .rand-6 {background: #111;} voor de zesde <span>. In die selectors zit alleen een class.

Als in de selector hier .span-1 span wordt gebruikt, heb ik hier een class én een element. Die heeft meer specificiteit, meer 'gewicht', dan de verderop gebruikte selector met alleen een class. Daardoor zou de selector hier, die class én element heeft, altijd 'winnen' van de selector verderop, die alleen een class heeft. Ook al staat die selector later in de css, want specificiteit is belangrijker dan de volgorde, waarin de selectors in de css staan.

De achtergrondkleur e.d. zouden dan alleen nog kunnen worden veranderd, als in die latere selector minimaal ook een element én een class zouden worden gebruikt, bijvoorbeeld span.rand-6 {background: #111;}.

Door hier een iets ingewikkelder selector te gebruiken, spaar ik verderop vijftien keer een extra element in de selector uit.

(De eerste selector img + span zou je wel kunnen vervangen door .span-1, want daar speelt dit niet, omdat daar alleen een class wordt gebruikt. De latere selector met ook alleen een class 'wint' dan gewoon. Maar ik vind het nogal verwarrend om hier twee soorten selectors te gebruiken voor het zelfde doel, daarom schrijf ik de eerste selector op dezelfde manier als de tweede.)

background: black;

Achtergrondkleur.

Elke <span> krijgt een eigen kleur. Maar de vijf buitenste <spans>'s krijgen dezelfde kleur: zwart. Dat oogt beter. Door hier de zwarte achtergrondkleur op te geven, is dat gelijk geregeld voor die vijf <span>'s. Voor de andere vijftien <span> 's wordt de achtergrondkleur later aangepast.

display: block;

Een <span> is van zichzelf een inline-element. Daardoor kunnen eigenschappen als breedte niet worden gebruikt. Door er een blok-element van te maken. kan dit soort eigenschappen wel worden gebruikt.

position: relative;

Om de <span>'s, en dus de lijntjes van het kader, op de juiste plaats te kunnen zetten.

top: 1px;

De <span>'s zijn iets hierboven met display: block; veranderd in een blok-element. Ze zijn volledig leeg: er staat geen tekst of wat dan ook in. Ze worden in elkaar genest, in totaal twintig <span>'s die binnen elkaar staan.

Hieronder geef ik hoogte en breedte op voor elke <span>. De buitenste <span> is het grootste, naar binnen toe worden ze steeds 1 px lager en 2 px smaller.

Er zijn dus twintig geneste blok-elementen. En omdat die elementen allemaal leeg zijn, komen ze allemaal in de linkerbovenhoek van hun ouder <a> te staan. Allemaal op dezelfde plaats, gezellig over elkaar heen. (Omdat de ook in de <a> zittende <img> en span.tekst absoluut zijn gepositioneerd, worden deze genegeerd.)

Omdat de twintigste <span>, de binnenste, als laatste in de html staat, komt deze bovenaan te staan. Hierdoor zie je aan de linker- en bovenkant van de thumbnail alleen de binnenste <span>, en dus ook alleen de achtergrondkleur van de binnenste <span>.

Op de afbeelding links hieronder vallen alle lichte kleuren aan de bovenkant van de rand weg, omdat deze onder de binnenste <span> zitten. Alleen de zwarte achtergrondkleur van die binnenste <span> is zichtbaar. (De achtergrondkleur is zwart, omdat de link al is bezocht.)

Maar als je nu elke <span> 1 px naar beneden verplaatst met top: 1px;, dan zie je van elke <span> 1 px van de achtergrondkleur. In totaal 20 verschillende kleuren van elk 1 px breed. Als je de juiste kleuren kiest, wordt dat voor het oog een ronde rand.

Dit is, wat er op de afbeelding rechts hieronder is gebeurd. Alleen is daar een hogere top: 10px; gebruikt, zodat duidelijker zichtbaar is, wat er gebeurt. Elk 'lijntje' – in werkelijkheid dus het zichtbare stukje van de achtergrondkleur van 'n <span> – is hier 10 px hoog, zodat ze duidelijk te herkennen zijn.

In het echte voorbeeld is top: 1px; gebruikt, waardoor de afzonderlijke lijntjes voor het oog in elkaar overlopen en een ronde rand vormen. (Als je toevallig wat wantrouwig van aard bent, kun je dit zelf controleren. Zoom sterk in en je ziet ook in het voorbeeld de afzonderlijke achtergrondkleuren, waaruit de rand is opgebouwd.)

Afbeelding 6
Afbeelding 6: zonder top: 1px; De spans, en dus de achtergrondkleuren, staan over elkaar heen. Geen 'lijntjes' dus.
Afbeelding 7
Afbeelding 7: met top: 10px; De spans, en dus de achtergrondkleuren, staan nu te ver omlaag. Hierdoor worden 'lijntjes' 10 px hoog.
left: 1px;

Voor de breedte geldt ongeveer hetzelfde verhaal, als wat hierboven voor de hoogte staat. Op de afbeelding links hieronder is left weggelaten, waardoor je weer alleen de donkere achtergrondkleur van de binnenste <span> ziet. Alle lichtere kleuren aan de linkerkant van het kadertje vallen weg.

Als je nu elke <span> 1 px naar rechts schuif met left: 1px;, zie je van elke <span> 1 px van de achtergrondkleur. En als je de juiste kleuren kiest, vormen die voor het oog weer een ronde rand.

Dit is, wat er op de afbeelding rechts hieronder is gebeurd. Alleen is daar een hogere left: 10px; gebruikt, zodat duidelijker zichtbaar is, wat er gebeurt. Elk 'lijntje' – in werkelijkheid dus het zichtbare stukje van de achtergrondkleur van 'n <span> – is hier 10 px breed, zodat ze duidelijk te herkennen zijn.

In het echte voorbeeld is left: 1px; gebruikt, waardoor de afzonderlijke lijntjes voor het oog in elkaar overlopen en een ronde rand vormen.

Afbeelding 8
Afbeelding 8: zonder left: 1px; De spans, en dus de achtergrondkleuren, staan over elkaar heen. Geen 'lijntjes' dus.
Afbeelding 9
Afbeelding 9: met left: 10px; De spans, en dus de achtergrondkleuren, staan nu te ver naar rechts. Hierdoor worden de 'lijntjes' 10 px breed.

.rand-1

Voor dit element is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

img + span, img + span span {background: black; display: block; position: relative; top: 1px; left: 1px;}

De elementen met class="rand-1". Dit zijn de buitenste <span>'s. Deze worden het grootst en zorgen daarmee voor het buitenste 'lijntje'. De zwarte achtergrondkleur, en daarmee de kleur voor het 'lijntje', is al eerder opgegeven.

width: 178px;

De thumbnail is 138 px breed. Als er links en rechts 20 'lijntjes' van 1 px breed moeten komen, moet deze deze <span> dus 178 px breed worden: (20 x 1) + 138 + (20 x 1) px.

height: 160px;

De thumbnail is 140 px hoog. Als er aan de bovenkant 20 'lijntjes' van 1 px hoog moeten komen, moet deze <span> dus 160 px hoog worden: (20 x 1) + 140 px.

.rand-2

Voor dit element is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

img + span, img + span span {background: black; display: block; position: relative; top: 1px; left: 1px;}

De elementen met class="rand-2" binnen een link. Dit zijn de een-na-buitenste <span>'s. Deze worden iets kleiner dan de buitenste <span> en zorgen daarmee voor het een-na-buitenste 'lijntje'. De zwarte achtergrondkleur, en daarmee de kleur voor het 'lijntje', is al eerder opgegeven.

width: 176px;

De twintig <span>'s zijn in elkaar genest. Bij left: 1px; wordt elke <span> 1 px naar rechts verplaatst. Hierdoor blijft er rechts 1 px zichtbaar van de vorige <span>. Inclusief de achtergrondkleur van die vorige <span>, en daar gaat het om: dat is het 'lijntje' van 1 px breed.

De <span> buiten span.rand-2, de ouder, is span.rand-1. Deze is bij .rand-1 178 px breed gemaakt. Deze <span> is 2 px smaller en wordt 1 px naar rechts verschoven ten opzichte van de erbuiten zittende span.rand-1. Dan blijft aan de rechterkant precies een opening van 1 px over, waardoor ook weer de achtergrond­kleur van span.rand-1 te zien is: het 'lijntje' aan de rechterkant van de thumbnail.

(Afhankelijk van of de link wel of niet is bezocht, kunnen .rand-1 tot en met .rand-5 een verschillende of dezelfde kleur hebben: zwart. In dat laatste geval zijn er wel degelijk vijf verschillende achtergronden, maar die hebben toevallig dezelfde kleur, en dus is er dan geen zichtbaar verschil.)

height: 159px;

De <span>'s zijn in elkaar genest. Bij top: 1px; wordt elke <span> 1 px naar beneden verplaatst. Verder is het verhaal exact hetzelfde als hier gelijk boven bij de breedte.

Er is één verschil: het kadertje staat alleen aan de bovenkant, niet aan de onderkant. daarom moet deze <span> maar 1 px lager zijn dan de <span> hierbuiten.

.rand-3

{width: 174px; height: 158px;} .rand-4 {width: 172px; height: 157px;} .rand-5 {width: 170px; height: 156px;}

Voor deze elementen is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

img + span, img + span span {background: black; display: block; position: relative; top: 1px; left: 1px;}

Precies hetzelfde verhaal als hierboven bij .rand-2, maar met steeds een iets kleinere breedte en hoogte.

.rand-6

{background: #111; width: 168px; height: 155px;}

tot en met

.rand-20 {background: #fff; width: 140px; height: 141px;}

Voor deze elementen is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

img + span, img + span span {background: black; display: block; position: relative; top: 1px; left: 1px;}

Steeds weer hetzelfde verhaal als hierboven bij .rand-2, maar ook weer met steeds een iets kleinere breedte en hoogte.

Er is één verschil met de eerste vijf <span>'s span.rand-1 tot en met span.rand-5. Bij de css voor álle <span>'s is bij img + span, img + span span de achtergrondkleur zwart opgegeven. Deze vijftien <span>'s span.rand-6 tot en met span.rand-20 moeten allemaal een steeds iets lichtere kleur krijgen, om uiteindelijk met wit (#fff) te eindigen.

a:visited .rand-1

{background: #fff;}

tot en met

a:visited .rand-20 {background: #000;}

Voor deze elementen is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

img + span, img + span span {background: black; display: block; position: relative; top: 1px; left: 1px;}

.rand-1 {width: 178px; height: 160px;}

.rand-2 {width: 176px; height: 159px;}

.rand-3 {width: 174px; height: 158px;}

.rand-4 {width: 172px; height: 157px;}

.rand-5 {width: 170px; height: 156px;}

.rand-6 {background: #111; width: 168px; height: 155px;}

tot en met

.rand-20 {background: #fff; width: 140px; height: 141px;}

De elementen met class="rand-1" tot en met class="rand-20" binnen een bezochte link.

Dit zijn precies dezelfde twintig <span>'s, als die hierboven zijn behandeld. Er wordt slechts één ding veranderd: de achtergrondkleur. Bij een niet-bezochte link lopen deze van buiten naar binnen van donker naar licht, bij een bezochte link van licht naar donker.

a:focus

Voor dit element is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

a {display: block; width: 178px; height: 160px;}

Als een link focus heeft. Er zijn op deze pagina maar twee links. Als er meer links zijn, is waarschijnlijk een meer specifieke selector nodig, zodat niet álle links worden aangesproken.

Veel mensen gebruiken niet de muis, maar de Tab-toets om van link naar link te gaan. Bijvoorbeeld vanwege een handicap, maar ook omdat dat vaak veel sneller werkt dan de muis. (Ook tekstvelden, radioknoppen, e.d. worden door de Tab-toets aangedaan, maar die zijn hier niet van belang.)

Alle browsers geven met een kadertje om een link aan, welke link focus heeft. Als een link focus heeft en je drukt op Enter, wordt de link gevolgd. Daarom is het belangrijk dat je kunt zien, welke link focus heeft. Anders weet je niet, welke link wordt gevolgd, als je Enter indrukt.

Bij dit voorbeeld geven niet alle browsers duidelijk aan, welke link focus heeft. Bij sommige browsers verdwijnt het kadertje helemaal of gedeeltelijk onder de border. Daarom wordt met behulp van css een kadertje aangebracht, dat in alle browsers duidelijk is.

Bij a is de link in een blok-element veranderd, waardoor breedte en hoogte aan de link kunnen worden gegeven. Zonder die breedte en hoogte geven niet alle browsers de outline helemaal correct weer.

outline: black dotted 3px;

Gestippelde lijn van 3 px dik.

Het voordeel van een outline is, dat die geen ruimte inneemt. Als je een border van 3 px toevoegt, wordt het element 6 px breder en schuiven de buur-elementen op, als de border verschijnt. Bij outline blijven andere elementen gewoon op hun plaats staan: de outline wordt er gewoon overheen gezet.

css voor vensters minimaal 440 px breed

@media screen and (min-width: 440px)

De css die hier tot nu toe staat, geldt voor alle browservensters.

De css die binnen deze media query staat, geldt alleen voor vensters die minimaal 760 px breed zijn. In deze vensters worden de twee afbeeldingen die al zichtbaar zijn bij het openen van de pagina niet onder elkaar, maar naast elkaar gezet.

@media: geeft aan dat het om css gaat, die alleen van toepassing is, als aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Al langer bestond de mogelijkheid om met behulp van zo'n @media-regel css voor bijvoorbeeld printers op te geven. css3 heeft dat uitgebreid tot bepaalde fysieke eigenschappen, zoals de breedte en hoogte van het venster van de browser.

screen: deze regel geldt alleen voor schermweergave.

and: er komt nog een voorwaarde, waaraan moet worden voldaan.

(min-width: 440px): het venster moet minimaal 440 px breed zijn. Is het venster smaller, dan wordt de css die binnen deze media-regel staat genegeerd.

Gelijk na deze regel komt een { te staan, en aan het einde van de css die binnen deze regel valt een bijbehorende afsluitende }. Die zijn in de regel hierboven weggevallen, maar het geheel ziet er zo uit:

@media screen and (min-width: 440px) { body {color: silver;} (...) rest van de css voor deze @media-regel (...) footer {color: gold;} }

Voor de eerste css binnen deze media-regel staat dus een extra {, en aan het eind staat een extra }.

ul

Voor dit element is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat. (Alleen wat binnen deze media query geldig is, wordt binnen dit blokje herhaald.)

ul {list-style: none; margin: 0 auto; padding: 0;}

De ongeordende lijst waarbinnen de knoppen staan.

width: 400px;

Een <ul> is een blok-element. Daardoor wordt het normaal genomen automatisch even breed als z'n ouder. Die ouder is hier <main>, ook een blok-element. Dat dus ook weer even breed wordt als z'n ouder: <body>. Ook body is een blok-element en wordt even breed als z'n ouder <html>, ook weer een blok-element. <html> is het buitenste element en wordt daardoor normaal genomen even breed als het venster van de browser. Uiteindelijk wordt, via deze hele keten, de <ul> dus even breed als het venster.

Dat is mooi en nuttig en zo in smalle vensters, maar niet in bredere vensters, want dan komen de knoppen niet netjes in het midden te staan. Daarom wordt in vensters breder dan 440 px de breedte van de <ul> beperkt tot 400 px. Omdat er twee <li>'s in de <ul> zitten die bij li elk een breedte van 178 px hebben gekregen, passen er nu twee <li>'s – en dus twee knoppen – naast elkaar.

Door de al bij ul opgegeven margin: 0 auto; komt de <ul> altijd horizontaal in het midden van het browservenster te staan.

li

Voor deze elementen is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat. (Alleen wat binnen deze media query geldig is, wordt binnen dit blokje herhaald.)

li {width: 178px; margin: 10px auto; padding: 0;}

Alle lijst-ingangen. Dat zijn er hier maar twee: eentje voor elke thumbnail.

float: left;

Een <li> is een blok-element. Daardoor komt elke <li> normaal genomen op een nieuwe regel te staan. Door ze naar links te floaten, komen ze naast elkaar te staan.

li + li

Voor dit element is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat. (Alleen wat binnen deze media query geldig is, wordt binnen dit blokje herhaald.)

li {width: 178px; margin: 10px auto; padding: 0;}

li {float: left;}

li: lijst-ingangen.

+: het element achter de + moet in de html direct volgen op het element voor de +. In dit geval gaat het om een <li>, die gelijk op een <li> volgt.

li: lijst-ingangen.

Omdat er maar twee <li>'s op deze pagina zijn, is er ook maar één <li> die op een andere <li> volgt: de tweede lijst-ingang, waarin de tweede knop zit.

margin-left: 44px;

Het venster van de browser is minimaal 440 px breed. De <ul> is 400 px breed en wordt horizontaal gecentreerd. De <li> aan de linkerkant staat gewoon helemaal links in de <ul> Daardoor is rechts van die <li>, die 178 px breed is, een ruimte van 22 px over tot het midden van het venster.

Om de hele handel netjes gecentreerd op het scherm te zetten, moet de rechter‑<li> – met de daarin zittende thumbnail e.d. – op dezelfde afstand van het midden van het browservenster worden gezet. Daarvoor is tussen de rechter‑ en linker-<li> een afstand van 44 px nodig: 22 px voor de ruimte tussen de <li> rechts en het midden van het venster, en 22 px voor de lege ruimte tussen de linker-<li> en het midden van het venster.

(Tip: denk niet te veel na over die 44 px. Het heeft mij een halve zenuwinzinking bezorgd, voordat ik begreep, waarom het 44 px moest zijn. Maar misschien is het dodelijk simpel en had ik last van acute hersenverweking.)

css voor vensters minimaal 800 px breed

@media screen and (min-width: 800px)

De opbouw van deze regel staat beschreven bij @media screen and (min-width: 440px). Er is één verschil: het browservenster moet minimaal 800 px breed zijn.

In vensters van deze breedte wordt de <h1> anders weergegeven, omdat dat mooier is.

h1

Voor dit element is eerder css opgegeven. Deze wordt binnen dit blokje herhaald in de volgorde, waarin deze in de stylesheet staat, zodat alles hier overzichtelijk bij elkaar staat.

h1 {font-size: 1em; text-align: center; margin: 0;}

Alle <h1>'s. Dat is er maar eentje: de belangrijkste kop op de pagina.

font-size: 1.3em;

In deze grotere browservensters is ruimte genoeg voor een grotere letter.

Als eenheid wordt de relatieve eenheid em gebruikt, omdat bij gebruik van een absolute eenheid zoals px niet alle browsers de lettergrootte kunnen veranderen. Zoomen kan wel altijd, ongeacht welke eenheid voor de lettergrootte wordt gebruikt.

font-weight: normal;

Een grotere letter én vet is wel heel erg opvallend. Daarom wordt de letter niet-vet weergegeven.

padding-top: 10px;

Kleine afstand tussen <h1> en bovenkant van het venster van de browser.